I SA/Op 97/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Wójcik po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi W. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 27 lutego 2013 r. Nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów egzekucyjnych postanawia: zmienić postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 4 sierpnia 2014r. sygn. akt I SA/Op 97/14, poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Pismem z dnia 19 grudnia 2013r. W. R. (dalej jako skarżący, strona) wniósł skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 27 lutego 2013 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów egzekucyjnych. W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. W formularzu PPF podał, że sam prowadzi gospodarstwo domowe, nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów, nie posiada żadnego majątku ruchomego i nieruchomego ani także zgromadzonych oszczędności. Nadto zawarł w nim informację, że Sąd Rejonowy w [...] przyznał jego byłej żonie na wyłączną własność mieszkanie, w którym on zamieszkuje. Zaznaczył, że nie stać go na pokrycie kosztów przejazdu z miejsca zamieszkania ([...]) do siedziby tut. Sądu, co utrudnia mu dostęp do akt sprawy. W związku z powyższym, zarządzeniem referendarza tut. Sądu z dnia 14 marca 2014 r. wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej jako: [p.p.s.a.] wezwano skarżącego do uzupełnienia danych przedstawionych we wniosku poprzez złożenie szczegółowej informacji o kosztach bieżącego utrzymania (czynsz, wyżywienie, inne niezbędne wydatki) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia jak też o innych ponoszonych wydatkach, nadto informacji o źródłach finansowania tych wydatków oraz o ich udokumentowanie, jak również kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych za 2012r. i 2013r., wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący w piśmie z dnia 10 kwietnia 2014 r. oświadczył, że umowa zlecenie, która dotychczas przynosiła mu dochody (po potrąceniach komorniczych w wysokości 400 zł) wygasła z końcem marca 2013 r., że rośnie jego zadłużenie alimentacyjne w wysokości 900 zł miesięcznie, oraz że lokal mieszkalny, w którym zamieszkuje, jest własnością J. S. i dlatego spółdzielnia mieszkaniowa nie udziela mu informacji o wysokości czynszu. Przedłożył również kserokopię dokumentu sprzedaży złomu z dnia 9 kwietnia 2014 r. na kwotę 54,84 zł. Postanowieniem z dnia 14 maja 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ponieważ strona nie przedstawiła na wezwanie wszystkich żądanych dokumentów i informacji. Orzekając na skutek sprzeciwu skarżącego, Sąd postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2014 r. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący pomimo wezwania nie wykazał i nie udokumentował źródeł finansowania i skali bieżących wydatków, nie wyjaśnił też w sposób należyty kwestii korzystania z mieszkania, nie wskazał, czy nie ponosi żadnych kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania (opłaty za prąd, wodę, gaz itp.), nie przedłożył postanowienia Sądu Rejonowego w [...] w sprawie [...], mocą którego przyznano to mieszkanie na wyłączną własność jego byłej żony, i nie wskazał czy w związku z tym otrzymał od niej jakąkolwiek spłatę tytułem udziału w tym mieszkaniu, czy też doszło do innego sposobu rozliczeń. W konsekwencji skarżący nie wykazał przesłanek przyznania prawa pomocy zawartych w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. Skarżący nie wniósł zażalenia na postanowienie z dnia 4 sierpnia 2014r. w związku z czym stało się ono prawomocne. W toku dalszego postępowania, w odpowiedzi na wezwanie do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 27 stycznia 2014r. o wezwaniu do uiszczeniu wpisu od skargi skarżący ponownie złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Wskazał, że nie posiada środków na pokrycie kosztów przejazdu do siedziby Sądu oraz że jest zadłużony, nie ma zatrudnienia, nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych, nie posiada rachunków bankowych ani żadnych oszczędności czy majątku. Na wezwanie referendarza skarżący przedłożył do tut. Sądu pismo z dnia 5 stycznia 2015r. oraz formularz PPF, w którym wskazał, że nie posiada środków do życia a te, które uzyskuje od osób trzecich nie są środkami finansowymi, którymi mógłby opłacić koszty sądowe. Dodatkowo wyjaśnił, że sam prowadzi gospodarstwo domowe, niewielkie środki finansowe, którymi dysponuje przeznacza na zakup żywności, nierzadko żywi się również u osób, z którymi utrzymuje kontakty towarzyskie. Przedłożył także kopie postanowienia Sądu Rejonowego [...] - [...] w [...] z dnia [...] sygn. akt [...] o zwolnieniu skarżącego z opłaty od skargi w wysokości 30 zł. W piśmie z dnia 9 marca 2015r. skarżący, odnosząc się do wezwania referendarza sądowego podał, że na żywność przeznacza miesięcznie kwotę ok. 400 zł, odzież kupuje w sklepach z odzieżą używaną. Nie jest w stanie udokumentować ww. wydatków, bowiem nie gromadzi paragonów ani faktur. Wyjaśnił, że nie posiada mieszkania ani samochodu. Nie posiada kredytów czy pożyczek, nie spłaca rat. Obecnie uzyskuje dochody ze zbiórki złomu w wysokości 400 zł miesięcznie. Nie jest w stanie regulować ciążących na nim zobowiązań alimentacyjnych w kwocie 900 zł/mc. Dodał, że nie posiada rachunków i lokat bankowych, aktualnie nie korzysta z pomocy instytucji publicznych oraz że dwukrotnie próbował się zarejestrować jako bezrobotny, ale bezskutecznie z uwagi na niemożność zgromadzenia żądanych przez urząd pracy dokumentów. Postanowieniem z dnia 25 marca 2015r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. We wniesionym od ww. postanowienia sprzeciwie skarżący podniósł, że znajduje się w złej sytuacji materialnej, spowodowanej m.in. zadłużeniem alimentacyjnym w wysokości ok. 80.000 zł. Natomiast kwota 145.000 zł zasądzona od byłej małżonki na jego rzecz z tytułu podziału majątku wspólnego, która mogłaby choćby w części umożliwić zaspokojenie jego potrzeb mieszkaniowych, nie została dotychczas wypłacona. Obecnie pozostaje mu "życie z dnia na dzień", nie gromadzi dokumentacji "na znalezione puszki po piwie, za zakupiony chleb czy bułkę, nie odnotowuje spotkań z przyjaciółmi przy obiedzie przez nich oferowanym." Zarzucił, że chcąc skorzystać ze swoich konstytucyjnych uprawnień zobowiązany jest "przedstawić kwity na każdą okoliczność" a jego oświadczenia nie są uwzględniane. Skarżący podkreślił, że na podstawie identycznych jak w niniejszej sprawie oświadczeń uzyskał zwolnienie od kosztów sądowych w całości przed Sądem Rejonowym w [...], na dowód czego przedłożył postanowienie Sądu Rejonowego w [...] [...] Wydział Cywilny z dnia [...], sygn. akt [...]. W odpowiedzi na zarządzenie sędziego z dnia 11 maja 2015r. skarżący nadesłał pismo, w którym wyjaśnił, że jego była małżonka w dniu 14 listopada 2014r. wystąpiła przeciwko niemu do Sądu Okręgowego w [...] z pozwem o wydanie lokalu mieszalnego (sprawa o sygn. akt [...]), na dowód czego załączył kopie pozwu. Wskazał także, że nie przysługuje mu prawo do lokalu socjalnego. Na dzień złożenia pisma nadal zamieszkiwał w mieszkaniu byłej małżonki, wyjaśnił, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z synem F., który jest studentem i utrzymuje się z prac dorywczych, jednak to syn częściowo ponosi za skarżącego koszty opłat czynszowych (w załączeniu skarżący przedłożył kopie dowodów wpłat za czynsz i energię elektryczną). Wyjaśnił, że postanowienie o podziale majątku wspólnego uprawomocniło się, bowiem ustanowiony dla niego pełnomocnik z urzędu odmówił sporządzenia skargi kasacyjnej od postanowienia sądu II instancji. Wskazał, że komornik prowadzi na jego wniosek postępowanie egzekucyjne celem uzyskania kwoty 145.650 zł zasądzonej na rzecz skarżącego tytułem spłaty udziału w majątku wspólnym. W wyniku tego postępowania zajęta została część wynagrodzenia byłej małżonki skarżącego, jednak wierzytelność ta została zajęta przez komornika prowadzącego przeciwko skarżącemu postępowanie egzekucyjne w celu egzekucji świadczeń alimentacyjnych. Skarżący nie uzyskał zatem tych środków. Wskazał, że jego zadłużenie alimentacyjne wraz ze wszystkimi kosztami wynosi ok. 100.000 zł. Wraz z pismem skarżący przedłożył: postanowienie Sądu Rejonowego [...] - [...] w [...] z dnia [...] o podziale majątku wspólnego skarżącego i jego byłej małżonki (sygn. akt [...]), postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] (sygn. akt [...]) wydane na skutek apelacji byłej małżonki skarżącego od postanowienia Sąd Rejonowego [..] - [...] w [...] z dnia [...], zawiadomienie wystawione przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] – [...] w [...] o rozszerzeniu egzekucji przeciwko skarżącemu oraz wyrok Sądu Rejonowego [...] – [...] w [...] z dnia [...] sygn. akt [...] z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w [...] przeciwko skarżącemu i byłej małżonce o zapłatę czynszu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy okazał się zasadny, gdyż podane okoliczności dotyczące jego sytuacji finansowej, zostały potwierdzone dokumentami źródłowymi i przemawiają za zwolnieniem skarżącego od kosztów sądowych oraz za ustanowieniem adwokata. Wskazać na wstępie należy, że skarżący w sprawie składał już wniosek o przyznanie prawa pomocy, w wyniku którego prawomocnym postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2014r. Sąd odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W związku z powyższym ponowny wniosek strony o przyznanie prawa pomocy powinien być rozpoznany w świetle unormowań zawartych w art. 165 p.p.s.a. zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do postanowień takich należą niewątpliwie postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. Zaznaczyć trzeba również, że przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może nastąpić jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Zaznaczyć dodatkowo należy, że jeżeli analiza powtórnie złożonego wniosku o prawo pomocy nie pozwala na jednoznaczną ocenę sytuacji finansowej strony, Sąd powinien rozważyć zasadność zastosowania art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na to, że art. 255 p.p.s.a. znajduje zastosowanie również w przypadku wniosku rozpoznawanego pod kątem spełnienia przesłanek z art. 165 p.p.s.a. wskazuje fakt, iż postępowanie toczące się w wyniku ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie różni się pod względem formalnym od pierwotnego postępowania w tym zakresie – m.in. praktyką jest wymaganie od wnioskodawcy złożenia wniosku na formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.), zawierającego dane wskazane w art. 252 § 1 p.p.s.a. Przepis art. 255 p.p.s.a. w jednoznaczny sposób nawiązuje do wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., a brak jest normy wyłączającej zastosowanie art. 255 p.p.s.a. w sytuacji ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2012r., sygn. akt I FZ 508/12, dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z powyższym Sąd uznał, że w warunkach przedmiotowej sprawy skarżącego należało wezwać do nadesłania dodatkowych informacji i dokumentów, odnoszących się do podnoszonych przez stronę okoliczności. Na obecnym etapie postępowania skarżący zastosował się do wezwania Sądu i przedłożył dokumenty świadczące o jego sytuacji, które przy uwzględnieniu również pozostałych dowodów znajdujących się już w aktach sprawy, potwierdzają trudną sytuację finansową skarżącego, która od czasu wydania postanowienia z dnia 4 sierpnia 2014r. uległa pewnemu pogorszeniu. Skarżący nie posiada żadnego majątku ani oszczędności, środki finansowe na bieżące utrzymanie uzyskuje ze sprzedaży złomu, w opłaceniu rachunków pomaga mu syn. W aktach sprawy znajduje się kserokopia dokumentu z postępowania egzekucyjnego wystawiona przez Komornika przy Sądzie Rejonowym [...] – [...] w [...], potwierdzająca, że na skarżącym ciąży obowiązek wypłacania alimentów na rzecz małoletnich dzieci w wysokości 900 zł miesięcznie, których nie jest w stanie obecnie regulować a jego zadłużenie rośnie (same zaległe alimenty, bez odsetek i kosztów postępowania egzekucyjnego, wynoszą ponad 40.000 zł). Skarżący w wyniku podziału majątku wspólnego utracił tytuł prawny do zajmowanego przez siebie lokalu, a jednocześnie nie uzyskał środków, które mógłby przeznaczyć na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych. Dodatkowo w dniu 14 listopada 2014r. była małżonka wytoczyła przeciwko niemu powództwo cywilne o wydanie nieruchomości (lokalu mieszkalnego). Sąd mając na uwadze całość dokumentacji zgromadzonej w przedmiotowej sprawie a dotyczącej wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy, a także wyjaśnienia skarżącego zawarte w jego piśmie z dnia 31 maja 2015r. i załączoną dokumentację uznał, iż w sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające zmianę prawomocnego postanowienia Sądu z dnia 4 sierpnia 2014r., bowiem ustalona sytuacja materialna skarżącego obecnie nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, w tym wymagalnego wpisu od zażalenia w kwocie 100 zł (jak i ewentualnie dalszych kosztów postępowania) jak i kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 165 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.