I SA/Op 9/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, w składzie: Przewodniczący: sędzia WSA Marta Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2009r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 19 listopada 2008r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych wskutek złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy postanawia: I. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, II. w pozostałym zakresie wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalić. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 13 maja 2009r. oddalił skargę K. M.na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 19 listopada 2008r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych. W dniu 18 maja 2009r. skarżący złożył wniosek o uzupełnienie protokołu rozprawy. Zarządzeniem z dnia 26 maja 2009r. skarżącemu odmówiono uzupełniania protokołu rozprawy, a postanowieniem z dnia 26 maja 2009r. na skarżącego nałożono w trybie art. 224 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) [dalej p.p.s.a] obowiązek pokrycia kosztów sądowych w kwocie 400zł. W dniu 12 czerwca 2009r. skarżący postanowienie dotyczące kosztów sądowych zaskarżył zażaleniem, a od zarządzenia dotyczącego odmowy uzupełnienia protokołu wniósł odwołanie. Jednocześnie skarżący złożył w tut. Sądzie trzy formularze wniosków o przyznanie prawa pomocy (PPF), wskazując, że pierwszy dotyczy wyroku z dnia 13 maja 2009r., drugi – zarządzenia z dnia 26 maja 2009r. dotyczącego uzupełniania protokołu, a trzeci – postanowienia z 26 maja 2009r. dotyczącego kosztów sądowych. W pierwszym wniosku skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego, w drugim o ustanowienie adwokata, a w trzecim o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. Okoliczności i informacje podane we wszystkich formularzach pokrywały się. Skarżący podał, że w gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną oraz dwojgiem małoletnich dzieci. Posiada dom w budowie o pow. 180m2 na działce 6,5a. Jest osobą bezrobotną. Żona pracuje i otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w kwocie 2.975,40zł brutto. Skarżący nie ma możliwości zarobkowania; ma orzeczoną niesprawność (obecnie bez prawa do renty) i dlatego może jedynie prowadzić własną działalność. Dodatkowo skarżący wskazał, że wraz z żoną spłacają kredyt zaciągnięty we frankach szwajcarskich w kwocie 24.000 CHF z miesięczną ratą ok. 680zł. Przewodniczący zarządzeniem z dnia 25 czerwca 2009r. wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez udzielenie informacji dotyczących jego aktualnej sytuacji majątkowej m.in. poprzez przedłożenia oświadczenia o wysokości bieżących kosztów utrzymania, zeznań podatkowych, zaświadczenia o zarobkach żony itd. w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Przesyłkę z tym wezwaniem doręczono skarżącemu w dniu 2 lipca 2009r. Skarżący wniósł o przedłużenie terminu do wykonania wezwania sądu. Termin do uzupełniania wniosku o przyznanie prawa pomocy został przedłużony skarżącemu do dnia 20 lipca 2009r. Kolejnym pismem z dnia 22 lipca 2009r. skarżący zwrócił się o przywrócenie tego terminu, podając, że informację o przedłużeniu odebrał dopiero w dniu 21 lipca 2009r., a zatem nie miał możliwości zastosowania się do nowego terminu. Wraz z wnioskiem skarżący złożył uzupełniające materiały do wniosku i oświadczył, że posiada dodatkowo dwa samochody marki VW Golf z 1986 i 1991r. oraz, że poza opłacanym kredytem nie posiada innych zobowiązań finansowych, a także poza podatkiem będącym przedmiotem niniejszej sprawy, nie ma innych należności przeterminowanych bądź zaległych. Do pisma dołączył fakturę za telefon, pismo dotyczące kredytu, zeznanie podatkowe swoje oraz żony za 2008r., zaświadczenie o zarobkach żony, zaświadczenie z PUP, fakturę za energię elektryczną oraz za wywóz odpadów. W piśmie tym wniósł również o przywrócenie i przedłużenie terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 30 lipca 2009r. termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy został skarżącemu przywrócony. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek częściowo zasługuje na uwzględnienie. Zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów związanych z ich udziałem w sprawie. Natomiast odstępstwo od tej zasady w postaci przyznania prawa mocy ma charakter wyjątkowy. Przesłanki określające warunki przyznania prawa pomocy są określone w art. 246 §1 p.p.s.a. Prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Zwrócić należy również uwagę, że zgodnie z art. 245 §1, 2 i 3 p.p.s.a., że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. A w zakresie częściowym obejmuje tylko częściowe lub całkowite zwolnienie od kosztów sądowych albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Podkreślić jednak należy, że zarówno w przypadku przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym jak też częściowym, zawsze konieczne jest wykazanie przez wnioskodawcę okoliczności uzasadniających wniosek. Innymi słowy skarżący twierdząc, że zasługuje na przyznanie prawa pomocy zobowiązany jest okoliczności te udowodnić. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że w tej sprawie skarżący złożył w sumie trzy formularze wniosków o przyznanie prawa pomocy (PPF) i w każdym z nich żądanie miało inny zakres. Z treści art. 245 §3 p.p.s.a, który brzmi "prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego" wynika, że wniosek o przyznanie prawa pomocy odnoszony winien być nie tyle do konkretnej czynności w sprawie, ile do charakteru kosztu nią wywołanego. Innymi słowy skarżącego zwalnia się z obowiązku ponoszenia kosztów w ogóle lub z ciężaru konkretnego kosztu np.: opłat sądowych, wydatków, opłat i wydatków czy też z kosztów wywołanych ustanowieniem zawodowego pełnomocnika. Formularze z odpowiednio zakreślonymi rubrykami tworzą jeden wniosek. Skarżący wprawdzie złożył w tej sprawie trzy formularze wniosku przypisując je do poszczególnych działań jakie zamierza podjąć w niniejszym postępowaniu, to formularz ten należy potraktować jako jeden wniosek złożony na tym etapie postępowania. Pomimo wezwania sądu skarżący nie sprecyzował, które żądanie z tych trzech formularzy podtrzymuje, dlatego też Sąd przyjął, że żądanie przyznania prawa pomocy dotyczy zarówno zwolnienia od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata, bądź radcy prawnego. W świetle unormowania zawartego w przepisie art. 246 §1 pkt. 2 p.p.s.a. zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy winna być rozpatrywana w aspekcie możliwości finansowych strony odniesionych do wysokości tych obciążeń, które w związku z postępowaniem sądowym jest ona obowiązana ponieść. Na obecnym etapie tej sprawy ewentualne koszty mogą dotyczyć skargi kasacyjnej, co łączyłoby się z koniecznością uiszczenia kwoty 250 zł, gdyż wszelkie inne środki zaskarżenia związane z kosztami i prawem pomocy wolne są od wpisu. Warunkiem, którego spełnienie otwiera możliwość przyznania osobie fizycznej prawa pomocy jest – zgodnie z powołanym przepisem prawa – konieczność wykazania przez stronę, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu w zakresie wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 18 czerwca 2004 r., sygn. akt FZ 165/04 ). Analizując całokształt okoliczności dotyczących sytuacji skarżącego, a składających się na ocenę przesłanek zwolnienia od kosztów sądowych stwierdzić należy, że w dotychczasowym postępowaniu o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wykazał w sposób dostateczny i przekonujący, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym), a jedynie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dodatkowych informacji złożonych na wezwanie Sądu, skarżący w 2008r. uzyskał dochód w kwocie 3.391,90zł. Skarżący jest bezrobotnym bez prawa do zasiłku. Żona skarżącego, która utrzymuje całą rodzinę, uzyskała za 2008r. dochód w kwocie 41.142,58zł. T.M. otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w kwocie 2139,40zł netto. Koszty utrzymania rodziny nie odbiegają od przeciętnych, co obrazują dołączone dokumenty – faktura za energię elektryczną 336,80zł, za wywóz odpadów 31,14zł, za telefon 270zł. Do tego rodzina ponosi wydatek związany ze spłatą kredytu w kwocie ok. 680zł. Jak wynika z dołączonego zaświadczenia z Banku PKO BP kredyt spłacany jest na bieżąco. Jednocześnie skarżący nie wskazał ile wynoszą miesięcznie koszty związane z utrzymaniem jego rodziny. Mając na względzie te ustalenia Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w zakresie ustanowienia fachowego pełnomocnika bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym jego oraz jego rodziny. W ocenie Sądu może on jednak ponieść ewentualne koszty wpisu od skargi kasacyjnej, w szczególności w sytuacji gdy przy stosunkowo niewielkich dochodach rodziny część tych dochodów przeznaczana jest na wydatki nie będące koniecznymi kosztami utrzymania rodziny takie jak: telefon w kwocie 270zł, czy spłatę kredytu zaciągniętego na budowę domu. Zwrócić przy tym należy uwagę na brak starań ze strony skarżącego w partycypowaniu w kosztach utrzymania rodziny, pomimo, że sam wskazuje na ewentualność prowadzenia własnej działalności w związku z brakiem możliwości zatrudnienia ze względu na orzeczoną niepełnosprawność. Jak wynika z akt sprawy skarżący przy orzeczonej niepełnosprawności prowadził już działalność gospodarczą, a zatem był w stanie partycypować w kosztach utrzymania rodziny. Przerzucenie w takiej sytuacji wszelkich konsekwencji związanych z zaniechaniem podjęcia działań zmierzających do uzyskania dochodów na Skarb Państwa, nie może odnieść skutku. Reasumując, sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego nie jest taka, że nie pozwala mu na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), a jedynie byłaby ona nie do pogodzenia z utrzymaniem koniecznym rodziny skarżącego w przypadku konieczności poniesienia kosztów wynajęcia profesjonalnego pełnomocnika. Za uwzględnieniem wniosku o ustanowienie pełnomocnika przemawia również fakt, że skarżący zwraca uwagę, że niektórych czynności procesowych nie rozumie. Sposób formułowania pism procesowych przez skarżącego okoliczność tę potwierdza. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 245 §1 i 3 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji.