II SA/Op 101/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik – spr. Sędziowie Sędzia WSA Ewa Janowska Sędzia NSA Jerzy Krupiński Protokolant st. insp. sądowy Katarzyna Stec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi E. M. na postanowienie Komisarza Wyborczego w Opolu I z dnia 27 września 2017 r., w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego oddala skargę. Postanowieniem z dnia 27 września 2017 r., wydanym na podstawie art. 383 § 1 pkt 2, § 2a i § 4a ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 15, z późn. zm.), Komisarz Wyborczy w Opolu I stwierdził wygaśnięcie mandatu radnego E. M., wybranego do Rady Powiatu w [...], Okręg Wyborczy nr [...] z listy nr [...] – Komitet Wyborczy [...], z powodu utraty prawa wybieralności. Postanowienie powyższe wydane zostało po skazaniu E. M. prawomocnymi wyrokami Sądu Rejonowego w [...] na karę pozbawienia wolności odpowiednio: - wyrokiem z dnia [...] lutego 2017 r., sygn. akt [...], utrzymanym w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] lipca 2017 r., sygn. akt [...], na karę łączną 7 miesięcy pozbawienia wolności – z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby wynoszący 2 lata, za przestępstwo z art. 288 § 1 w zw. z art. 12 K.k., za przestępstwo z art. 222 § 1 w zw. z art. 217a przy zastosowaniu art. 11 § 2 K.k. oraz za przestępstwo z art. 217a K.k. - wyrokiem z dnia [...] lutego 2017 r., sygn. akt [...], utrzymanym w mocy przez Sąd Okręgowy w [...] wyrokiem z dnia [...] lipca 2017 r., sygn. akt [...], na karę 1 roku pozbawienia wolności – z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby wynoszący 2 lata, za czyny z art. 270 § 1 i art. 248 pkt 3 K.k. Postanowienie doręczone zostało skarżącemu dnia 29 września 2017 r. Przesyłką pocztową nadaną w dniu 6 października 2017 r. E. M. wniósł, za pośrednictwem organu, skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu. Nie zgadzając się z wygaśnięciem mandatu radnego skarżący wyjaśnił, że od [...] lat jest działaczem [...] oraz, że nie miał nic wspólnego z listami poparcia i zgłoszeniami kandydatów do wyborów, oddanymi do Powiatowej Komisji Wyborczej w [...]. Wskazał też, że z obowiązków radnego powiatu oraz [...] rady powiatu wywiązuje się należycie i wnosi o przywrócenie mandatu radnego. W odpowiedzi na skargę Komisarz Wyborczy wniósł o odrzucenie skargi, która jak wskazał, wpłynęła do Krajowego Biura Wyborczego w Opolu w dniu 10 października 2017 r., a więc została złożona z naruszeniem terminu do jej wniesienia, wynikającym z art. 384 § 1 w zw. z art. 9 § 1 Kodeksu wyborczego. Odnosząc się do merytorycznego rozstrzygnięcia zaskarżonego postanowienia wskazał natomiast, że wobec skazania E. M. prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] lutego 2017 r., sygn. akt [...], na karę pozbawienia wolności za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego, ziściły się przesłanki utraty prawa wybieralności opisane w art. 11 § 2 pkt 1 Kodeksu wyborczego. Wskazany przepis ma charakter normy bezwzględnie obowiązującej i organ prowadzący postępowanie w przedmiocie wygaśnięcia mandatu ma obowiązek jego zastosowania. Podobnie, przepisem bezwzględnie obowiązującym jest art. 383 § 1 pkt 2 Kodeksu wyborczego. Zarzuty skargi nie mają z kolei bezpośredniego związku ze sprawą. Postanowieniem z dnia 20 października 2017 r., sygn. akt II SA/Op 492/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a., jako wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia. Następnie, pismem z dnia 26 października 2017 r. skarżący wystąpił o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Postanowieniem z dnia 30 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Op 492/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Po rozpoznaniu zażalenia wniesionego przez skarżącego na ww. postanowienie, Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 13 lutego 2018 r., sygn. akt II OZ 101/18, uchylił zaskarżone postanowienie i przywrócił E. M. termin do wniesienia skargi. Na rozprawie Komisarz Wyborczy w Opolu III wniósł o oddalenie skargi wskazując, że w stosunku do skarżącego zapadł nadto wyrok z dnia [...] lutego 2017 r. SR w [...] [...], utrzymany w mocy wyrokiem SO w [...] [...] z dnia [...] lipca 2017 r., którym to wyrokiem skarżący został uznany za winnego popełnienia czynu z art. 270 1 K.k. i 248 pkt 3 K.k. i skazany na karę 1 roku pozbawienia wolności w zawieszeniu. Czyny te są przestępstwami umyślnymi ściganymi z oskarżenia publicznego, stąd też nastąpiła utrata biernego prawa wyborczego Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188, z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność działania organu administracji publicznej, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, jak również trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.) zwanej dalej P.p.s.a, uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku natomiast braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu, bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 P.p.s.a.), skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zakres kontroli sądu administracyjnego wyznaczają zatem nie zarzuty skargi, ale granice sprawy administracyjnej rozstrzygniętej przez organ zaskarżonym aktem. Tym samym sąd w zakresie dokonywanej oceny legalności nie może uczynić przedmiotem rozpoznania innej sprawy niż ta, w której wniesiono skargę i której dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie organu. Rozpoznanie skargi wniesionej w niniejszej sprawie nastąpiło w związku z uznaniem jej dopuszczalności, na skutek przywrócenia skarżącemu, postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2018 r., sygn. akt II OZ 101/18, terminu do wniesienia skargi. Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych kryteriów, ocena legalności wykazała natomiast, że zaskarżone postanowienie Komisarza Wyborczego nie narusza przepisów prawa w jakimkolwiek stopniu pozwalającym na uwzględnienie skargi. Sąd nie stwierdził nieprawidłowości co do ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa materialnego i uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Stan faktyczny ustalony w sprawie i uwzględniony przy podjęciu zaskarżonego postanowienia nie budzi wątpliwości. Bezsporne jest, że skarżący został skazany odpowiednio: wyrokiem z dnia [...] lutego 2017 r., sygn. akt [...], utrzymanym w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] lipca 2017 r., sygn. akt [...], na karę pozbawienia wolności za przestępstwo z art. 288 § 1 w zw. z art. 12 K.k., za przestępstwo z art. 222 § 1 w zw. z art. 217a przy zastosowaniu art. 11 § 2 K.k. oraz za przestępstwo z art. 217a K.k. oraz wyrokiem z dnia [...] lutego 2017 r., sygn. akt [...], utrzymanym w mocy przez Sąd Okręgowy w [...] wyrokiem z dnia [...] lipca 2017 r., sygn. akt [...], na karę pozbawienia wolności za popełnienie czynu z art. 270 § 1 i art. 248 pkt 3 K.k. Czyny wyczerpujące znamiona z art. 222 § 1, art. 217a oraz art. 270 § 1 i art. 248 pkt 3 K.k. stanowią przestępstwa umyślne ścigane z urzędu i stąd też skazanie skarżącego za ich popełnienie na karę pozbawienia wolności powodowało utratę przez niego biernego prawa wyborczego - stosownie do art. 11 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 15, z późn. zm.). Przepis art. 11 § 2 pkt 1 Kodeksu wyborczego stanowi bowiem, że nie ma prawa wybieralności w wyborach osoba skazana prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe. Przepis ten ma charakter normy bezwzględnie obowiązującej, co oznacza, że jego zastosowanie nie może być w żadnym przypadku wyłączone. Podzielając poglądy orzecznictwa, uwzględniające ocenę wyrażoną przez Trybunał Konstytucyjny na gruncie uprzednio obowiązującego (tj. przed wejściem w życie Kodeksu wyborczego) art. 7 ust. 2 pkt 1 Ordynacji wyborczej uznać można, że celem regulacji zawartej w art. 11 § 2 pkt 1 Kodeksu wyborczego jest stworzenie gwarancji prawidłowego sprawowania funkcji przez osoby wchodzące w skład organów wykonawczych samorządu terytorialnego. Osoby te powinny charakteryzować się nie tylko tzw. fachowością, ale także cechami takimi jak: nieposzlakowana opinia, nieskazitelny charakter czy walory moralne. Przyjmuje się powszechnie, że osoby, które popełniły czyn zabroniony przez prawo karne, nie dają takiej samej rękojmi wykonywania obowiązków publicznych jak osoby, które nie popadły w konflikt z prawem karnym. Niewątpliwie zarówno wygaśnięcie mandatu, jak i utrata biernego prawa wyborczego, stanowią daleko idące wkroczenie przez ustawodawcę w materię podmiotowego prawa konstytucyjnego (biernego prawa wyborczego). Jednakże w niektórych wypadkach np. popełnienia przez osobę wybraną przestępstwa i skazania jej prawomocnym wyrokiem sądowym, pozbawienie jej mandatu jest działaniem odpowiadającym powadze sytuacji i chroni wyborców przed przedsięwzięciami jednostki niegodnej zaufania publicznego (por. wyroki: WSA w Gliwicach z dnia10 czerwca 2016 r., sygn. akt IV SA/GL 343/16, WSA w Lublinie z dnia 25 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 192/17, WSA w Warszawie z dnia 5 października 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 799/17, dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższego, wskazywana w skardze okoliczność działania przez skarżącego w strukturach partii politycznej na rzecz kraju i społeczności lokalnej nie mogła mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Podkreślić należy bowiem, że skazanie prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego jest bezwzględną przesłanką utraty prawa wybieralności. W pojęciu skazania na karę pozbawienia wolności, o którym mowa w art. 11 § 2 pkt 1 Kodeksu wyborczego, mieści się zarówno orzeczenie bezwzględnego, jak i warunkowego zawieszenia jej wykonania. Uprawomocnienie się wyroku, w przypadku wniesienia apelacji od wyroku sądu pierwszej instancji związane jest natomiast z chwilą wydania przez sąd odwoławczy wyroku utrzymującego w mocy zaskarżony wyrok. W niniejszej sprawie prawomocne skazanie skarżącego na karę pozbawienia wolności, za przestępstwa umyślne ścigane z oskarżenia publicznego, nastąpiło z dniem wydania wyroków przez Sąd Okręgowy w [...], tj. z dniem [...] lipca 2017 r. Z tego też powodu skarżący utracił prawo wybieralności. Zgodnie zaś z art. 383 § 1 pkt 2 Kodeksu wyborczego, wygaśnięcie mandatu następuje w przypadku utraty prawa wybieralności lub nieposiadania go w dniu wyborów. Przepis ten, podobnie jak art. 11 § 2 Kodeksu wyborczego, ma bezwzględne zastosowanie, co oznacza, że utrata prawa wybieralności zawsze musi prowadzić do zastosowania sankcji w postaci wygaśnięcia mandatu radnego. Na podstawie art. 383 § 2a Kodeksu wyborczego (w jego brzmieniu znajdującym zastosowanie na dzień podjęcia zaskarżonego postanowienia) kompetencje do stwierdzenia w drodze postanowienia wygaśnięcia mandatu radnego, w przypadku utraty prawa wybieralności z powodu wskazanego w art. 11 § 2 pkt 1 Kodeksu wyborczego, przekazane zostały komisarzowi wyborczemu. Uwzględniając powyższe stwierdzić tym samym trzeba, że w przypadku, gdy tak jak w niniejszej sprawie bezsporne jest, iż radny został skazany za przestępstwa umyślne ścigane z oskarżenia publicznego, istnieją okoliczności faktyczne i prawne do uznania, że zaistniały przesłanki do wygaszenia mandatu radnego w drodze postanowienia. Taka też sytuacja obligowała Komisarza Wyborczego do wydania w niniejszej sprawie postanowienia stwierdzającego wygaśnięcie mandatu radnego. Zauważyć przyjdzie, że choć jak wskazuje się orzecznictwie, wygaśnięcie mandatu następuje z mocy prawa z dniem wystąpienia przesłanki wygaśnięcia mandatu, a postanowienie komisarza ma wyłącznie charakter deklaratoryjny, to jednak przepis art. 383 § 2a Kodeksu wyborczego wymaga do faktycznego wygaszenia mandatu radnego stwierdzenia tego w drodze postanowienia. W rozpoznawanej sprawie nie budzi więc wątpliwości, że zaistniały przesłanki do zastosowania art. 383 § 1 pkt 2, § 2a i § 4a Kodeksu wyborczego i wydania zaskarżonego postanowienia. Dla pełnej oceny legalności zaskarżonego postanowienia zauważyć należy, że nie zostało ono uzasadnione w prawidłowy sposób. Jednak, w ocenie Sądu, lakoniczne wskazanie przyczyny w postaci: "z powodu utraty prawa wybieralności", bez dalszego szczegółowego wyjaśniania stanu faktycznego i przyczyn zastosowania oraz wykładni powołanych w postanowieniu przepisów nie stanowi tego rodzaju naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia Sądu. O ile bowiem uzasadnienie postanowienia stwierdzającego wygaśnięcie mandatu radnego uznać należy za pożądane z punktu widzenia zasady praworządności, to dostrzec trzeba, że obowiązek taki nie wynika z przepisów Kodeksu wyborczego. W związku z powyższym uchybienie organu w postaci braku uzasadnienia postanowienia Komisarza Wyborczego, wygaszającego mandat radnego z przyczyny określonej w art. 11 § 2 pkt 1 Kodeksu wyborczego, przy oczywistości stanu faktycznego, wynikającego z prawomocnego wyroku skazującego radnego, nie mogło mieć żadnego wpływu na wynik sprawy (por. wyrok w Białymstoku z dnia 24 września 2015 r., sygn. akt II SA/Bk 520/15, dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Argumentacja skargi dotycząca okoliczności związanych ze złożeniem list poparcia kandydatów oraz zgłoszenia wyborczego nie mieści się natomiast w granicach niniejszej sprawy i wobec tego jest bezzasadna. Wskazane okoliczności mogły ewentualnie stanowić element stanu faktycznego dotyczącego popełnienia przez skarżącego czynu z art. 270 § 1 i art. 248 pkt 3 K.k., a nie stanu faktycznego sprawy o stwierdzenie wygaśnięcia mandatu radnego. Nie podlegały one zatem ocenie w niniejszej sprawie, w której Sąd co do popełnienia przestępstwa, na zasadzie art. 11 P.p.s.a., związany był ustaleniami wydanych w postępowaniu karnym prawomocnych wyroków skazujących, podobnie jak związany takimi wyrokami, na podstawie art. 11 § 2 pkt 1 Kodeksu wyborczego, był Komisarz Wyborczy wydający zaskarżone postanowienie. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw i na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. ----------------------- 2