I SAB/Op 3/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kuczyńska Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki (spr.) Sędzia WSA Anna Wójcik Protokolant st. sekretarz sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 lutego 2012 r. sprawy ze skargi K. M. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie postępowania odwoławczego I. oddala skargę, II. nakazuje zwrócić skarżącemu od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu kwotę 100 zł (sto 00/100) tytułem nienależnie uiszczonego wpisu od skargi. Skargą z dnia 22 października 2011 r. K. M.(dalej zwany skarżącym), odwołując się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu sygn. I SA/Op 475/10, zarzucił Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że pomimo wezwania go do wykonania wyroku przez Sąd, nadal go nie wykonuje a sprawa trwa już prawie 5 lat. W związku z powyższym zwrócił się o rozstrzygniecie tej sprawy przed sądem, stwierdzenie bezczynności oraz wymierzenie organowi grzywny za bezczynność i nieterminowe załatwienie sprawy. Skarga ta wpłynęła do Sądu w dniu 28 listopada 2011 r. wraz z przekazanymi przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w O. wezwaniem z dnia 15.10.2011r. do wykonania powyższego wyroku Sądu i załatwienia sprawy, upomnieniem z dnia 5.10.2011 r. dotyczącym zadośćuczynienia oraz wezwaniem z dnia 22.10.2011r o wypłacenie roszczenia. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że w odpowiedzi na wezwanie skierowane przez skarżącego w dniu 15.10.2011r. udzielił pisemnej informacji, że w związku z wniesieniem odwołania od wydanej w wyniku ponownego rozpoznania sprawy decyzji z dnia 10.02.2011 r. odmawiającej zwrotu składek, brak jest możliwości zajęcia stanowiska, do czasu rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego w Opolu. Natomiast decyzja z dnia 10.02.2011 r. wydana została wskutek uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, wyrokiem z dnia 27 października 2010 r., decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18.03.2010 r. nr [...]. Równocześnie, na rozprawie w dniu 15 lutego 2012 r. skarżący sprecyzował zakres złożonej skargi, wskazując, że dotyczy ona bezczynności organu w sprawie niewykonania wyroku tut. Sądu z dnia 27 października 2010 r. sygn. akt I SA/Op 475/10, polegającej na nierozpoznaniu przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniesionego odwołania od decyzji ZUS w O. z dnia 18 marca 2010 r. nr[...]. Według skarżącego z uzasadnienia wyroku Sądu wynika wprost, że Prezes ZUS jako organ odwoławczy winien ponownie rozpoznać złożone odwołanie, a brak takiego rozstrzygnięcia do dnia wniesienia skargi, oznacza pozostawanie przez niego w bezczynności. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: Prawomocnym wyrokiem z dnia 27 października 2010 r., zapadłym w sprawie o sygn. akt I SA/Op 475/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, w wyniku rozpoznania skargi K. M. na decyzję kasacyjną Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 maja 2010r., nr[...], uchylił zarówno zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia 18 marca 2010r. nr[...]. Jak wynikało z ustaleń Sądu, K. M. zwrócił się do organu o zwrot wpłat wyegzekwowanych w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, które następnie zostało umorzone. Zawiadomieniem z dnia 12 sierpnia 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. poinformował wnioskodawcę, że należności uzyskane w wyniku prowadzonych czynności egzekucyjnych zostaną zwrócone na konto wskazane we wniosku o zwrot. Następnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. rozliczył konto płatnika na podstawie dokumentów rozliczeniowych oraz wpłat zidentyfikowanych znajdujących się w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS. Z uwagi na stwierdzenie braku nadpłaty na koncie płatnika składek, decyzją z dnia 18 marca 2010 r. odmówił mu zwrotu wpłat uzyskanych w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, wskazując jako podstawę prawną rozstrzygnięcia art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego /Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm./. W wyniku rozpoznania odwołania od powyższej decyzji, Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 17 maja 2010 r. uchylił ją w całości, równocześnie przekazując sprawę do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazywał na to, iż powołana podstawa prawna zaskarżonej decyzji nie odpowiada treści rozstrzygnięcia, wobec czego konieczne jest ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu wyroku uchylającego decyzje organów obu instancji, wskazano jako jego motywy naruszenie przez organ odwoławczy dyspozycji art. 138 § 2 k. p. a., gdyż organ odwoławczy nie wyjaśnił jakiego rodzaju wada zaskarżonego rozstrzygnięcia spowodowała uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, w tym również nie wskazano niezbędnych przesłanek wynikających z art. 138 § 2 k.p.a. Dlatego też Sąd uznał, iż wydanie decyzji kasacyjnej bez wykazania podstaw określonych w art. 138 § 2 k.p.a. stanowi naruszenie wskazanego przepisu postępowania i może mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Tym samym wyczerpane zostały przesłanki uchylenia zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153,poz. 1270 ze zm.-, zwanej dalej p.p.s.a./. W tym stanie faktycznym sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem nie można zarzucić organowi odwoławczemu wskazywanej w skardze przewlekłości postępowania. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej p.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym od dnia 11 kwietnia 2011 r. sądy administracyjne rozpoznają skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a. W tym miejscu wskazać trzeba, że z przytoczonej na wstępie regulacji art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. wynika, iż przewlekłość postępowania jest innym pojęciem niż bezczynność i dotyczy ona sytuacji, w której organowi administracji publicznej można postawić zarzut braku koncentracji materiału dowodowego, przeprowadzania dowodów, które nie mają znaczenia dla przedmiotu postępowania, czy też podejmowania czynności pozornych nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy, a więc zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu i prowadzeniu postępowania administracyjnego, które zakończyłoby się w rozsądnym terminie. Inaczej mówiąc, przewlekłość postępowania oznacza takie działanie organu, w którym organ w sposób nieuzasadniony przedłuża termin załatwienia sprawy, powołując się na przyczyny od niego niezależne. W niniejszej sprawie dostrzec należy również, że stosownie do treści art. 149 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym od dnia 12 lipca 2011 r. (ustawa z dnia 25 marca 2011 r. – Dz. U. Nr 76, poz. 409) Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność organów lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku, wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie Sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W postępowaniu sądowoadministracyjnym Sąd ocenia sprawę na przewlekłe prowadzenie postępowania według stanu istniejącego w dacie zamknięcia rozprawy. Instytucję przewlekłości postępowania administracyjnego wprowadzono do Kodeksu postępowania administracyjnego ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Przepis art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej K.p.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 8 ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2011 r. Nr 6, poz. 18 ze zm.), a obowiązującym od dnia 11 kwietnia 2011 r., stanowi, że na niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35, w przepisach szczególnych, ustalonym po myśli art. 36 lub na przewlekłe prowadzenie postępowania stronie służy zażalenie do organu wyższego stopnia, a jeżeli nie ma takiego organu – wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. W przedmiotowej sprawie, mając na uwadze kierowane przez skarżącego do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wezwania dotyczące przewlekłości postępowania oraz do zwrotu uiszczonych składek (pismo z dnia 15.10.2011 r.) wraz z zapłatą zadośćuczynienia w kwocie 172.500 zł (pismo z dnia 5.10.2011r.) oraz roszczeniem o kwotę 49.500 zł (pismo z dnia 22.10.2011 r.), a także fakt udzielenia przez organ odpowiedzi z dnia 3.11.2011 r., należało uznać, że został, przed wniesieniem skargi na bezczynność, wyczerpany tryb przewidziany prawem. Należy jednakże zauważyć, iż w realiach niniejszej sprawy brak jest podstaw do stwierdzenia, że organ, któremu zarzucono w skardze brak określonego działania pozostawał w bezczynności. Nie budzi bowiem wątpliwości, że w ramach przywoływanego przez skarżącego prawomocnego wyroku z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt I SA/Op 475/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, w wyniku rozpoznania skargi K. M. na decyzję kasacyjną Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 maja 2010r., nr[...], uchylił zarówno zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia 18 marca 2010r. nr[...]. Tym samym została wyeliminowana z obrotu prawnego zarówno decyzja organu odwoławczego jak i sama decyzja organu I instancji, od której skarżący złożył uprzednio odwołanie, a obecnie w ramach wywiedzionej skargi, upatruje bezczynność organu odwoławczego w braku jego ponownego rozpoznania. W sytuacji, gdy w wyniku prawomocnego wyroku zostało uchylone oprócz zaskarżonej decyzji organu odwoławczego także poprzedzające ją rozstrzygniecie organu I instancji, to bez względu na motywy jakimi kierował się Sąd, podejmując swoje rozstrzygniecie i na które wskazał w swoim pisemnym uzasadnieniu, rozpatrując niniejsza skargę Sąd, na podstawie art. 170 p.p.s.a., jest związany sentencją wyroku. Ta zaś nie budzi wątpliwości jaki zakres decyzji organów został objęty w ramach zapadłego wyroku z dnia 27 października 2010r. Artykuł 170 p.p.s.a dotyczy prawomocności materialnej orzeczenia, która polega na związaniu tym orzeczeniem określonych podmiotów. Podmiotami tymi są przede wszystkim strony postępowania oraz sąd, który wydał orzeczenie, także inne sądy i inne organy państwowe. Orzeczenie wiąże również inne osoby, ale tylko w wypadkach przewidzianych w ustawie. Istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu, na co zwraca się uwagę w Komentarzu - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dauter Bogusław, Gruszczyński Bogusław, Kabat Andrzej, Niezgódka-Medek Małgorzata- LEX 2011, wyraża się w tym, że także inne sądy i inne organy państwowe, a w wypadkach przewidzianych w ustawie - także inne osoby, muszą brać pod uwagę fakt istnienia oraz treść prawomocnego orzeczenia sądu. Wynikający z niej stan związania ograniczony jest jednak co do zasady tylko do rozstrzygnięcia zawartego w sentencji orzeczenia i nie obejmuje jego motywów (por. wyrok SN z dnia 13 stycznia 2000 r., II CKN 655/98, LEX nr 51062). Skoro zatem, na obecnym etapie sprawy, nie istnieje już decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia 18 marca 2010r. nr [...], to nie można skutecznie zarzucić organowi odwoławczemu przewlekłości w rozpoznaniu wniesionego od niej odwołania. Natomiast skarżący może nadal skutecznie dochodzić swoich praw w postępowaniu sądowym zainicjowanego przed sądem powszechnym, dotyczącego odwołania złożonego od wydanej w ponownym rozpoznaniu sprawy decyzji zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 lutego 2011r. nr[...]. Z powyższych względów należało uznać, że wniesiona skarga nie była zasadna i w związku z tym, na podstawie art. 151 p.p.s.a., podlegała oddaleniu, stąd orzeczono, jak w sentencji. Równocześnie mając na uwadze ostateczną treść sprecyzowanej na rozprawie skargi, ponieważ jak aktualny zakres objęty jest ustawowym zwolnieniem od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (art. 239 pkt 1 lit "e" p.p.s.a,) orzeczono o zwrocie skarżącemu uiszczonego przez niego wpisu od skargi w kwocie 100 zł.