I SO/Op 2/14

Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu: - Krzysztof Błasiak, po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż przedmiotowy wniosek dotyczy skargi W. G. (dalej jako wnioskodawca) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z 16 czerwca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania w podatku od spadków i darowizn w kwocie 15.469 zł. W związku z tym wnioskodawca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 465 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 233 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej wnioskodawca oświadczył, że sam prowadzi gospodarstwo domowe (przy czym wskazał, że zamieszkuje wspólnie z rodzicami, ponosząc koszty związane z mieszkaniem w skali roku w kwocie 6.000 zł), że jedynym źródłem jego utrzymania są dochody z prowadzenia gospodarstwa rolnego, których kwoty nie jest w stanie podać z uwagi na niemożność ustalenia wielkości plonów oraz braku wiedzy co do wysokości skupu tych plonów, że posiada majątek w postaci zasobów pieniężnych na rachunku bankowym w wysokości 70.000 zł, nieruchomości rolnej o powierzchni 29,76 ha, budynku gospodarczego w ciągłej budowie, trzech ciągników rolniczych o wartości 260.000 zł, dwóch przyczep rolniczych o wartości 60.000zł, kombajnu zbożowego o wartości 28.000 zł, ładowarki czołowej o wartości 12.000zł oraz pługu, agregatu uprawowego, siewnika i opryskiwacza o łącznej wartości 40.000 zł. Jednocześnie wskazał, iż posiada zobowiązanie z tytułu kredytu na zakup ziemi w wysokości 168.823 zł oraz pożyczki w kwocie 357.000 zł, wskazując zarazem, że na przełomie lat 2013/2014 w wyniku wszczętego postępowania podatkowego zmuszony był do zapłacenia zobowiązań podatkowych od depozytów nieprawidłowych, od pożyczek wraz odsetkami oraz od darowizn z odsetkami w łącznej kwocie 160.000 zł. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla osoby skarżącej możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.). Przewidywana możliwość ubiegania się przez wnioskodawcę o prawo pomocy w zakresie całkowitym (o co wnosi w przedmiotowym wniosku) uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zatem przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym winno być stosowane do osób żyjących w skrajnym ubóstwie (przykładowo do osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W tym kontekście należy wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.). Nadto należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez wnioskodawcę we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, iż były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym pismem z 14 lipca 2014 r. wnioskodawca został wezwany do przekazania w terminie 10 dni od dnia otrzymania wezwania: - pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych w skali miesiąca przez niego na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania domu mieszkalnego, zakupu wyżywienia i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania z podaniem ich wysokości w skali miesiąca) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość poniesienia tych kosztów, - pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan - pisemnej informacji na temat przychodów uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego (pouczono, że jeżeli nie są jeszcze znane przychody z tego roku podać wielkość przychodów z ostatnich dwóch lat) oraz informacji odnośnie innych źródeł dochodów, które umożliwiają mu pokrycie ponoszonych przez niego wydatków na utrzymanie, spłatę kredytu oraz innych wydatków ponoszonych w gospodarstwie, - informacji odnośnie udziału jego rodziców w kosztach bieżącego utrzymania, - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca przedłożył wyciąg bankowy oraz kserokopie: paragonów fiskalnych dotyczących zakupu produktów żywnościowych, paliwa i korzystania z usług fryzjerskich, faktury za usługi telekomunikacyjne, dowodu zapłaty za usługę dostarczania energii elektrycznej, dowodu zapłaty obowiązkowego ubezpieczenia od posiadania pojazdów mechanicznych, pisemnej informacji o wysokości składek na ubezpieczenie społeczne opłacane w KRUS, ośmiu umów dzierżawy, decyzje o ustaleniu podatku rolnego i w sprawie zmiany wymiaru podatku rolnego, dwóch umów o kredyt inwestycyjny z dopłatami Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na zakup użytków rolnych, pięciu umów pożyczki, dowodu zapłaty składki z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia rolników, nakazu płatniczego, faktury za dostawę wody, informacji o wysokości wpłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Wraz z wymienionymi dokumentami wnioskodawca przekazał pismo (sporządzone 28 lipca 2014 r.), w którym oświadczył, że dotychczas w 2014 r. z prowadzenia działalności rolniczej osiągnął przychody w wysokości 121.526,74 zł (dodał w tym względzie, iż do końca 2014 r. nie osiągnie już przychodów, gdyż nie zamierza dokonać sprzedaży produktów rolnych z uwagi na niski ceny skupu zbóż), ponosząc koszty w wysokości 69.419,66 zł. Jednocześnie w wymienionym piśmie wskazał, iż ponoszone przez niego łączne miesięczne koszty związane z utrzymaniem domu mieszkalnego (dostawa wody, energia elektryczna, wywóz nieczystości, podatek od nieruchomości) i wyżywieniem opiewają na kwotę 877,25 zł (z zakupem opału średnio miesięcznie będzie to kwota około 1.377,25 zł), zaś pozostałe wydatki związane z zakupem środków czystości, usługami fryzjerskimi, zakupem benzyny, usług telekomunikacyjnych, obowiązkowym ubezpieczeniem maszyny rolniczej, obowiązkowym ubezpieczeniem wypadkowym, chorobowym, emerytalno-rentowym, zdrowotnym i KRUS stanowią kwotę 974,49 zł. W ocenie referendarza, dokonanej w oparciu o informacje wynikające zarówno z wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i z dostarczonych dodatkowo, a opisanych wyżej, pisma i dokumentów, nie ma podstaw do zastosowania wobec skarżącego instytucji prawa pomocy jako instytucji przeznaczonych dla ludzi ubogich. Okoliczności, na których skarżący oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie wykazują bowiem, iż nie jest on w stanie ponieść wymaganych kosztów sądowych (w tym kosztów wpisu od skargi opiewających na kwotę 465 zł). Ocena ta dotyczy również możliwości pokrycia kosztów ustanowienia zawodowego pełnomocnika, a także kosztów sądowych w innej sprawie zawisłej przed tut. Sądem. Za powyższą oceną przemawiały następujące okoliczności: 1. Dysponowanie przez wnioskodawcę w okresie od dnia sporządzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy znacznymi środkami finansowymi. Otóż jak wykazał w samym wniosku o przyznanie prawa pomocy na rachunku bankowym posiada zasoby pieniężne w wysokości 70.000 zł, zaś jeszcze w dniu sporządzenia wniosku, tj. w dniu 3 lipca 2014 r. (na co wskazują dane z rachunku bankowego) skarżący dysponował zasobami w wysokości 85.017,67 zł. Zatem wnioskodawca dysponując tak znacznymi środkami pieniężnymi i mając świadomość wymagalności kosztów sądowych winien uwzględnić konieczność ich zapłaty a następnie regulować zobowiązania cywilno prawne, w tym zobowiązania wobec swoich kontrahentów i instytucji bankowych. Zresztą w tym względzie należy wskazać iż w strukturze wydatków koszty związane z uregulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, w tym zobowiązań kredytowych, w żadnym razie nie mają priorytetu przed kosztami sądowymi. Niedopuszczalnym jest by w ramach posiadanych środków finansowych (jak wskazano wyżej wielokrotnie przekraczających wielkość kosztów sądowych) preferencyjnie traktowano zobowiązania prywatnoprawne uznając, że koszty sądowe powinien kredytować Skarb Państwa. Ponadto należy wskazać, iż pozyskanie kredytu bankowego, czy też pożyczki wiąże się z posiadaniem wysokiej zdolności kredytowej, czyli zdolności do terminowej spłaty zadłużenia. W związku z tym uzyskanie przez wnioskodawcę w instytucjach bankowych oraz u innych podmiotów zdolności do regulowania zobowiązań wynikłych z udzielanych kredytów i pożyczek, które znacznie przekraczają zobowiązania związane z kosztami postępowania sądowego w niniejszej sprawie, oznacza, że zapłata kosztów sądowych mieści się również w jego możliwościach finansowych. Dbałość o regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza bowiem konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnych (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2012 r., sygn. akt I FZ499/11; LEX nr 1103914). W innym orzeczeniu NSA zaznaczył, iż "aby uzyskać, a następnie spłacać kredyt, należy uprzednio wykazać zdolność kredytową, czyli zdolność do terminowej spłaty zadłużenia wraz z towarzyszącymi mu kosztami dodatkowymi. Trudno, aby ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie miał zabezpieczonych innych należności związanych z utrzymaniem rodziny czy z prowadzoną działalnością gospodarczą, w tym ewentualnych kosztów postępowania skoro wcześniej wykazał odpowiednie zabezpieczenia wobec banku." 2. Posiadanie przez wnioskodawcę ogromnego potencjału do gromadzenia środków finansowych w sposób ciągły przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów. W tym względzie wnioskodawca wskazał, że z prowadzenia działalności rolniczej osiągnął przychody w wysokości 121.526,74 zł (ponosząc koszty w wysokości 69.419,66 zł) i że posiada znaczne zasoby w postaci zebranych w tym roku plonów, których jeszcze nie sprzedał z uwagi na niskie ceny. Zatem nie sposób przyjąć, iż wnioskodawca nie jest w stanie dokonać zapłaty wymaganych kosztów sądowych, stanowiących tak znikomą część środków pieniężnych, którymi obraca. 3. Posiadanie przez wnioskodawcę znacznego majątku w postaci wymienionych urządzeń i maszyn rolniczych oraz niesprzedanych plonów zbóż. Świadczy to o znacznym potencjale finansowym gospodarstwa domowego wnioskodawcy. W tym kontekście należy wskazać postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 lipca 2004 r. (FZ 131/04, niepubl.), w którym stwierdzono, że "posiadanie majątku w zasadzie wyłącza możliwość zwolnienia od kosztów, skoro istnieje możliwość jego obciążenia". Odnośnie wniosku w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego należy dodatkowo wskazać, że brak udziału zawodowego pełnomocnika nie pozbawia wnioskodawcy możliwości dochodzenia swoich praw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu. Wnioskodawca bowiem nie jest zobligowany do ponoszenia kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika aby jego skarga mogła być przedmiotem merytorycznego rozpoznania przez Sąd w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Poza tym należy wskazać, iż wnioskodawca nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu oraz może ustanowić swoim pełnomocnikiem osoby bliskie np. rodzeństwo lub zstępnych (art. 35 § 1 p.p.s.a.). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.