I SA/Op 90/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, Wydział I w składzie: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Gocki po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2009r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 8 grudnia 2008r. Nr 380000-WO-9116-49/08/JZ w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności wspólnika spółki cywilnej za zobowiązania podatkowe oraz określenia zobowiązania w podatku akcyzowym w wyniku rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, postanawia: zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w części w zakresie przekraczającym kwotę 300 (trzystu) złotych W postępowaniu wszczętym ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 8 grudnia 2008r. Nr 380000-WO-9116-49/08/JZ wydanej w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności wspólnika spółki cywilnej za zobowiązania podatkowe oraz określenia zobowiązania w podatku akcyzowym, skarżący Z. K. złożył na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / D.z.U. nr 153, poz.1270/, wniosek w zakresie zwolnienia go w całości od kosztów sądowych w powyższej sprawie, wskazując na swoją trudną sytuację majątkową. We wniosku wskazał, iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, natomiast w części wniosku dotyczącej oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wykazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką S.K. która utrzymuje się ze świadczeń emerytalnych w kwocie około 1000 zł miesięcznie. W załączeniu do wniosku skarżący przedłożył kserokopie zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy w Częstochowie z dnia 15 stycznia 2009 r. potwierdzającego jego status jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, a także dodatkowo na skutek wezwania skarżący oświadczył, że mieszka wyłącznie z matką, dom nie stanowi ich własności, miesięczne koszty jego utrzymania wynoszą 90 zł ( energia elektryczna - 25 zł, woda - 15 zł, zakup opału na zimę w kwocie 600 zł, co średnio miesięcznie stanowi kwotę 50 zł) Podał też, że uzyskuje w skali miesiąca dochody " z prac dorywczych" w wysokości 300 zł. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 17 kwietnia 2009 r. uwzględniono częściowo wniosek skarżącego, zwalniając go od kosztów sądowych w kwocie powyżej 300 zł., wskazując w uzasadnieniu, że aczkolwiek mając na uwadze aktualną sytuację osobistą i materialną wnioskodawczy oraz wysokość należnego już na tym etapie postępowania sądowego wpisu od skargi w kwocie 5.645 zł, istniały wprawdzie podstawy do uznania, że nie jest on w stanie ponieść całości kosztów sądowych, jednakże w odniesieniu do kwoty 300 zł uznano, iż istnieje możliwość jej poniesienia, bez uszczerbku dla zaspokojenia jego bieżących potrzeb. W złożonym sprzeciwie od powyższego postanowienia, wnioskodawca nie zgodził się z tym stanowiskiem uznając, że w jego obecnej sytuacji materialnej nie jest on w stanie ponieść kosztów nawet tej kwoty a konieczność jej ewentualnego uiszczenia stanowić będzie przeszkodę zamykająca mu drogę do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek zasługuje jedynie na częściowe uwzględnienie. W myśl art. 259 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) [dalej . p.p.s.a] postanowienie, przeciw któremu został skutecznie wniesiony sprzeciw traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego, lecz rozstrzyga wniosek od nowa korzystając z całości dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu. W świetle unormowania zawartego w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zasadność wniosku o przyznanie zwolnienia z kosztów sądowych winna być rozpatrywana w aspekcie możliwości finansowych strony odniesionych do wysokości tych obciążeń, które w związku z postępowaniem sądowym jest ona obowiązana ponieść. Na obecnym etapie sprawy obciążenie finansowe stanowi kwota 5.645 zł z tytułu należnego od skargi wpisu sądowego. Należy przy tym podkreślić, iż ciężar wykazania, że brak jest możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. A zatem to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie skarżący dostatecznie wykazał jedynie, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi w części przekraczającej kwotę 300 zł. Wniosek taki płynie analizy jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Po stronie dochodów skarżący wykazał dochód miesięczny w kwocie około 1000 zł, stanowiący dochód jego matki z tytułu świadczeń emerytalnych. Wskazywał też na własne dochody uzyskiwane z prac dorywczych, kształtujące się miesięcznie w granicach około 300 zł. Natomiast po stronie wydatków wykazano miesięczne średnie opłaty mieszkaniowe w kwocie 90 zł. Sąd rozważając te okoliczności uznał, że skarżącemu oraz jego matce na utrzymanie miesięczne pozostaje kwota 1260 zł. a zakładając, że stałe wydatki związane z utrzymaniem mieszkania (rachunki za czynsz i media) wynoszą 90 zł to na dalsze utrzymanie pozostaje im kwota 1170 zł. Z tej kwoty trzeba przyjąć, że czynione są wydatki na wyżywienie oraz odzież. Na tą okoliczność można przyjąć, że wynoszą one kwotę 1000 zł na dwie osoby. W związku z tym do rozdysponowania skarżącej pozostaje kwota ok. 170 zł. miesięcznie. Oczywiście wyliczenia te niewątpliwie opierają się na pewnego rodzaju uśrednieniu kosztów utrzymania, jednakże Sąd oceniając aktualną sytuację wnioskodawcy, wziął także pod uwagę jego rzeczywiste możliwości zarobkowania. Skarżący nie jest osoba nieporadną życiowo, skoro prowadził on w przeszłości działalność gospodarczą i to na dużą skalę. Samo zaniżenie zobowiązań podatkowych jedynie w podatku akcyzowym wynikające ze spornej decyzji wynosi ponad 500.000 zł. Sąd nie ocenia przy tym, merytorycznej prawidłowości zaskarżonej decyzji, ale wskazuje na skalę prowadzonej przez podatnika działalności. To że końcowo, na co wskazują prowadzone wobec strony postępowanie karne, nie wszystkie jego działania były zgodne z prawem, wynikało jedynie z jego własnej postawy. Trudno zatem przyjąć, że obecne trudne jego położenie, spowodowane było niezależnymi od niego obiektywnymi okolicznościami. Dlatego też oceniając realnie możliwości płatnicze strony, wzięto także pod uwagę, iż wnioskodawca, przy dołożeniu starań, jest w stanie wygenerować dochód z dodatkowej pracy, pozwalający na uregulowanie wpisu od skargi, ustalonej ostateczne przy uwzględnieniu zakresu przyznanego zwolnienia od kosztów sądowych, na kwotę 300 zł. Już teraz dochód taki uzyskuje on z prac dorywczych. Przywołując powyższe okoliczności Sąd kierował się też celem ustanowienia instytucji prawa pomocy. Między innymi w postanowieniach z dnia 6 października 2004r. (GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Sąd w tej sprawie zwrócił uwagę, że zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W ocenie Sądu, analizując w rozpoznawanej sprawie całokształt okoliczności wynikających zarówno z wniosku samej strony, jak również z uwzględnieniem analizy materiałów wynikających z całości akt sprawy, brak jest podstaw do przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie zwolnienia od całości kosztów sądowych. Przyznanie jedynie częściowo zwolnienia, z pozostawieniem stosunkowo niewielkiego obciążenia wnioskodawcy, możliwego do poniesienia przy zaangażowaniu z jego strony, zgodne jest z ogólnym poczuciem sprawiedliwości społecznej, nie ograniczając jednocześnie stronie prawa do sądu. Mając na uwadze wyżej przytoczoną argumentację faktyczną oraz prawną, na podstawie art. 245 § 3 w związku z art. 246 § 1 pkt. 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd znalazł podstawy do przyznania skarżącemu w oparciu o przepis art. 246 § 1 pkt 2 prawa pomocy jedynie w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych.