I SA/Op 818/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Gerard Czech po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata i doradcy podatkowego w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 4 października 2013 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. postanawia: 1. zmienić postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 18 lipca 2014r. w ten sposób, ze przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata; 2. odmówić zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 18 lipca 2014r. w pozostałym zakresie, obejmującym ustanowienie doradcy podatkowego i zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 8.11.2013 r. J. K. (dalej jako skarżący, strona) wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 4 października 2013 r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 217 zł skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. W uzasadnieniu wniosku oraz formularzu PPF skarżący podał odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej, że w gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną, dorosłym synem i małoletnią wnuczką. Wskazał, że prowadzona działalność gospodarcza A przynosiła straty, kontrahenci nie regulują należnych skarżącemu wierzytelności (według oświadczenia w kwocie 150.000 zł), syn jest bezrobotny, natomiast małżonka skarżącego (z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej od 2009r.) osiągała z tytułu umowy o pracę (½ etatu) dochody w wysokości ok. 1.000 zł miesięcznie. Zaznaczył, że posiada zaległości w opłatach za czynsz (za okres 5 miesięcy), energię elektryczną, wodę i telefon. Odnośnie swojego stanu majątkowego, wskazał, że posiada nieruchomość rolną o powierzchni 1 ha, zaznaczył, że część majątku została zlicytowana, natomiast jego syn jest właścicielem nieruchomości położonej w [...] (darowanej mu przez babcię). Do wniosku skarżący dołączył: wezwania do zapłaty zaległych należności na energię elektryczną, pismo B Sp. z o.o. w [...] dotyczące przedłużenia umowy na sprzedaż energii elektrycznej, wyciągi z rachunku bankowego, faktury VAT wystawione przez C w [...] wraz z informacją o istnieniu zaległości w opłacie za dostarczenie wody i zawiadomienie o zamknięciu dopływu wody wystawione przez C Sp. z o.o. w [...], wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego w D S.A., pokwitowania wpłat od klientów skarżącego, umowę majątkową małżeńską zawartą w formie aktu notarialnego, kserokopie korekty zeznania o wysokości osiągniętych przez skarżącego dochodów w 2013r., kserokopie zeznania o wysokości osiągniętych przez małżonkę skarżącego dochodów w roku 2013, kserokopie deklaracji VAT-7 za styczeń, luty, marzec i kwiecień 2014 r. Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2014r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Orzekając na skutek sprzeciwu skarżącego Sąd postanowieniem z dnia 18 lipca 2014 r., odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazano m.in., że poniesienie przez skarżącego kosztów postępowania sądowoadministracyjnego (w tym wymagalnego wpisu od skargi w wysokości 217 zł) nie przekracza jego możliwości finansowych, skoro w 2013r. skarżący w ramach prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął przychód w wysokości 199.517,53 zł (przy kosztach jego uzyskania w kwocie 146.480,08 zł), zaś z deklaracji VAT-7 wynikało, że skarżący w okresie od stycznia do kwietnia 2014r. dokonywał dostawy towarów oraz świadczenia usług na łączną kwotę 42.522 zł oraz nabywał towary i usługi na kwotę netto 49.125 zł. Z kolei zobowiązania cywilnoprawne skarżącego nie powinny mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Skarżący nie wniósł sprzeciwu od powyższego postanowienia, w związku z czym stało się ono prawomocne. Postanowieniem z 12 września 2014 r. tut. Sąd odrzucił skargę strony skarżącej z powodu nieuzupełnienia braku fiskalnego skargi w terminie zakreślonym w wezwaniu. Pismem z dnia 16 października 2014 r. strona skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi i jednocześnie uiściła brakujący wpis w kwocie 217 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowieniem z 9 marca 2015 r., po ponownym rozpoznaniu sprawy, oddalił wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. W dniu 30 marca 2015r. skarżący wniósł zażalenie na postanowienie tut. Sądu z dnia 9 marca 2015r. oraz złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata i doradcy podatkowego. W formularzu PPF wskazał odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej, że sam pozostaje w gospodarstwie domowym, że z prowadzonej działalności gospodarczej ponosi stratę, że posiada nieściągalne wierzytelności na łączną kwotę 180.000 zł, że komornik zlicytował cały jego majątek, że posiada zaległości: za czynsz za okres 6 miesięcy na kwotę 6.000 zł, opłatę za telefon na kwotę 428,69 zł i opłatę za energię elektryczną w wysokości 500 zł. Nadto skarżący wskazał, iż pobrał od dostawców zaliczki na towar w wysokości około 10.000 zł. Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2015r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, ponieważ strona nie przedstawiła na wezwanie żądanych dokumentów. Pismem z dnia 19 czerwca 2015 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia podnosząc, że przedstawił w formularzu PPF szczegółowy opis swojej sytuacji majątkowej, w tym dane, które mogłyby zostać zweryfikowane za pomocą żądanych przez referendarza dokumentów. Zaznaczył, że nie załączył wyciągów z rachunków bankowych, ponieważ uznał to za zbędne z uwagi na brak środków na kontach. Osiągane dochody udokumentował natomiast przedłożonymi do Sądu dowodami wpłat. Wskazał także, że jego miesięczne koszty utrzymania wynoszą łącznie ok. 1310 zł (wyżywienie ok. 400 zł, mieszkanie ok. 200 zł plus rachunki ok. 50-100 zł, środki czystości- ok. 50 zł, telefon- ok. 200 zł, zabiegi ustawiania kręgosłupa wraz z akupresurą- ok. 240 zł-360 zł). Wyjaśnił, że nie gromadził rachunków na potwierdzenie wysokości ww. wydatków, oraz że nie może korzystać z publicznej opieki medycznej z uwagi na nieopłacone składki na ubezpieczenie zdrowotne. Podkreślił, że w ramach prowadzonej działalności gospodarczej ponosi stratę, nadal posiada liczne zadłużenie. Natomiast kwoty wpłacane przez klientów (zaliczki) skarżący wpłaca na zamówiony na rzecz klientów towar. Wyjaśnił także, że omyłkowo wskazał w formularzu PPF, że sam pozostaje w gospodarstwie domowym, bowiem pozostaje z małżonką w rozdzielności majątkowej i myślał, że w takiej sytuacji należy wskazać na samodzielne prowadzenie gospodarstwa domowego. Podał, ze jego małżonka pracuje na pół etatu i osiąga dochód ok. 900 zł miesięcznie. Na utrzymaniu skarżącego pozostaje także syn i wnuczka. Do pisma dołączył kserokopie dowodów dokonywanych przez klientów wpłat zaliczek, kserokopie deklaracji VAT- 7 za okres od stycznia do kwietnia 2015r. oraz historię rachunku bankowego za okres od 1.01.2015r. do 19.06.2015r. W odpowiedzi na zarządzenie sędziego z dnia 8 lipca 2015r. skarżący nadesłał pismo, w którym wyjaśnił, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, której dochód wynosi 950 zł, dorosłym synem, który pozostaje bezrobotny bez prawa do zasiłku oraz niepełnoletnią wnuczką, która nie otrzymuje alimentów ani renty rodzinnej. Skarżący spłaca także raty kredytu zaciągniętego m.in. na zakup mebli (371,85 zł i 20,45 zł miesięcznie). Wyjaśnił, że dochody osiągane przez niego w ramach prowadzonej działalności gospodarczej są zmienne, zaś bieżące koszty utrzymania skarżącego pokrywane są z zaliczek wpłacanych przez jego klientów. Wskazał również, że użytkuje samochód m-ki Lexus, należący do jego matki, a także należący do jego małżonki samochód dostawczy m-ki Mercedes Vito (rok produkcji 1998). Małżonka posiada również powypadkowy samochód m-ki Toyota Avalon (rok produkcji 1995). Zaznaczył także, że zamieszkuje wraz z rodziną w mieszkaniu darowanym jego synowi przez babcię. Wskazał, że nadal posiada nieruchomość rolną o pow. 1 ha. Wraz z pismem przedłożył kserokopie: zeznania o wysokości dochodów osiągniętych przez skarżącego w 2014r., sporządzoną w formie aktu notarialnego umowę rozdzielności majątkowej z dnia 26.11.2009r., sporządzoną w formie aktu notarialnego z dnia 12.07.1989r. umowę darowizny lokalu mieszkalnego znajdującego się w [...] przy ul. [...], darowanego przez B. K. (matkę skarżącego) na rzecz P. K. (syna skarżącego),zawartą w dniu 27.10.2009r. umowę darowizny samochodu osobowego Toyota Avalon (rok produkcji 1995) pomiędzy skarżącym (darczyńcą) a jego małżonką (obdarowaną), skierowane do J. K. prowadzącego A wezwania z dnia 20.02.2015r., dnia 28.06.2015r. i z dnia 16.07.2015r. do zapłaty kwot: 163,84 zł, 52,14 zł i 81,13 zł na rzecz E S.A. z siedzibą w [...], skierowane do J. K. prowadzącego A wezwania z dnia 28.11.2014r. i z dnia 11.03.2015r. do zapłaty 190,73 zł i 81,72 zł na rzecz spółki F, umowa bezpłatnego użyczenia samochodu osobowego m-ki Mercedes Vito (rok produkcji 1998) z dnia 5.09.2014r. zawarta pomiędzy małżonką skarżącego (jako użyczającą) a skarżącym, dowody wpłat zaliczek na rzecz A w styczniu, marcu, kwietniu, maju, czerwcu, lipcu 2015r. w kwotach: 2000 zł, 3474 zł, 5000 zł, 7990 zł, 5000 zł, 8000 zł, 2000 zł, 2000 zł, 1000 zł, 2620 zł, 7000 zł, 2000 zł, 300 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek skarżącego zasługuje na częściowe uwzględnienie- w zakresie ustanowienia pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, zaś w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego i zwolnienia od kosztów sądowych wniosek podlega oddaleniu. Na wstępie zaznaczyć należy, że wobec prawomocnego rozpoznania poprzedniego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (postanowienie tut. Sądu z dnia 18 lipca 2014r.) Sąd uznał, że obecny wniosek strony jako dążący w istocie do zmiany postanowienia z dnia 18 lipca 2014r. został złożony w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej jako: "p.p.s.a.", zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Podkreślić przy tym należy, iż zmiany okoliczności sprawy to wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Musi jednak nastąpić zmiana okoliczności sprawy, która to zmiana powinna była zaistnieć po tym, jak sąd rozstrzygnął pierwszy wniosek strony w tej materii, czyli po dniu 18 lipca 2014 r. Jednocześnie należy wskazać, że stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący ubiega się o całkowite przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz o ustanowienie adwokata i doradcy podatkowego z urzędu. W ocenie Sądu nie przekraczają możliwości finansowych skarżącego wymagalne na obecnym etapie koszty sądowe (strona uiściła już wpis od skargi w kwocie 217 zł) tj. wpis od zażalenia z dnia 30.03.2015r. w kwocie 100 zł, jak i dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie, tj. opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 109 zł. Jak wskazano powyżej skarżący uiścił już wpis od skargi w kwocie 217 zł jak i wpis od wniesionego w dniu 17.11.2014 r. zażalenia w kwocie 100 zł (k. 152 i 187 akt sądowych). Zatem twierdzenie o nieposiadaniu jakichkolwiek możliwości poniesienia kosztów sądowych stoi w sprzeczności z dokonanymi wpłatami. Analiza przedłożonych przez stronę deklaracji VAT-7 wskazuje, że skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą i wykazuje obrót. Podstawa opodatkowania podatkiem od towarów i usług, waha się od kwoty 516 zł (styczeń 2015r.) do 39.949 zł (marzec 2015 r.). Również z przedłożonej przez skarżącego historii rachunku bankowego wynika, że na rachunek ten wpłynęły kwoty 1277,76 zł (Hurtownia G) i 1600 zł (S. P. A. S.). Skarżący pobrał także zaliczki od klientów w kwotach: 2000 zł, 3474 zł, 5000 zł, 7990 zł, 5000 zł, 8000 zł, 2000 zł, 2000 zł, 1000 zł, 2620 zł, 7000 zł, 2000 zł, 300 zł, które to środki- jak sam wskazał w piśmie z dnia 24.07.2015r.- służą także finansowaniu jego kosztów utrzymania. Skarżący posiada także majątek w postaci nieruchomości rolnej. Małżonka skarżącego, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej, osiąga dochód w wysokości ok. 950 zł miesięcznie. W gospodarstwie domowym skarżącego pozostaje także syn (bezrobotny, bez prawa do zasiłku) oraz niepełnoletnia wnuczka. Skarżący nadal spłaca zaległości czynszowe i w opłatach za media oraz raty kredytów. Powyższe okoliczności w porównaniu ze stanem ustalonym w dniu 18 lipca 2014r. nie uległy istotnej zmianie. Wobec powyższego Sąd nie znalazł podstaw do zmiany postanowienia z dnia 18 lipca 2014r. w zakresie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych, aktualna pozostaje ocena dokonana we ww. postanowieniu, że zapłata przez skarżącego kosztów sądowych (w tym wymagalnych na obecnym etapie postępowania) nie przekracza jego możliwości finansowych i nie narazi skarżącego na uszczerbek w utrzymaniu. Niemniej jednak z uwagi na nowe okoliczności zaistniałe po wydaniu postanowienia z dnia 18 lipca 2014r.- spadek dochodowości prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej i poniesienie w roku 2014r. straty w wysokości 3183,14 zł (zeznanie PIT-36 za 2014r.) jak i pogorszenie stanu zdrowia skarżącego (schorzenie kręgosłupa), co z uwagi na nieopłacenie składek na ubezpieczenie zdrowotne i konieczność korzystania z prywatnej opieki medycznej, wiąże się z dodatkowymi wydatkami (od 240 zł do 360 zł miesięcznie), Sąd uznał, że wniosek skarżącego zasługuje na częściowe uwzględnienie- w zakresie ustanowienia pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata. Skarżący nie jest w stanie- bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny- ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, tym bardziej, że koszty zastępstwa procesowego byłyby wyższe niż suma kosztów sądowych w sprawie. Wskazać jednak należy, ze żądanie ustanowienia dwóch pełnomocników z urzędu (formularz PPF, k. 247 akt sądowych), zarówno adwokata, jak i doradcy podatkowego, nie zasługiwało na uwzględnienie. Dla zapewnienia skarżącemu należytej reprezentacji przed sądem administracyjnym wystarczające jest ustanowienie jednego pełnomocnika. Tym bardziej, że niezbędne koszty postępowania strony reprezentowanej przez zawodowego pełnomocnika obejmują wynagrodzenie i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego (art. 205 § 2 p.p.s.a.). W ocenie Sądu przedstawiona aktualnie sytuacja materialna skarżącego w porównaniu z poprzednio wykazaną uprawnia stronę do skorzystania z prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 165 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 245 § 3 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.