I SA/Op 86/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 25 listopada 2013 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości opłaty paliwowej za sierpień 2010 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi I. S. jest decyzja Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 25 listopada 2013 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości opłaty paliwowej za sierpień 2010 r. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 86 zł. W związku z tym skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązana jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej również w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 7 lutego 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącej I. S. (sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270] - zwanej dalej p.p.s.a.), w którym zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżąca oświadczyła, że razem z mężem, z którym prowadzi gospodarstwo domowe, uzyskuje dochody w wysokości 11.470 zł (według oświadczenia skarżąca ze stosunku pracy uzyskuje dochody w wysokości 3.690 zł, zaś jej mąż również ze stosunku pracy dochody w kwocie 7,780 zł), oraz że posiada dom mieszkalny o powierzchni 130 m², lokal mieszkalny o powierzchni 80 m², nieruchomość komercyjną o powierzchni 932 m², dwa samochody ciężarowe (Toyota Hilux z 2006 r. i Ford Transit z 2009 r.), samochód osobowy (Ford Focus z 1999 r.) i zasoby pieniężne w wysokości 96.000 zł (według oświadczenia jest to kwota kredytu zaciągniętego na zakup samochodu ciężarowego). Ponadto skarżąca wskazała, iż spłaca kredyt uzyskany na prowadzenie działalności gospodarczej w wysokości 137. 000 zł, a także kredyt hipoteczny w kwocie 72.000 CHF, pożyczkę gotówkową w kwocie 25.074 CHF i kredyt debetowy w rachunku w kwocie 5.196 zł. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.). Zatem wniosek skarżącej dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść powyższego przepisu wskazuje, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych. Przede wszystkim dotyczyć to będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Jednocześnie należy wskazać, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż ,, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, iż były niewystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym pismem z 14 lutego 2014 r. skarżąca została wezwana do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - pisemnej informacji na temat ponoszonych przez nią i jej męża kosztów na bieżące utrzymanie (tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania domu mieszkalnego, zakupu wyżywienia i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - pisemnej informacji odnośnie obciążeń dochodów jej i męża innymi wydatkami niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez małżonków w 2012 r. (PIT), i jeżeli jest to możliwe, również osiąganych w 2013 r., - kserokopii deklaracji podatkowych, składanych dla celów opodatkowania podatkiem od towarów i usług (VAT-7) oraz podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT-5) za wrzesień, październik, listopad, grudzień 2013 r. i styczeń 2014 r. w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej, - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych małżonków za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca przekazała pismo zawierające zestawienie miesięcznych opłat związanych z utrzymaniem domu mieszkalnego oraz innych obciążeń dochodów jej gospodarstwa domowego wraz z wyciągami z rachunków prowadzonych w Bank Pekao, Bank Zachodni WBK i ING i zawiadomieniami o najbliższej spłacie kredytu oraz kserokopiami: umowy o kredyt w rachunku bieżącym zawartej w dniu 7 marca 2013 r., zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2012 łącznie z informacjami o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w latach 2012 i 2013, deklaracji podatkowych (PIT-5) i (VAT-7) za okres wrzesień-grudzień 2013 r. i styczeń 2014 r., faktur dotyczących zakupu energii elektrycznej, gazu, usług telekomunikacyjnych, wody i odprowadzenia ścieków (kserokopie w/w pisma i dokumentów znajdują się w aktach sprawy o sygn. I SA/Op 81/14). Z przedłożonego zestawienia wydatków wynika, iż w gospodarstwie domowym skarżącej miesięcznie ponoszone są koszty związane z utrzymaniem domu, zakupem żywności i paliwa do samochodu w wysokości 2.920 zł (podatek od nieruchomości–27 zł, koszty zakupu opału – 500 zł, zakup paliwa - 500 zł, zakup żywności – około 800 zł, opata za wodę – 60 zł opłata za telefon - 130 zł, opłata za gaz - 325 zł, opłata za energię elektryczną - 152 zł, opłata za zagospodarowanie śmieci - 26 zł). W rozliczeniu nie uwzględniono opłat za ubezpieczenie na życie w wysokości 840 zł miesięcznie, jako nie będące, w ocenie referendarza, wydatkami koniecznego (niezbędnego) utrzymania. Z kolei z przedłożonej kserokopii zeznania podatkowego PIT-37 wynika, że skarżąca i jej mąż w 2012 r. uzyskali dochody ze stosunku pracy w wysokości 136.092,89 zł (co w skali miesiąca stanowi dochód w kwocie około 11.341 zł). Natomiast przekazane informacje o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy wskazują, iż dochody skarżącej i jej męża w 2013 r., pochodzące również ze stosunku pracy, wyniosły 135.055,86 zł (miesięcznie około 11.254 z). Jednocześnie na podstawie danych zawartych w kserokopii deklaracji PIT-36L, PIT-5 i VAT-7 ustalono, iż prowadząc pozarolniczą działalność gospodarczą skarżąca w 2012 r. i w 2013 r. osiągnęła przychody odpowiednio w wysokości 183.127,79 zł i 425.056,56 zł, zaś za miesiące listopad, grudzień 2013 r. i styczeń 2014 r. dokonała sprzedaży towarów i usług na łączną kwotę 150.940 zł. W ocenie referendarza, dokonanej w oparciu o informacje wynikające zarówno z wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i z dostarczonych dodatkowo dokumentów, nie ma podstaw do zastosowania wobec skarżącej instytucji przeznaczonych dla ludzi ubogich jakim jest instytucja prawa pomocy. Okoliczności, na których skarżąca oparła swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie wykazują bowiem, iż nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a.). Otóż jak wskazano wyżej skarżąca i jej mąż uzyskują miesięcznie dochody w wysokości 11.470 zł (według oświadczenia złożonego na formularzu PPF). Zatem nie sposób przyjąć, iż skarżąca uzyskując w ramach gospodarstwa domowego dochody w tak znacznej skali nie jest w stanie, po uiszczeniu wykazanych (a niezbędnych dla utrzymania) kosztów w wysokości 2.920 zł, wygenerować dodatkowe środki pieniężne w celu pokrycia kosztów sądowych, i to nie tylko w przedmiotowej sprawie, ale również w innych zawisłych przed tut. Sądem. Poza możliwością dysponowania w/w dochodami również okoliczność posiadania znacznego potencjału do gromadzenia środków finansowych w sposób ciągły, przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów, przemawia za odmownym rozpoznaniem wniosku. Dla oceny zasadności wniosku ta okoliczność posiada nawet większe znaczenie niż dochody czy też szeroko pojęta płynność finansowa firmy bądź jej rentowność. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Badając tę okoliczność, na podstawie deklaracji PIT 5 i VAT-7 ustalono, iż w 2013 r. skarżąca z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskała przychody w wysokości 425.056,56 zł. Natomiast w ostatnim okresie, tj. w ostatnich dwóch miesiącach 2013 r. i w styczniu 2014 r., sprzedaż towarów i usług wyniosła 150.940 zł. W związku z tym referendarz uznał, iż skarżąca uzyskując środki pieniężne ze sprzedaży towarów i usług jest w stanie dokonać zapłaty wymaganych kosztów sądowych (nawet gdy uwzględni się obsługę wykazanych przez nią rat kredytu). Za uwzględnieniem wniosku również nie może przemawiać okoliczność obsługi kredytów. W tym względzie należy bowiem podkreślić, iż w strukturze wydatków koszty związane z uregulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, w tym zobowiązań kredytowych, w żadnym razie nie mają priorytetu przed kosztami sądowymi. Niedopuszczalnym jest by skarżąca w ramach posiadanych środków finansowych (jak wskazano wyżej wielokrotnie przekraczających wielkość kosztów sądowych) preferencyjnie traktowała zobowiązania prywatnoprawne uznając, że koszty sądowe powinien kredytować Skarb Państwa. Ponadto należy wskazać, iż uzyskanie kredytu bankowego wiąże się z uzyskaniem wysokiej zdolności kredytowej, czyli zdolności do terminowej spłaty zadłużenia. W związku z tym uzyskanie przez skarżącą w instytucjach bankowych zdolności do regulowania zobowiązań wynikłych z udzielanych kredytów, które znacznie przekraczają zobowiązania związane z kosztami postępowania sądowego w niniejszej sprawie (jak też w innych zawisłych przed tut. sądem), oznacza, że zapłata kosztów sądowych mieści się również w jego możliwościach finansowych. Dbałość o regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza bowiem konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnych (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2012 r., sygn. akt I FZ499/11; LEX nr 1103914). W innym orzeczeniu NSA zaznaczył, iż "aby uzyskać, a następnie spłacać kredyt, należy uprzednio wykazać zdolność kredytową, czyli zdolność do terminowej spłaty zadłużenia wraz z towarzyszącymi mu kosztami dodatkowymi. Trudno, aby ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie miał zabezpieczonych innych należności związanych z utrzymaniem rodziny czy z prowadzoną działalnością gospodarczą, w tym ewentualnych kosztów postępowania skoro wcześniej wykazał odpowiednie zabezpieczenia wobec banku." Również posiadanie przez skarżącą majątku w postaci domu mieszkalnego, mieszkania w zabudowie szeregowej, nieruchomości komercyjnej, zasobów pieniężnych, dwóch samochodów ciężarowych i jednego osobowego świadczy o znacznym potencjale finansowym gospodarstwa domowego skarżącej. W tym kontekście należy wskazać postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 lipca 2004 r. (FZ 131/04, niepubl.), w którym stwierdzono, że " posiadanie majątku w zasadzie wyłącza możliwość zwolnienia od kosztów, skoro istnieje możliwość jego obciążenia". Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.