II SA/Op 1/14

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym z wniosku skarżącego J. G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 31 października 2013 r. nr [...], w przedmiocie uchylenia po wznowieniu postępowania decyzji w sprawie przyznania pomocy finansowej tytułu wsparcia bezpośredniego na rok 2012 oraz odmowy przyznania tej płatności postanawia: 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, ponad uiszczony wpis sądowy od skargi 2. ustanowić dla skarżącego adwokata z urzędu, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w Opolu. J. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 31 października 2013 r., nr [...], w przedmiocie uchylenia po wznowieniu postępowania, decyzji w sprawie przyznania pomocy finansowej z tytułu wsparcia bezpośredniego na rok 2012 oraz odmowy przyznania tej płatności. Skarżący po wezwaniu przez Sąd, w dniu 16 stycznia 2014 r. uiścił wymagany wpis sądowy od skargi w kwocie 200 zł. Następnie w dniu 23 stycznia 2014 r. złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu i zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał w nim, że prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 14 ha, z którego ciężko się utrzymać, koszty produkcji rolnictwie są wysokie, ma kredyty w dwóch bankach w kwocie 19000 zł i 39000 zł. Skarżący od 5 lat choruje na cukrzycę, dwie córki się uczą. Pomaga synowi, który ma żonę i troje małych dzieci. Skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z 9 osobami, to jest ze swoja matka, żoną, 2 córkami, synem i jego żoną oraz 3 ich dzieci. Maja majątek w postaci domu o powierzchni 70 m 2, gospodarstwo rolne o powierzchni 14 ha, i dom w budowie. Dochód skarżącego z gospodarstwa rolnego wynosi 1700 zł. Pismem z dnia 28 stycznia 2014 r., referendarz sądowy, działając w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., wezwał skarżącego w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania do złożenia wyjaśnień i dokumentów, tj. - jakiej wysokości są koszty utrzymania jego domu poprzez nadesłanie rachunków lub oświadczenia o ich wysokości za energię elektryczną, wodę itp., - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez niego i wszystkich członków jego gospodarstwa domowego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 2 miesięcy, - zaświadczeń (np. decyzji) o aktualnej wysokości świadczeń emerytalnych, rentowych otrzymywanych przez jego matkę W. G., (zaznaczono, że nie trzeba ich przesyłać jeśli wysokość świadczeń potwierdzą nadesłane wydruki z rachunków bankowych), - zaświadczeń potwierdzających jego kłopoty zdrowotne np. zaświadczenia lekarskie, karta leczenia szpitalnego itp. - wskazanie kosztów związanych z jego leczeniem, ewentualnie nadesłanie rachunków za leki, leczenie, rehabilitację itp.), - wskazanie, czy studiująca córka A. G., otrzymuje jakieś formy pomocy na uczelni, poprzez przedłożenie zaświadczenia o ich otrzymywaniu lub braku, - wskazanie czy członkowie rodziny korzystają z jakiś form pomocy społecznej, jeśli tak to jakich i jakiej wysokości, np. czy córka D. G. otrzymuje jakieś formy pomocy w szkole, poprzez przedłożenie zaświadczenia o ich otrzymywaniu lub braku, - wskazanie, czy posiada on lub członkowie gospodarstwa domowego, zasoby pieniężne (oszczędności, papiery wartościowe itp.), podając ich wysokość nominalną, - wskazanie, czy posiada on lub członkowie gospodarstwa domowego przedmioty wartościowe o wartości powyżej 3000 euro, czyli 12000 zł, - wskazanie, czy w 2013 r. uzyskał on lub jego syn, dopłaty unijne do gospodarstwa rolnego, jeśli tak to w jakiej kwocie, - wskazanie z jakich środków finansowana jest budowa domu, jakiej ma być on powierzchni. Jednocześnie pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do wezwania w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. Skarżący odpowiedział na wezwanie pismem z dnia 17 lutego 2014 r., wymienił w nim dokumenty, które przesłał w załączeniu, oraz wskazał, że decyzje odnośnie dopłat obszarowych dla syna Ł. dostarczy niezwłocznie. W załączeniu przesłał: - zaświadczenie lekarskie z dnia 11 lutego 2014 r., że choruje przewlekle i został obecnie skierowany do leczenia szpitalnego, - zaświadczenie, że córka D. nie pobiera stypendium w szkole. - umowę kredytu bankowego z 20 marca 2007 r., na kwotę 80000 zł, oraz saldo spłaty kredytu z 12 lutego 2014 r., wynika z niego, że do spłaty pozostało 31690,05 zł, - zaświadczenie, że córka A. nie pobiera stypendium na studiach, - zaświadczenie z banku o pobieraniu przez skarżącego, kredytu unijnego-nawozowego w kwocie 18000 zł, z aktualnym stanem zadłużenia 4450 zł, - wyciąg z rachunku bankowego skarżącego i jego żony za okres od 1 grudnia 2013 r. do 12 lutego 2014 r., saldo rachunku wynosi 249,44 zł, - naliczenie składki i dowód zapłaty składki do KRUS, wynika z nich, że skarżący kwartalnie płaci składkę 375 zł, - dwie decyzje w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2014 r. z tytułu podatku rolnego i od nieruchomości na kwotę 1264 zł, płatną w 4 kwartalnych ratach, - harmonogram płatności za energię elektryczną za okres od stycznia 2014 r. do czerwca 2014 r., wynika z niego, że za miesiąc średnio skarżący płaci z tego tytułu 186,02 zł, - fakturę za wodę za okres od 4 grudnia 2013 r. do 9 stycznia 2014 r., na kwotę 59,06 zł, z dowodem jej wpłaty z dnia 20 stycznia 2014 r., - PIT-40 za rok 2013, wystawiony przez KRUS dla W. G., matki skarżącego, na kwotę przychodu 16581,18 zł, zaliczka na podatek dochodowy 1142 zł. W dniu 21 lutego 2014 r. skarżący złożył kopię decyzji z dnia 29 listopada 2013 r. o przyznaniu na rzecz jego syna Ł., płatności obszarowych na rok 2013, w łącznej kwocie 15783,66 zł. Skarżący wniósł o ustanowienie dla niego adwokata z urzędu i o zwolnienie od kosztów sądowych. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., należało rozważyć, czy spełnia on przesłanki do przyznania mu prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu i zwolnienie od kosztów sądowych, czyli w całości. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia tej regulacji, należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o jego przyznanie. Strona zobligowana jest zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast zobowiązany jest podać powody, dla których uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy, z jednej strony, uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej, ocenić jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Dokonując oceny sytuacji materialnej rodziny skarżącego pod względem wyżej podanych przesłanek ustawowych, referendarz sądowy wziął pod uwagę dane zawarte w przesłanych wnioskach oraz załączonych do nich dokumentach i stwierdził, że skarżący wykazał w sposób dostateczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez spowodowania zachwiania w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych rodziny, nie wykazał natomiast, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dochód łączny gospodarstwa domowego skarżącego wynosi miesięcznie netto 4285,80 zł, składa się na niego emerytura matki skarżącego netto 15246 zł (obliczona poprzez odjęcie od kwoty przychodu podatku, a następnie 1,25% z tytułu składki na ubezpieczenie zdrowotne), 1700 zł dochód skarżącego i jego żony z gospodarstwa rolnego, kwota 1315 zł z tytułu płatności obszarowych dla syna (obliczona poprzez podział kwoty płatności przyznanych na rok przez 12 miesięcy). Skarżący wykazał miesięczne wydatki w łącznej kwocie 475,41 zł miesięcznie. Składają się na nie wyliczone na jeden miesiąc: kwota opłaty za energię elektryczną 186,02 zł, za wodę 59,06 zł, ubezpieczenia do KRUS 125 zł, podatku od nieruchomości 105,33 zł. Wydatki w kwocie 475,41 zł, zostały uznane za udokumentowane, niezbędne wydatki życiowe rodziny skarżącego. Dochód na jednego członka 10 osobowej rodziny skarżącego wynosi 428,58 zł miesięcznie, a gdy odejmie się jeszcze wskazane udokumentowane, niezbędne wydatki, to dochód ten zmniejsza się do kwoty 3810,39 zł. Wówczas dochód na członka rodziny skarżącego wyniesie 381,03 zł miesięcznie. Dochód pozostaje zatem rodzinie skarżącego na zakup innych, niezbędnych życiowo rzeczy, jak ubranie, środki czystości, żywność. Zakładając nawet, że skarżący poza dochodem z gospodarstwa rolnego, posiłkuje się też z niego płodami zwierzęcymi czy roślinnymi, w ocenie referendarza sądowego, nie zezwala mu to na poniesienie kosztów pełnomocnika i całych kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego jego i jego rodziny. Kolejnym, niewątpliwie ważnym elementem mającym wpływ na stwierdzenie spełnienia przez skarżącego przesłanki przyznania prawa pomocy jest również określenie rozmiaru obciążenia finansowego ciążącego na nim w związku z dalszym postępowaniem. W tym zakresie trzeba odnotować, że w sprawie został już uiszczony w dniu 16 stycznia 2014 r., wpis od skargi, wynoszący 200 zł. Zwolnienie zatem od tej opłaty sądowej nie mogło być brane pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, albowiem wniosek taki jest skuteczny od momentu jego wniesienia i nie obejmuje on zwolnienia od kosztów, do uiszczenia których strona obowiązana jest przed jego złożeniem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2004 r., sygn. akt FZ 125/04, dostępne na stronie Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych, adres strony https://cbois.nsa.gov.pl/cbois. Jednocześnie należy podnieść, że zwolnienie od kosztów nie ma mocy wstecznej, a zatem nie obejmuje już uiszczonego wpisu (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 5 września 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 791/06, Lex nr 234889). Niewątpliwie, w przedmiotowej sprawie skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy już po częściowym opłaceniu przez niego skargi, dlatego wniesiony wpis nie mógł stanowić przedmiotu zwolnienia. Jak wynika z powyższego, wniosek o przyznanie prawa pomocy można wnieść w każdym czasie i obejmuje on koszty sądowe aktualne na dzień jego wniesienia oraz na przyszłość (art. 243 § 1 P.p.s.a.). Zatem w niniejszej sprawie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie obejmuje uiszczonego już wpisu od skargi, a przyszłe koszty sądowe, których obowiązek poniesienia może powstać w toku niniejszego postępowania. Kolejne koszty, jakie ewentualnie może być obowiązany ponieść skarżący, nie powinny kształtować się na poziomie wyższym niż 200 zł, a składać się na nie mogą kwoty: 100 zł opłaty kancelaryjnej za wydanie wyroku wraz z uzasadnieniem oraz wynoszący 100 zł wpis od skargi kasacyjnej. Reasumując, uznać należało, że ograniczone środki finansowe jakimi dysponuje skarżący, przy wysokości wykazanych przez niego stałych wydatków, do których dodać należy koszty wyżywienia, czy środków czystości, wskazują, że jest on osobą, której przysługuje prawo pomocy, lecz w zakresie mniejszym niż ten, o jaki wnosi. Referendarz ocenił, że poza poniesionym już wpisem od skargi, kolejne wydatki w postaci zapłaty wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru, czy ewentualnych dalszych kosztów sądowych, mogą stanowić dla skarżącego już nadmierne obciążenie i spowodować uszczerbek w utrzymaniu koniecznym jego i jego rodziny. Należy zatem stwierdzić, że skarżący wykazał, iż zasługuje na przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli spełnia przesłankę z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Skarżący i jego rodzina mają bowiem stałe źródło utrzymania i uiścili już wymagany wpis od skargi. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a., referendarz postanowił przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu i w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych, z wyjątkiem uiszczonego wpisu od skargi.