I SAB/Op 140/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Judecki po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. D. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu w przedmiocie ustalenia uprawnień do emerytury postanawia: odrzucić skargę. A. D. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu w przedmiocie ustalenia prawa do emerytury z jego wniosku z dnia 27 lutego 2025 r. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej odrzucenie z uwagi na brak właściwości sądu administracyjnego do jej rozpoznania. Organ wskazał jednocześnie, że skarżący złożył odwołanie od decyzji z dnia 21 października 2025 r., znak [...] i sprawa toczy się przed Sądem Okręgowym w O., sygn. akt [...] i tam zostały przesłane akta sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. Merytoryczne badanie legalności aktów administracyjnych poddanych kognicji sądu administracyjnego, jak również badanie bezczynności i przewlekłości prowadzenia przez organy administracji postępowania (lub podejmowania innych czynności) możliwe jest tylko wówczas, gdy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu administracyjnego. Stwierdzenie braku właściwości sądu administracyjnego uniemożliwia rozpoznanie sprawy co do istoty. Z tego względu w pierwszej kolejności sąd zbadał dopuszczalność skargi złożonej w sprawie niniejszej i stwierdził, że nie należy ona do właściwości sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm.) - zwanej dalej: "p.p.s.a." sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Warunkiem merytorycznego rozpatrzenia skargi jest złożenie jej w odniesieniu do aktu lub czynności objętych zakresem właściwości rzeczowej sądu administracyjnego, określonej w art. 3 § 2, 2a i 3 p.p.s.a. Zawarte w tych przepisach wyliczenia (w tym dotyczące bezczynności i przewlekłości działania organu) stanowią katalog zamknięty, co oznacza, że sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznawania spraw, które nie zostały wymienione w powołanych przepisach, ani w których właściwość sądu administracyjnego nie została przewidziana w przepisach szczególnych. Złożona w niniejszej sprawie skarga nie mieści się w żadnej z wymienionych kategorii bezczynności lub przewlekłego działania organu podlegających jurysdykcji sądów administracyjnych. Z treści § 3 art. 3 p.p.s.a. wynika, że sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. W niniejszej sprawie zaskarżone zostało przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie wydania decyzji dotyczącej przyznania emerytury. W tym miejscu należy szczególnie podkreślić, że przyznanie prawa do emerytury jest sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych, w których właściwym do rozstrzygania sporów jest sąd powszechny. Jak wynika z treści art. 83 ust. 1 pkt 4 i pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350 ze zm.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję w zakresie indywidualnych spraw dotyczących min. ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz wymiaru tych świadczeń. Od decyzji Zakładu wydanych w tych sprawach przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (art. 83 ust. 2 ustawy). Przepis art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1568 ze zm.) - dalej K.p.c. stanowi, iż Kodeks postępowania cywilnego normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne). Natomiast w myśl art. 476 § 3 K.p.c. przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się także sprawy wszczęte na skutek niewydania przez organ rentowy decyzji we właściwym terminie, a także sprawy, w których wniesiono odwołanie od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, sprawy o roszczenia ze stosunków prawnych między członkami otwartych funduszy emerytalnych a tymi funduszami lub ich organami oraz sprawy ze stosunków między emerytami lub osobami uposażonymi w rozumieniu przepisów o emeryturach kapitałowych a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. W konsekwencji powyższego uznać należy, że skoro niedopuszczalnym jest wniesienie do sądu administracyjnego skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydaną w przedmiocie świadczeń przysługujących skarżącemu z ubezpieczeń społecznych, to tym samym za niedopuszczalną należy uznać skargę na przewlekłe działanie organu w tym zakresie. Czynności podejmowane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych odnoszące się do wydania decyzji w przedmiocie emerytury nie mieszczą się w zakresie przedmiotowym objętym art. 3 § 2 pkt 1-8 p.p.s.a. i nie podlegają kognicji sądu administracyjnego. Są to bowiem sprawy poddane kognicji sądów powszechnych. W związku z powyższym, również przewlekłość w prowadzeniu tych spraw, nie może podlegać kontroli sądu administracyjnego. Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że rozpoznanie skargi wniesionej w niniejszej sprawie nie mieści się w zakresie jego kognicji, a w związku z tym na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł - jak w sentencji.