I SA/Op 818/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata bądź doradcy podatkowego w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 4 października 2013 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi J. K. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 4 października 2013 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 5.403 zł. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany był - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej również w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Skarżący na sporządzonym w dniu 20 maja 2014 r. urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata bądź doradcy podatkowego. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący oświadczył, że w gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną, synem i wnuczką, że żona z tytułu umowy o pracę (½ etatu) uzyskuje dochody w wysokości 1.000 zł, że prowadząc działalność gospodarczą nie uzyskuje dochodów, że posiada zaległości w opłatach za czynsz (za okres 5 miesięcy), energię elektryczną, wodę i telefon oraz, że posiada wierzytelności w kwocie 150.000 zł, nieruchomość rolną o powierzchni 1 ha i ½ nieruchomości znajdującej się w K. przy ul. K. Wraz z wnioskiem skarżący przesłał: pismo A Sp. z o.o. w K. dotyczące przedłużenia umowy na sprzedaż energii elektrycznej, fakturę wraz z informacją o istnieniu zaległości w opacie za dostarczenie wody i zawiadomienie o zamknięciu dopływu wody wystawione przez B Sp. z o.o. w K., wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego w C S.A., umowę majątkową małżeńską zawartą w formie aktu notarialnego, pisma D S.A. i E S.A. wzywające skarżącego do zapłaty należności z tytułu świadczonych usług dystrybucji energii elektrycznej, kserokopie zeznań o wysokości osiągniętych przez skarżącego i jego małżonkę dochodów w roku podatkowym 2013, kserokopie deklaracji VAT-7 za styczeń, luty, marzec i kwiecień 2014 r. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącego możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.). Przewidywana możliwość ubiegania się o prawo pomocy w zakresie całkowitym uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do przepisu art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W tym kontekście należy wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.). Nadto należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Referendarz sądowy, mając na względzie informacje zawarte we wniosku o prawo pomocy jak też wynikające z przedłożonych dokumentów, uznał, iż zapłata kosztów sądowych wymaganych zarówno na etapie skargi wniesionej do WSA w Opolu w kwocie 100 zł jak i mogące mieć miejsce na kolejnych etapach postępowania sądowego nie przekracza możliwości finansowych gospodarstwa domowego skarżącego. Dotyczy to również kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika. Otóż z przekazanych deklaracji podatkowych VAT-7 i zeznania podatkowego PIT-36 wynika, iż skarżący posiada znaczny potencjał do gromadzenia środków finansowych w sposób ciągły, przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów. Dla oceny zasadności wniosku ta okoliczność posiada nawet większe znaczenie niż dochody czy też szeroko pojęta płynność finansowa firmy bądź jej rentowność. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Badając tę okoliczność, na podstawie wymienionych deklaracji, ustalono, że ostatnim okresie, tj. w miesiącach styczeń, luty, marzec i kwiecień 2014 r., skarżący z tytułu sprzedanych towarów i usług uzyskał przychody w wysokości 42.522 zł, ponosząc zarazem koszty zakupu towarów i usług w kwocie 49.125 zł. Z kolei z przedłożonego zeznania podatkowego wynika, iż w 2013 r. skarżący uzyskał przychody w wysokości 199.517,53 zł, ponosząc koszty w kwocie 146.480,08 zł. W tym względzie należy również zaznaczyć, iż nie można mówić o spełnieniu przesłanek z art. 246 §1 p.p.s.a., w sytuacji gdy skarżący angażuje uzyskane środki finansowe ze sprzedaży towarów i usług w uregulowanie zobowiązań cywilnoprawnych związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, pomijając zupełnie konieczność uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 100 zł, a więc w kwocie stanowiącej niewielką część środków, którymi obraca w ramach prowadzonej przez siebie działalności. W świetle powyższego powoływany przez skarżącego fakt niewywiązywania się z szeregu zobowiązań cywilnoprawnych m.in. związanych z nabyciem przez niego usług dostarczenia energii elektrycznej, wody i telefonu, sam w sobie nie uzasadnia zastosowanie wobec niego instytucji prawa pomocy. W ocenie referendarza okoliczność ta bowiem nie jest skutkiem wyjątkowo trudnej sytuacji skarżącego i jego rodziny. Dodatkowo, odnośnie wniosku o ustanowienie adwokata bądź doradcy podatkowego, należy wskazać, że brak udziału zawodowego pełnomocnika nie pozbawia skarżącego możliwości dochodzenia swoich praw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu. Skarżący bowiem nie jest zobligowany do ponoszenia kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika aby jego skarga mogła być przedmiotem merytorycznego rozpoznania przez Sąd w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Poza tym należy wskazać, iż skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu oraz może ustanowić swoim pełnomocnikiem osoby bliskie np. rodzeństwo lub zstępnych ( art. 35 § 1 p.p.s.a ). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.