I SAB/Op 5/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kuczyńska Sędziowie: Sędzia WSA Marta Wojciechowska (spr.) Sędzia WSA Anna Wójcik Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Frydryk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 25 czerwca 2010r. sprawy ze skargi A. C. na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego w Brzegu w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty z tytułu podatku od towarów i usług za marzec 2001r. I. zobowiązuje Naczelnika Urzędu Skarbowego w Brzegu do rozpoznania wniosku A. C. z dnia 12 grudnia 2009 r. w przedmiocie zwrotu nienależnie zapłaconego podatku od towarów i usług za marzec 2001 r. w terminie jednego miesiąca od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z odpisem prawomocnego orzeczenia, II. zasądza od Naczelnika Urzędu Skarbowego w Brzegu na rzecz skarżącego kwotę 100,00 złotych (sto 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. decyzją ostateczną z dnia [...] orzekł o odpowiedzialności A. C. jako członka zarządu Sp. z o. o. "A" z siedzibą w B., za zaległości tej Spółki w podatku od towarów i usług za czerwiec 2000r. w wysokości 5.725,30 zł, za lipiec 2000r. w wysokości 1.692,00 zł, za sierpień 2000r. w wysokości 5.324,00 zł, za wrzesień 2000r. w wysokości 483,00 zł i za grudzień 2000r. w wysokości 895,00 zł oraz za styczeń 2001 r. w wysokości 286,00 zł, za luty 2001 r. w wysokości 144,00 zł, za marzec 2001 r. w wysokości 191,00 zł i za kwiecień 2001 r. w wysokości 684,00 zł wraz z należnymi odsetkami. Decyzją z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. rozłożył na dziewięć rat zapłatę wyżej wskazanej zaległości w podatku od towarów i usług za: czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień i grudzień 2000r. oraz za styczeń, luty, marzec i kwiecień 2001 r. w łącznej wysokości 15.424,30 zł wraz z odsetkami za zwłokę w oraz ustalił opłatę prolongacyjną w łącznej wysokości 950,00 zł. Wpłaty dokonane przez A. C. na poczet decyzji ratalnej zostały przez organ przeksięgowane na konto podatku od towarów i usług podmiotu głównego tj. Sp. z. o.o. "A", gdzie zgodnie z art. 62 § 1 ustawy z dnia 29.08.1997r.- Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r., Nr 8, poz.60 ze zm.) dalej jako: [O.p.] zostały zaliczone na poczet podatku, począwszy od zobowiązania o najwcześniejszym terminie płatności wraz z odsetkami za zwłokę, które zgodnie z art. 53 § 1 Ordynacji podatkowej naliczono od następnego dnia po dniu upływu terminu płatności do dnia wpłaty, proporcjonalnie na poczet zaległości podatkowych i odsetek za zwłokę. Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu decyzją z dnia [...], na podstawie art. 247 §1 pkt 6 ustawy O.p., stwierdził nieważność decyzji ostatecznej Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] w części, którą rozłożono na raty zapłatę zobowiązania z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące: grudzień 2000r. oraz styczeń, luty, marzec i kwiecień 2001 r. wraz z należnymi odsetkami za zwłokę oraz opłatą prolongacyjną, jako niewykonalnej w dniu jej wydania, której niewykonalność ma charakter trwały. Natomiast w zakresie stwierdzenia nieważności decyzji w pozostałej części, tj. rozkładającej na raty zapłatę zobowiązania z tytułu podatku od towarów i usług za czerwiec, lipiec, sierpień i wrzesień 2000r. wraz z odsetkami za zwłokę i opłatą prolongacyjną, odmówił stwierdzenia jej nieważności. Pismem z dnia 12.12.2009r. A. C.wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z wnioskiem o zwrot nienależnie uiszczonych wpłat podatku od towarów i usług w następujących dniach: 29.05.2007r. w wysokości 3.930,30 zł, 25.06.2007r. w wysokości 3.922,00 zł, 25.07.2007r. w wysokości 3.930,00 zł, 27.08.2007r. w wysokości 3.896,00 zł, 14.09.2007r. w wysokości 3.837,00 zł, 14.09.2007r. w wysokości 3.832,00 zł, 12.11.2007r. w wysokości 3.824,00 zł, 13.11.2007r. w wysokości 3.747,00 zł oraz 13.11.2007r. w wysokości 3.444,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę liczonymi od dnia wpłaty z tytułu nienależnych wpłat podatków i opłat. Pismami z dnia 29.12.2009r. oraz z dnia 04.01.2010r. podatnik uzupełnił wniosek z dnia 12.12.2009r. domagając się włączenia do akt sprawy szeregu decyzji i pism szczegółowo wymienionych w tych pismach. Następnie pismem z dnia 21.01.2010r. ponownie zwrócił się do organu podatkowego o zwrot nienależnie uiszczonych wpłat wraz z należnymi odsetkami za zwłokę, stwierdzając że Naczelnik powinien, bez wydania decyzji w sprawie zwrotu nadpłat, bezzwłocznie zwrócić stronie nienależnie dokonane wpłaty wraz z oprocentowaniem, i powołał przepisy Ordynacji podatkowej oraz Konstytucji RP. Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. po rozpoznaniu wniosków strony, na podstawie art. 74a O.p. decyzją z dnia [...], określił wysokość nadpłaty podatku od towarów i usług za lipiec, sierpień, wrzesień i grudzień 2000r. oraz za styczeń 2001 r. A. C. pismem z dnia 15.01.2010r. za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. wniósł ponaglenie do Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu, powołując się na przepis art. 141 §1 O.p., w którym zarzucił niezałatwienie sprawy w terminie, o którym mowa w art. 139 §1 1 tej ustawy. Wniósł o wyznaczenie ostatecznego terminu załatwienia sprawy i wyjaśnienie przyczyn tej zwłoki. Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. przekazał ponaglenie do Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu, który postanowieniem z dnia 18.02.2010r., wydanym między innymi na podstawie art.141 §1 O.p. uznał ponaglenie za nieuzasadnione. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. w trybie art. 140 O.p. wskazał skarżącemu nowy termin rozpatrzenia wniosku, że postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie uiszczonych wpłat wraz z należnymi odsetkami z tytułu podatku od towarów i usług miało szczególnie skomplikowany charakter, a Naczelnik zakończył je w przewidzianym przepisem art. 139 §1 O.p. terminie 2 miesięcy od dnia wpływu wniosku w tej sprawie, wydając decyzję z dnia 5 lutego 2010r. Pismem z dnia 25.02.2010r. Pan A. C. wniósł skargę do tutejszego Sądu na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. w sprawie stwierdzenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za marzec 2001 roku, zarzucając organowi naruszenie art. 139 O.p.. W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż prawomocną decyzją z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu stwierdził nieważność decyzji ostatecznej Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] w części, którą rozłożono na raty zapłatę zobowiązania z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące: grudzień 2000 roku oraz za miesiące: styczeń, luty, marzec i kwiecień 2001 roku w łącznej należności głównej 4.461 zł. W decyzji tej Dyrektor Izby Skarbowej prawomocnie rozstrzygnął też, że wszystkie wpłaty z tytułu orzeczonej odpowiedzialności strony za zaległości podatkowe Sp. z o.o. "A", które rozłożone były na raty i które dokonano po dniu 09.09.2007r., były wpłatami nienależnymi z powodu przedawnienia się zobowiązania podatkowego tej Spółki z tytułu podatku od towarów i usług za miesiąc czerwiec, lipiec, sierpień i wrzesień 2000r. Ponadto skarżący podniósł, że rozstrzygnięcie sprawy nie może mieć szczególnie skomplikowanego charakteru, bowiem treść wyżej przywołanej prawomocnej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu wskazywała, iż nie zastosowano żadnego środka egzekucyjnego, ani też nie dokonano żadnej skutecznej czynności egzekucyjnej, która przerwałaby bieg terminu przedawnienia w stosunku do zobowiązań Sp. z o.o. "A". W odpowiedzi na skargę Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. wniósł o jej oddalenie. Wskazał, iż w dniu 12.01.2010r. wydał na podstawie art. 140 O.p., postanowienie o niezałatwieniu sprawy w terminie, w którym podano przyczynę niezałatwienia sprawy w terminie, jak też wskazano stronie nowy termin zakończenia postępowania. Zwrócono uwagę, że postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie uiszczonych wpłat wraz z należnymi odsetkami z tytułu podatku od towarów i usług miało szczególnie skomplikowany charakter, a Naczelnik zakończył je w przewidzianym przepisami art. 139 §1 O.p. terminie 2 miesięcy od dnia wpływu wniosku w tej sprawie wydając w dniu 05.02.2010r. decyzję określającą wysokość nadpłaty za lipiec, sierpień wrzesień i grudzień 2000r. oraz za styczeń 2001r. Zdaniem Naczelnika nie można zgodzić się z zarzutem, iż organ pozostawał w bezczynności w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty w VAT za marzec 2001r. W ocenie organu, na podstawie art. 74a O.p. nie można wydać decyzji odmawiającej stwierdzenia nadpłaty, ponieważ istota tego przepisu pozwala wyłącznie na określenie wysokości nadpłaty. Uwzględniając fakt, iż za marzec 2001r. nie wystąpiła nadpłata, brak jest również możliwości wydania decyzji określającej nadpłatę. Strona nie ma podstaw do żądania takiej nadpłaty, gdyż w wyniku księgowania wpłat na poczet zobowiązań o najwcześniejszym terminie płatności, na koncie podmiotu głównego pozostała nieuregulowana zaległość za ten miesiąc, która uległa przedawnieniu i została odpisana. Wskazano również, iż w uzasadnieniu decyzji z [...]odniesiono się do zobowiązania za sporny miesiąc (marzec 2001r.) stwierdzając, że kwota ta nie została uregulowana na podmiocie głównym. Reasumując, organ w odpowiedzi na skargę stwierdził, iż zobowiązanie za marzec 2001r. wygasło w całości na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 O.p. na skutek przedawnienia. W piśmie procesowym z dnia 09.06.2010r. skarżący powołał się na przepis art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270, ze zm.) [dalej: p.p.s.a.], dotyczący braku związania sądu wnioskami skargi i związania granicami sprawy oraz wniósł o jego zastosowanie w sprawie. Wniósł, w sytuacji uznania przez Sąd zasadności skargi o wydanie orzeczenia w tym zakresie i zasądzenie mu od strony przeciwnej kosztów postępowania. Stwierdził także, iż w przypadku przeciwnym - wnosi o umorzenie postępowania i zwrot całości kosztów postępowania. Zwrócił również uwagę na przepisy art. 201 §1 i art. 54 § 3 p.p.s.a. i podał, że po wniesieniu skargi Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. przekazał nienależnie pobrane wpłaty. Pełnomocnik Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. na rozprawie w dniu 25.06.2010r. podtrzymał stanowisko zawarte w odpowiedzi na skargę i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269; ze. zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola ta obejmuje także orzekanie w przypadku skarg na bezczynność organów w sprawach, w których są wydawane decyzje administracyjne, postanowienia na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także rozstrzygające sprawę co do istoty, postanowienia wydawane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie oraz inne niż określone wyżej akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa - art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. Podkreślić należy, iż z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale mimo ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu albo nie podjął stosownej czynności (T. Woś, Postępowanie sądowoadministracyjne, wyd. Prawnicze PWN, Warszawa 1996 r., str. 62-63). Zgodnie z art. 52 § 1 p.p.s.a., skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. W konsekwencji tego przyjąć należy, iż co do zasady prawodawca uwarunkował dopuszczalność skutecznego wniesienia skargi od wykorzystania w postępowaniu podatkowym środków zaskarżenia, o ile takie przysługiwały stronie. Zatem uznać trzeba, że organ właściwy w postępowaniu wywołanym tymi środkami musi wyrazić swe stanowisko w formie przewidzianej prawem. Innymi słowy musi sprawę zainicjowaną wniesionymi środkami zaskarżenia rozstrzygnąć. W przeciwnym bowiem razie nie można zasadnie twierdzić, iż tryb instancyjny wywołany wniesionymi środkami zaskarżenia, został wyczerpany. W myśl art.141 § 1 O.p. na niezałatwienie sprawy we właściwym terminie lub terminie ustalonym na podstawie art. 140, stronie służy ponaglenie. Zatem w przepisie tym ustawodawca ustanowił dla strony prawo wniesienia ponaglenia w przypadku bezczynności organu - środek wymuszający załatwienie sprawy. Środek ten doktryna traktuje jako środek zaskarżenia (por.: J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz, UNIMEX Wrocław 2003 r., str. 522), albowiem jego konsekwencją jest konieczność zajęcia przez organ wyższej instancji stanowiska w kwestii wytkniętej bezczynności. Skorzystanie z tego środka warunkuje dopuszczalność skargi do sądu administracyjnego (tak WSA w Łodzi w postanowieniu z dnia 16 maja 2006r. l SAB/Łd 1/06, niepubl., podobnie NSA w wyroku z 17 lutego 2000 r. l SA/Łd 660/98 publ. OPP 2001 nr 1 s. 59). Ordynacja podatkowa nie zakreśla terminu do złożenia ponaglenia. Dlatego też przyjąć należy, iż może być ono wniesione od momentu, w którym upłynął termin do załatwienia sprawy. Jak wynika z akt sprawy, skarżący pismem z dnia 15.01.2010r., wniósł ponaglenie do Dyrektora Izb Skarbowej w Opolu za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. Ponaglenie to Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu postanowieniem z dnia 18.02.2010r. uznał za nieuzasadnione, co otworzyło skarżącemu możliwość wniesienia skargi na bezczynność organu do sądu administracyjnego. Realizacja zasady ogólnej szybkości postępowania podatkowego (art. 125 par. 1 O.p.) jest gwarantowana przepisami określającymi termin załatwienia sprawy, tj. normami zawartymi w art. 139 O.p. Zgodnie z § 1 tego przepisu załatwienie sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania dowodowego powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, chyba że przepisy niniejszej ustawy stanowią inaczej. Z kolei w myśl art.140 §1 O.p. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy we właściwym terminie organ podatkowy obowiązany jest zawiadomić stronę, podając przyczyny niedotrzymania terminu i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Podkreślić przy tym należy, iż sama czynność zawiadomienia strony postępowania o nowym terminie załatwienia sprawy nie usprawiedliwia niedziałania organu, bowiem istotna jest przyczyna zwłoki, którą organ jest obowiązany wskazać. Wyznaczenie przez organ w trybie art.140 §1 O.p. terminu nie oznacza automatycznie, że organ dotrzymał terminu z art.139 §1 O.p. i nie ponosi żadnych ujemnych konsekwencji swojego działania (czy raczej bezczynności). W postępowaniu wywołanym skargą na bezczynność organu sąd administracyjny nie wnika w merytoryczną poprawność działania organu, co do istoty wniosku strony, inicjującego dane postępowanie, a jedynie bierze pod uwagę sam fakt, czy w dacie orzekania przez Sąd, organ załatwił w przewidzianej prawem formie żądanie strony zawarte w jej wniosku. Kontrola Sądu w takich sprawach sprowadza się do ustalenia, czy organ administracji publicznej rzeczywiście pozostaje w zwłoce. Oceniając zachowanie organu w świetle wyżej wskazanych kryteriów uznać należy, iż w przedmiotowej sprawie organ pozostaje w bezczynności, a skarga wniesiona do Sądu jest uzasadniona. W przedmiotowej sprawie skarżący pismem z dnia 12.12.2009r., które wpłynęło do organu dnia 14.12.2009 r. i zgodnie z art. 165 par. 3 O.p. był to dzień wszczęcia postępowania w sprawie, zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z wnioskiem o zwrot nienależnie uiszczonych wpłat podatku od towarów i usług dokonanych w ściśle określonych przez podatnika dniach wraz z odsetkami za zwłokę liczonymi od dnia wpłaty z tytułu nienależnych wpłat podatków i opłat. Naczelnik Urzędu Skarbowego uznał, iż jest to wniosek dotyczący określenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień i grudzień 2000r. oraz za styczeń, luty, marzec i kwiecień 2001 r. i postanowieniem z dnia 12.01.2001r. wydanym na podstawie art. 140 O.p. poinformował stronę o niezałatwieniu sprawy w terminie, podając przyczynę jak też wskazując stronie nowy termin zakończenia postępowania. Jak wynika z akt sprawy, A. C. pismem z dnia 15.01.2010r. wniósł ponaglenie do Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu, w którym zarzucił niezałatwienie sprawy w terminie, o którym mowa w art. 139 §1 O.p. Dyrektor Izby Skarbowej uznał ponaglenie za niezasadne, bowiem postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie uiszczonych wpłat wraz z należnymi odsetkami z tytułu podatku od towarów i usług miało szczególnie skomplikowany charakter, a Naczelnik zakończył je w przewidzianym przepisami art. 139 §1 O.p. terminie 2 miesięcy od dnia wpływu wniosku w tej sprawie, wydając decyzję dnia 5 lutego 2010r. Podobny pogląd wyraził Naczelnik Urzędu Skarbowego w odpowiedzi na skargę, podnosząc dodatkowo, iż skarżący nie ma podstaw do żądania spornej nadpłaty, gdyż w wyniku księgowania wpłat na poczet zobowiązań o najwcześniejszym terminie płatności, na koncie podmiotu głównego pozostała nieuregulowana zaległość za marzec 2001r., która uległa przedawnieniu i została odpisana, a zastosowana przez organ konstrukcja art. 74a O.p. nie daje możliwości prawnych do wydania decyzji odmawiającej stwierdzenia nadpłaty, ponieważ istota zastosowania tego przepisu pozwala jedynie na określenie wysokości nadpłaty. Skoro brak jest nadpłaty za marzec 2001 r., to brak jest również możliwości wydania w tym trybie decyzji określającej nadpłatę. Decyzją z dnia [...] określono nadpłatę tylko za miesiące, w których ta nadpłata występuje, a za marzec 2001 r. zobowiązanie wygasło w całości wskutek przedawnienia. Stąd, w ocenie organu, zarzut o pozostawaniu Naczelnika Urzędu Skarbowego w bezczynności nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu, z taką oceną trudno się zgodzić. Niewątpliwie decyzja z dnia [...] wydana na podstawie art. 74a O.p. określająca wysokość nadpłaty podatku od towarów i usług za lipiec, sierpień, wrzesień i grudzień 2000r. oraz za styczeń 2001 r. nie rozstrzyga o wysokości wnioskowanej przez skarżącego nadpłaty w podatku VAT za marzec 2001r. Wbrew twierdzeniom organu, zawartym w odpowiedzi na skargę, także uzasadnienie powyższej decyzji nie odnosi się do nadpłaty za marzec 2001 r. W tej sytuacji należy stwierdzić, że wniesiona skarga na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego zasługuje na uwzględnienie. Pomimo bowiem upływu ustawowego terminu załatwienia sprawy, w sprawie dotyczącej nadpłaty w podatku od towarów i usług za marzec 2001r., organ I instancji nie wydał rozstrzygnięcia, nie zwrócił również żądanej nadpłaty, jak i nie wydał żadnego formalnego rozstrzygnięcia załatwiające wniosek strony dotyczący nadpłaty za marzec 2001 r. Tymczasem pozostawanie organu w bezczynności oceniane jest przez Sąd, według stanu na dzień orzekania. Wskazać również należy, że nie jest rzeczą Sądu rozpatrującego skargę na bezczynność określać, w jakiej formie organ winien załatwić sprawę wszczętą wnioskiem strony. To do organu należy wybór formy załatwienia sprawy administracyjnej. Postępowanie wywołane skargą na bezczynność organu cechuje pewna specyfika polegająca na tym, że rozpoznając tego rodzaju skargę Sąd nie wnika w merytoryczną i procesową poprawność aktu, jaki powinien być wydany przez organ, a bierze pod uwagę jedynie sam fakt, czy w danej sprawie wydane zostało orzeczenie lub czy z innych powodów organowi nie można zarzucić stanu bezczynności. Podkreślić przy tym należy, jak słusznie wskazuje skarżący, iż sprawa nie miała szczególnie skomplikowanego charakteru, a organ sam przyznał w odpowiedzi na skargę, ze zobowiązanie za marzec 2001r. wygasło w całości na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 O.p. na skutek przedawnienia z uwagi na fakt, iż w wyniku księgowania wpłat na poczet zobowiązań o najwcześniejszym terminie płatności, na koncie podmiotu głównego pozostała nieuregulowana zaległość za marzec 2001r. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 149 i art. 286 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 p.p.s.a..