I SAB/Op 17/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wójcik po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. G. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu w przedmiocie niezrealizowania świadczeń po zmarłym postanawia: odrzucić skargę. Pismem datowanym na 12 czerwca 2018 r., złożonym w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu w dniu 14 czerwca 2018 r., R. G. (zwana dalej skarżącą lub stroną) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na przewlekłość oraz rażące naruszenie przepisów prawa w postępowaniu administracyjnym w sprawie o wypłatę niezrealizowanych świadczeń po osobie uprawnionej do świadczeń emerytalno-rentowych oraz o zasądzenie na jej rzecz kwoty pięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. W uzasadnieniu pisma wskazała, że dnia 5 marca złożyła w Oddziale ZUS w Opolu wniosek o wypłatę niezrealizowanych świadczeń po zmarłym w dniu [...] 2017 r. [...]. Mimo bowiem nabycia przez zmarłego [...] prawa do świadczeń emerytalnych w lipcu 2015 r., dopiero w styczniu 2016 r. (po osobistej interwencji) wydano mu decyzję zaliczkową o przyznaniu emerytury. Wydanie decyzji ostatecznej zostało uzależnione od wyliczenia emerytury przez [...] organ rentowy oraz przez A. Organ [...] wydał taką decyzję w czerwcu 2016 r. Do swej śmierci [...] pobierał emeryturę wypłacaną zaliczkowo, jednakże bez dodatku z A za podleganie rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu przez okres 19 lat. Jak wyjaśniała skarżąca, wniosek Rp-18 złożyła w dniu 5 marca 2018 r., jednak przez dwa miesiące nie otrzymała żadnej informacji o stanie sprawy ani zawiadomienia o przedłużeniu terminu jej załatwienia, wobec czego w dniu 1 czerwca 2018 r. złożyła wniosek o interwencję, co jest formą zażalenia na bezczynność. Nadal nie otrzymuje informacji o sposobie załatwienia sprawy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przesyłając skargę złożył pismo, w którym poinformował, że ze względu na dużą ilość spraw do rozpoznania wniosek strony został rozpoznany decyzją z dnia 20 czerwca 2018 r., którą przyznano wnioskodawczyni niezrealizowane świadczenie po zmarłym [...] za okres od 1 lipca 2015 r. do dnia zgonu wraz z odsetkami. Załączono odpis decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga podlega odrzuceniu ze względu na brak właściwości sądów administracyjnych do jej rozpoznania. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) - dalej "P.p.s.a." sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Tak sytuacja występuje w analizowanej sprawie. Dla rozstrzygnięcia kwestii właściwości rzeczowej wojewódzkich sądów administracyjnych w badaniu bezczynności i przewlekłości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych istotne jest wskazanie, że postępowania z zakresu ubezpieczeń społecznych mają różnorodny charakter. Zdecydowania większość z nich zaliczana jest do tak zwanych postępowań hybrydowych, w których Zakład wydaje decyzje administracyjne jako organ administracyjny pierwszej instancji, jednakże kontrola jego rozstrzygnięć (art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 - dalej zwana u.s.u.s.) następuje przed sądem powszechnym na zasadach określonych w ustawie z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tekst jednolity Dz. U. z 2014 r., poz. 101 ze zm, dalej jako k.p.c.). Skutkuje to swoistym "przełamaniem" postępowania, które na etapie podstawowym ma charakter czysto administracyjny, natomiast jego kontrola następuje w procedurze postępowania cywilnego. Kwestię kontroli bezczynności i przewlekłości Zakładu w zakresie spraw podlegających kontroli sądów powszechnych reguluje natomiast art. 477.9 § 4 k.p.c., na mocy którego dopuszczalne jest wniesienie odwołania do sądu w każdym terminie, jeżeli Zakład (lub inny organ rentowy) nie wydał decyzji administracyjnej w ciągu dwóch miesięcy. Wówczas sąd ubezpieczeń społecznych rozstrzyga sprawę merytorycznie z pominięciem Zakładu. W nadesłanej Sądowi kserokopii decyzji Zakładu z dnia 20 czerwca 2018 r. o przyznaniu stronie niezrealizowanych świadczeń również wskazano na możliwość jej zaskarżenia, poprzez wniesienie odwołania, do właściwego według miejsca zamieszkania Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Analiza art. 83 u.s.u.s. wskazuje, że jedynie w ściśle określonym zakresie, tj. w przypadkach wymienionych w jego ust. 4, a zatem w sprawach: w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku, o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru - odwołanie od decyzji Zakładu do sądu ubezpieczeń społecznych nie przysługuje. W zamian wnosi się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych środek zaskarżenia w postaci wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, do którego stosuje się odpowiednio przepisy o odwołaniu uregulowane w Kodeksie postępowania administracyjnego. Biorąc przy tym pod uwagę treść art. 123 u.s.u.s., zgodnie z którym przepisy Kodeksu mają zastosowanie wprost do wszystkich postępowań toczących się przed Zakładem chyba, że ustawa stanowi co innego, nie może ulegać wątpliwości, że jedynie w przypadku postępowań przewidzianych w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. mamy do czynienia ze sprawami administracyjnymi na każdym ich etapie. Konsekwencją tego jest objęcie tylko tych rozstrzygnięć Zakładu kontrolą sprawowaną przez sądy administracyjne na podstawie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 P.p.s.a. Skoro zaś kontroli sądów administracyjnych podlegają decyzje Zakładu dotyczące wyłącznie wyżej określonych trzech przypadków, zaś pozostałe sprawy w tej kategorii się nie mieszczą (gdyż podlegają kontroli sądów powszechnych - sądów pracy i ubezpieczeń społecznych), to na mocy art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. kontroli tej nie podlega również bezczynność Zakładu w wydaniu decyzji lub przewlekłe prowadzenie postępowania zmierzającego do wydania takiego aktu. Powyższe nakazuje przyjąć, że sprawa, której przedmiotem było prowadzenie przez ZUS postępowania, które powinno zakończyć się decyzją wydaną na podstawie innej niż art. 83 ust. 4 u.s.u.s., tj., tak jak w tym przypadku, dotyczącą przyznania (lub odmowy przyznania) niezrealizowanych przez ubezpieczonego świadczeń, to na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 P.p.s.a. skarga, jako niepodlegająca właściwości sądów administracyjnych, musiała zostać odrzucona.