I SO/Op 2/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z wniosku Z. A. o wyłączenie wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w sprawie o sygn. akt I SA/GL 779/11 ze skargi Z. A.- Firma "A" w C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 7 czerwca 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości, p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z 25 kwietnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił wniosek Z. A. (zwanej dalej wnioskodawczynią) o wyłączenie od rozpoznania sprawy I SA/GL 779/11 sędziów (poza jednym) orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach. Od postanowienia oddalającego jej wniosek złożyła zażalenie, od którego pobiera się wpis w wysokości 100 zł. Jak wynika z akt sprawy I SA/GL 779/11 przekazanych przez WSA w Gliwicach wnioskodawczyni w dniu 12 września 2011 r. uiściła wpis od skargi w wysokości 400 zł. Następnie na sporządzonym 14 maja 2012 r. urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012, poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., wnioskodawczyni zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej wnioskodawczyni oświadczyła, że sama pozostaje w gospodarstwie domowym. Wskazała również, że posiada dom mieszkalny i grunty rolne o powierzchni 4 ha (współwłasność z synem), oraz że uzyskuje dochody z tytułu renty w wysokości 1.600 zł netto (po zajęciu dokonanym w trybie egzekucyjnym). Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.). Zatem przedmiotowy wniosek dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych i dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Przepis ten również wskazuje, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych i zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż ,,udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez wnioskodawczynię we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, iż były niewystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 29 maja 2012 r. wezwano ją do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - szczegółowej informacji na temat jej stanu rodzinnego, - szczegółowej informacji na temat ponoszonych przez nią i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym kosztów na bieżące utrzymanie (tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania mieszkania) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - szczegółowej informacji odnośnie obciążeń dochodów wnioskodawczyni innych niż bieżące wydatki ( m.in. szczegółowej informacji odnośnie wskazanej we wniosku PPF egzekucji pieniężnej i zaległości, których dotyczy ta egzekucja ) wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi te obciążenia, - dowodów potwierdzających oświadczenie o zablokowaniu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, - dowodów potwierdzających oświadczenie narastającym zadłużeniu, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez wnioskodawczynię w 2011 r. (PIT), - kserokopii deklaracji podatkowych dla celów opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT-5) oraz opodatkowania podatkiem od towarów i usług (VAT-7) za styczeń, luty, marzec i kwiecień 2012 r., bądź za ostatnie dwa kwartały (VAT-7K), - wyciągów i odpisów z jej kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawczyni przekazała kserokopie: zeznania (PIT-28) o wysokości uzyskanego przychodu w roku podatkowym 2011 wraz z informacją o przychodach podatnika z działalności prowadzonej na własne nazwisko (PIT-28/A), deklaracji dla podatku od towarów i usług (VAT-7) za okres od stycznia do kwietnia 2012 r., decyzji Wójta Gminy K. z 1 lutego 2012 r. w sprawie ustalenia podatku od nieruchomości za 2012 r., postanowień Wójta Gminy K. z 1 i 20 kwietnia 2012 r. o negatywnym zaopiniowaniu wniosku dotyczącego zwolnienia z zajęć komorniczych rachunku bankowego Firmy "A", świadczenia rentowego oraz należności z tytułu wypłat pracowniczych i składek ZUS, informacji tegoż Wójta o niewyrażeniu zgody na zwolnienie z prowadzenia egzekucji, zestawienia rozliczenia uzyskanych kwot w okresie od 01.01.2005 r. do 22.04.2010 r., potwierdzenia wypłaty w dniu 5 czerwca 2012 r. świadczenia rentowego w kwocie 1.731,11 zł, zawiadomienia Sądu Rejonowego w C. w sprawie ustanowienia hipoteki przymusowej kaucyjnej obejmującą kwotę 48.000 zł, raportu na temat sprawowania wymiaru sprawiedliwości w Okręgowym Sądzie w Częstochowie, decyzji dewizowej z 21 marca 1997 r.(karty od 89 do 110). Wskazane wyżej kserokopie dokumentów jedynie w części można uznać za wywiązanie się z obowiązku nakreślonego w wezwaniu z 29.05.2012 r. Przede wszystkim należy wskazać, iż wnioskodawczyni nie wykazała i tym samym nie udokumentowała wydatków, ponoszonych w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego, pomimo wyraźnego wezwania w tym zakresie. Wnioskodawczyni nie przekazała również wyciągów z posiadanego przez siebie rachunku bankowego, nie pozwalając tym samym referendarzowi na wolną od wątpliwości ocenę jego rzeczywistych możliwości finansowych. Niewiadomym jest bowiem aktualny stan rachunku, a także w jakim zakresie prowadzona jest z tego rachunku egzekucja pieniężna. W związku z tym nie sposób ocenić w jakim stopniu prowadzona egzekucja pieniężna ogranicza wnioskodawczynię w dysponowaniu środkami pieniężnymi pochodzącymi z działalności gospodarczej. Z przekazanych informacji (przekaz pocztowy) wiadomym jest tylko, iż z dochodów z tytułu renty w wysokości 3.021,37 zł wnioskodawczyni otrzymuje środki pieniężne do swojej dyspozycji w wysokości 1.731,11 zł. Powyższe wskazuje na brak współdziałania wnioskodawczyni w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Jednocześnie referendarz uznał, iż przedstawione przez wnioskodawczynię pozostałe informacje nie dają podstaw do zastosowania wobec niej instytucji przeznaczonych dla ludzi ubogich jakim jest instytucja prawa pomocy. Z przedłożonych przez nią dokumentów wynika bowiem, iż dysponuje znacznym potencjałem do gromadzenia środków finansowych w sposób ciągły przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Zatem badając tę okoliczność, na podstawie zeznania PIT-28, ustalono, iż w 2011 r. wnioskodawczyni z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskała przychody w wysokości 241.835,97 zł,. Natomiast z deklaracji VAT-7 wynika, iż w ostatnim okresie, tj. w okresie od stycznia do kwietnia 2012 r., sprzedaż towarów i usług łącznie na terenie kraju wyniosła 73.697 zł. Oznacza to, że wpis od zażalenia stanowi zaledwie około 0,13% kwoty sprzedanych towarów i usług w podanym wyżej czteromiesięcznym okresie rozliczeniowym i 0,041% przychodów za 2011 r. Zatem nie sposób przyjąć, iż wnioskodawczyni nie jest w stanie dokonać zapłaty wymaganych kosztów sądowych, stanowiących tak znikomą część środków pieniężnych, którymi obraca. W tej sytuacji również zapłata kosztów sądowych w innych sprawach zawisłych przed tut. Sądem nie przekracza możliwości finansowych wnioskodawczyni. Dodatkowo należy wskazać na dochody netto wnioskodawczyni w wysokości 1.731,11 zł zwiększające zakres jej potencjału finansowego a zarazem dające większą możliwość wywiązania się z obowiązku zapłaty wymaganych kosztów sądowych. Poza powyższym należy podnieść, iż wnioskodawczyni mimo prowadzenia wobec niej egzekucji była w stanie uiścić, jak wskazano na wstępie uzasadnienia, wpis od skargi w kwocie 400 zł. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.