II SA/Op 107/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Sachanbińska Sędziowie: Sędzia NSA Jerzy Krupiński Asesor sądowy Elżbieta Naumowicz - spr. Protokolant: st. sekr. sądowy Grażyna Stykała po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi A Sp. z o.o. [...] na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej o d d a l a s k a r g ę. Przedmiotem skargi wniesionej przez A Sp. z o.o. w K. jest decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w O. z dnia [...], nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...], nr [...] o stwierdzeniu u M. B. choroby zawodowej wymienionej w poz. 17.1 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz. 1115). Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. stwierdził u M. B., zatrudnionego w A sp. z o.o. od 1 września 2001 r. do 10 września 2003 r. jako aparatowy procesów chemicznych, chorobę zawodową - nowotwór złośliwy - rak płuca - powstały w następstwie działań czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi, wymienioną w pozycji 17.1 wykazu chorób zawodowych. Decyzję powyższą wydano na podstawie orzeczenia lekarskiego nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej, wystawionego przez Poradnię Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy z siedzibą w K. W uzasadnieniu wskazał, że M. B. na stanowisku aparatowego procesów chemicznych pracował wcześniej od 1 września 1962 r. do 31 lipca 2001 r. w B Wydział Węglopochodnych, w C sp. z o.o. oraz w D S.A. [...]. W związku z istniejącymi od marca 2003 r. dolegliwościami układu oddechowego był hospitalizowany z rozpoznaniem raka drobnokomórkowego płuca lewego i w dniu 19 listopada 2003 r. otrzymał orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej, natomiast w dniu 4 listopada 2003 r. zmarł. Przeprowadzone badanie epidemiologiczne wykazało, że pracując w przemyśle chemicznym na zajmowanym stanowisku był narażony w miejscu pracy na kontakt z zawodowymi czynnikami rakotwórczymi jak smoły i paki węglowe oraz wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne. Analiza narażenia zawodowego oraz rozpoznana choroba pozwalają z dużym prawdopodobieństwem uznać zawodowe tło schorzenia. Z kolei Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w O., który rozpoznawał odwołanie wniesione od tej decyzji przez A Sp. z o.o., w którym podnoszono pominięcie faktu wieloletniego palenia tytoniu przez M. B. tytoniu, co wymagało zasięgnięcia dodatkowych opinii biegłych oraz zarzucono, że pomiary czynników rakotwórczych występujących w środowisku pracy wskazały, iż czynniki te występowały w ilościach poniżej norm higienicznych, a nadto nie zagwarantowano pracodawcy prawa do czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym i nie pouczono o prawie zapoznania się z aktami oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, stwierdził, że okoliczność palenia przez M. B. tytoniu była znana biegłym przy rozpoznawaniu choroby zawodowej, gdyż w orzeczeniu z dnia 19 listopada 2003 r. stwierdzili, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, u osobnika palącego. Poza tym wskazał, iż niezaprzeczalny jest fakt wykonywania przez M. B. przez okres ponad 40 lat pracy w warunkach stwarzających znaczne ryzyko zachorowania na raka płuc, w narażeniu na działanie substancji smolistych i wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych emitowanych w procesie ciągłej destylacji smoły, które są czynnikami o udowodnionym działaniu rakotwórczym w stosunku do płuc. Udokumentowane badaniami wykonanymi przez Laboratorium Badawcze [...] stężenie wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA) kształtowało się w granicach 0,0014-0,0029 mg/m3 przy normatywie higienicznym 0,002 mg/m3, a zatem było znaczne, przekraczało najwyższe dopuszczalne stężenie. Przy tym poziomie narażenia i tak długim okresie narażenia należało z przeważającym prawdopodobieństwem uznać, że czynnikiem sprawczym schorzenia było w głównej mierze narażenie zawodowe. Ponadto stwierdził, że strona miała zagwarantowane prawo do czynnego udziału w postępowaniu, gdyż powiadomiona została o wszczęciu postępowania, a z treści formularza postępowania wyjaśniającego w związku ze zgłoszonym przypadkiem podejrzenia choroby zawodowej z dnia 9 grudnia 2003 r. wynika, iż w postępowaniu wyjaśniającym czynnie uczestniczył prezes zarządu - E. Z., który udzielał informacji i został pisemnie poinformowany o zakończeniu dochodzenia, jednak do czasu wydania decyzji pierwszoinstancyjnej pracodawca nie wniósł uwag w sprawie. W skardze na powyższą decyzję pełnomocnik A Sp. z o.o. w K. r.pr. I. S. wniósł o uchylenie tej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowego i prawa materialnego tj. art. 7, 10, 77, 78, 81 i 84 K.p.a oraz § 8 rozporządzenia RM z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie chorób zawodowych (...) i wywodząc, że pomimo bezsporności występowania w środowisku pracy czynników rakotwórczych, samo stwierdzenie istnienia czynników rakotwórczych oraz faktu, iż orzeczona choroba zawodowa widnieje w wykazie chorób zawodowych, nie jest wystarczające do uznania i stwierdzenia wystąpienie tej choroby u pracownika. Ponadto pełnomocnik skarżącego zakładu pracy podniósł, iż o uznaniu choroby za zawodową nie decyduje sam fakt umieszczenia jej w wykazie, lecz także wpływ warunków pracy na jej powstanie. Stwierdził, że analizy pomiarów czynników rakotwórczych wykazywały, iż ich stężenie czynników rakotwórczych nie przekraczało (lub tylko sporadycznie przekraczało) normy wynikające z przepisów, natomiast na stanowiskach pracy, na których zatrudniony był M. B. - w centralnej sterowni i na instalacji - przekroczenia jeżeli występowały, dotyczyły przede wszystkim tzw. sumarycznego wskaźnika substancji oznaczanych, tylko wyjątkowo przekraczając dopuszczalny poziom dla WWA. Prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy wymagało zbadania i wyjaśnienia związku palenia tytoniu z nowotworem złośliwym raka płuc i oceny prawdopodobieństwa wystąpienia tej choroby z tej przyczyny, a także wpływu palenia na zwiększenie ryzyka wystąpienia choroby oraz przyczynienia się palenia do powstania nowotworu raka płuc w powiązaniu ze środowiskiem pracy. Powołując się na bliżej nieokreśloną literaturę medyczną wskazał, iż osoby palące stanowią 85-90% chorych na ten typ nowotworu, a statystycznie chemikalia i azbest stanowią przyczynę nowotworu płuc u 5% pacjentów, zatem z tego względu należało zasięgnąć dodatkowych konsultacji, opinii specjalisty - biegłego, zwłaszcza, że jest to pierwszy przypadek stwierdzenia i uznania choroby zawodowej u skarżącej jako pracodawcy. Podniósł, że pomiary czynników rakotwórczych występujących w środowisku pracy wskazują, że czynniki te występują w zasadzie w ilościach mniejszych (sporadycznie nieznacznie wyższych) niż normy higieniczne określone przepisami. Stwierdził, że w materiale dowodowym brak jest ustaleń dotyczących okresu narażenia na substancje smoliste zawarte w papierosach i brak wywiadu, co do długości okresu palenia papierosów przez M. B., co oznacza, że materiał dowodowy został potraktowany przez organy wybiórczo. Naruszenia naczelnych zasad procedury administracyjnej pełnomocnik skarżącej upatrywał w nie zasięgnięciu dodatkowych opinii biegłych, o co wnioskowała strona oraz w braku zawiadomienia strony o zakończeniu postępowania i braku pouczenia o prawie zapoznania aktami i złożenia końcowego oświadczenia. Organ wnosił o oddalenie skargi, wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i dodatkowo podając, że tylko stężenie czynników rakotwórczych wynoszące 0 mg/m3 nie wywołuje nowotworów, a czym większe od zera stężenie, tym większe prawdopodobieństwo ich wystąpienia, natomiast przepisy § 5 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów określają biegłych w sprawach zawodowych i w przedmiotowej sprawie wymienieni biegli wypowiedzieli się. Natomiast do stwierdzenia choroby zawodowej wystarczy samo przyczynienie się skarżącej do powstania choroby zawodowej, co wyklucza konieczność oceniania czy bardziej niż warunki pracy przyczyniło się palenie tytoniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269), kontrola działalności administracji publicznej przez sąd administracyjny sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna prawem, wynika konsekwencja co do tego, iż sąd ten rozważa wyłącznie prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji, jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji, badając prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tak przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta odpowiada wymogom prawa. W przedmiotowej sprawie miały zastosowanie przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz. 1115), zwanego dalej rozporządzeniem, obowiązujące w dacie podejmowania zaskarżonej decyzji. Powyższy akt prawny ustala wykaz chorób zawodowych i § 2 ust 1 określa, że przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznawaniu i stwierdzaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanymi "narażeniem zawodowym". Przy ocenie narażenia zawodowego w odniesieniu do czynników chemicznych i fizycznych uwzględnia się rodzaj czynnika, wartość stężeń lub natężeń i okres narażenia zawodowego (ust. 3 pkt 1). W tym miejscu zauważyć warto, że powołane wyżej rozporządzenie zastąpiło obowiązujące do dnia 3 września 2002 r. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawach chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.), a z porównania uregulowań zawartych w obydwu tych aktach prawnych wynika, że nie tylko uszczegółowiono wykaz chorób zawodowych stanowiący załącznik do rozporządzenia, ale również rozszerzona została możliwość stwierdzania tego rodzaju chorób poprzez dopuszczenie sytuacji, w których ocena warunków pracy umożliwia stwierdzenie faktu zaistnienia choroby w wyniku narażenia zawodowego nie tylko w sposób bezsporny, ale również z wysokim prawdopodobieństwem. Dotychczasowe uregulowanie, zawarte w § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawach chorób zawodowych, określając pojęcie choroby zawodowej, stanowiło natomiast, że chorobą zawodową jest choroba wymieniona w wykazie chorób zawodowych, jeżeli została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Rozpoznane u M. B. schorzenie w postaci nowotworu złośliwego - raka płuca, o ile powstało w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi, jest wymienione w wyżej powołanym wykazie chorób zawodowych pod poz. 17 pkt 1. Zatem schorzenie to może być uznane w świetle powołanych przepisów rozporządzenia za chorobę zawodową, jeśli zachodzi co najmniej wysokie prawdopodobieństwo, że zostało ono spowodowane pracą w warunkach narażenia zawodowego. Ponadto aktualnie obowiązującym rozporządzeniem wprowadzono odmienny tryb postępowania w zakresie ustalania takiej choroby. Zgodnie z § 5-6 rozporządzenia właściwym do rozpoznawania chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach w sprawie specjalizacji lekarskich niezbędnych do wykonywania orzecznictwa w zakresie chorób zawodowych, zatrudniony w jednostce orzeczniczej I lub II stopnia, wymienionej w § 5 ust. 2 i 3, którymi są m.in. poradnie i oddziały chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy (§ 5 ust. 2 pkt 1). Lekarz ten wydaje orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego (§ 6 ust. 1). Stosownie do treści § 2 ust. 4 i 5 rozporządzenia ocenę narażenia zawodowego przeprowadza uprawniony lekarz lub właściwy inspektor sanitarny, sporządzając ją na formularzu, przy wykorzystaniu dokumentacji gromadzonej na podstawie odrębnych przepisów przez pracodawców i jednostki organizacyjne Państwowej Inspekcji Sanitarnej, a także, jeśli postępowanie dotyczy aktualnego zatrudnienia, na podstawie oceny przeprowadzonej bezpośrednio u pracodawcy. Na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim, o którym mowa w § 6 ust. 1, oraz oceny narażenia zawodowego pracownika, inspektor sanitarny właściwy ze względu na miejsce, w którym praca jest lub była wykonywana przez pracownika, lub według krajowej siedziby pracodawcy w przypadku, gdy dokumentacja dotycząca narażenia zawodowego jest gromadzona w tej siedzibie, wydaje decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do jej stwierdzenia, przy czym przed wydaniem decyzji może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, uzupełnienia orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację oraz podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia materiału dowodowego, a wydaną decyzje przesyła pracownikowi, pracodawcy, jednostce orzeczniczej, i właściwemu inspektorowi pracy (§ 8). Sposób dokumentowania postępowania w sprawie chorób zawodowych określony został w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 1 sierpnia 2002 r. w sprawie sposobu dokumentowania chorób zawodowych i skutków tych chorób (Dz.U.Nr 132, poz. 1121). Wobec takiego uregulowania należy uznać, że organ ma obowiązek przeprowadzić postępowanie w celu ustalenia przesłanek, od których rozporządzenie uzależnia stwierdzenie choroby zawodowej, przy czym obowiązany jest w tym zakresie do przestrzegania wszystkich reguł i zasad wynikających z przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanego dalej K.p.a., spośród których zasadą ogólną, mającą szczególną wagę w ustaleniu stanu faktycznego, jest zasada prawdy obiektywnej, ustanowiona w art. 7 K.p.a. Z zasady tej wypływa obowiązek organu administracji publicznej ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością, a zatem organ obowiązany jest prowadzić tak postępowanie, by ustalić w sposób wiarygodny i rzetelny stan faktyczny sprawy. Następnie, stosownie do art. 80 K.p.a., organ na podstawie całokształtu materiału dowodowego, organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy należy w pierwszej kolejności stwierdzić, że w aktach sprawy, poza orzeczeniem lekarskim o rozpoznaniu choroby zawodowej, znajdują się dowody w postaci karty oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej, karty pomiarów czynników chemicznych, z których wynika, że wskaźnik WWA przekraczał normatyw higieniczny, formularz postępowania wyjaśniającego w związku ze zgłoszonym przypadkiem choroby zawodowej oraz karty informacyjne leczenia szpitalnego. W rozpoznawanej sprawie organy obydwu instancji posłużyły się orzeczeniem lekarskim Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w O. z siedzibą w K. z dnia 19 listopada 2003 r., nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej - raka płuca lewego pochodzenia zawodowego - w trakcie chemioterapii. W orzeczeniu tym został określony rodzaj narażenia stanowiący przyczynę choroby zawodowej - czynniki rakotwórcze (substancje smoliste, WWA), a także wskazano okres narażenia zawodowego od roku 1965 tj. prawie 40 lat. W uzasadnieniu stwierdzono, że pracownik przemysłu chemicznego, zatrudniony jako aparatowy wydziału węglopochodnych (CDS: ciągła destylacja smoły) w narażeniu na długotrwałą styczność z zawodowymi czynnikami rakotwórczymi (WWA, smoły i paki węglowe). Z uwagi na okres latencji i umiejscowienie nowotworu w płucu stwierdzono z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, u osobnika palącego. Powyższe dowody uzasadniały stwierdzenie, że uwzględniając rodzaj schorzenia - wobec ustalonego (niekwestionowanego zresztą przez skarżącą) faktu przekraczania dopuszczalnego poziomu dla wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA), będących bezspornie czynnikami rakotwórczymi, zważywszy ponadto na czterdziestoletni okres zatrudnienia M. B. w tych warunkach - istniało narażenie zawodowe w okresie wystarczająco długim, by uznać, że stopień prawdopodobieństwa spowodowania tymi warunkami choroby w postaci raka płuca może być wysoki. Tym samym spełnione zostały wszystkie przesłanki określone w § 2 ust 1 i 3 rozporządzenia. W ocenie Sądu, organy prawidłowo przyjęły po przeprowadzeniu postępowania w trybie wynikającym z przepisów rozporządzenia, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, obejmujący dowody wymagane przepisami prawa, w tym również orzeczenie lekarskie wydane przez lekarza uprawnionej jednostki, był wystarczający do stwierdzenia choroby zawodowej i nie występowała konieczność jego uzupełnienia w trybie § 8 ust. 2 rozporządzenia poprzez zlecanie dodatkowych konsultacji. Nie można zatem postawić organom obydwu instancji zarzutów w świetle art. 7, 77 i 80 k.p.a., gdyż zgromadzony materiał dowodowy wyczerpany został w całości. Uwzględnienie przez organ całokształtu okoliczności sprawy nadało ocenie materiału dowodowego charakter obiektywny. Odnośnie podnoszonego przez skarżącą zarzutu dotyczącego konieczności ustalenia konkurencyjności pomiędzy warunkami pracy a faktem palenia przez M. B. tytoniu i wpływem palenia na zaistnienie choroby nowotworowej, należy wskazać, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym na tle rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawach chorób zawodowych, powszechnie przyjmowana była konstrukcja domniemania związku schorzenia z warunkami pracy w razie zaistnienia przesłanek z § 1 ust. 1 tego rozporządzenia. W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 1999 r., nr III RN 110/98 (Prok. i Pr. z 1999 r., nr 7-8, poz. 56) zajęto stanowisko, że "w przypadku pozytywnego ustalenia, że stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w Wykazie chorób zawodowych i praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie." W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 1982 r., nr II SA 372/82 (ONSA z 1982 r., nr 1, poz. 33) zawarto aktualny nadal pogląd, iż "Dla uznania danej choroby za zawodową wystarczy - stosownie do § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 listopada 1974 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 45, poz. 271) - ustalenie, że choroba ta mieści się w wykazie chorób zawodowych i została spowodowana wykonywaniem zatrudnienia w warunkach narażających na jej powstanie. Wystarczy zatem samo stwierdzenie istnienia warunków narażających na powstanie danej choroby, nie jest natomiast konieczne udowodnienie, że w danym wypadku warunki takie ją spowodowały. Nie wyłącza to możliwości wykazania, że - mimo pracy w warunkach narażających na daną chorobę - jej powstanie w konkretnym wypadku nastąpiło z innych przyczyn, niezwiązanych z wykonywaniem zatrudnienia, jednakże nie dające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika, zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie na daną chorobę zawodową." Analogiczny pogląd wynika z wyroku z dnia 19 lipca 1984 r., II PRN 9/84 (OSNCP 1985 r. z. 4, poz. 53), według którego w przypadku pozytywnego ustalenia, że stwierdzona choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych i praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie. Natomiast w wyroku z dnia 19 marca 2003 r., sygn. akt II UK 267/02 (OSNP z 2004 r., nr 9, poz. 16) Sąd Najwyższy stwierdził wprost, że "palenie tytoniu, które nie jest wyłączną przyczyną zachorowania na raka płuc, nie wyklucza stwierdzenia choroby zawodowej pracownika, jeżeli w jego środowisku pracy występowały czynniki rakotwórcze". Podzielając w pełni stanowisko zawarte w powyższych rozstrzygnięciach, należy zaznaczyć, że zachowuje on w pełni aktualność, zważywszy dodatkowo na wskazywaną już okoliczność, że w obecnie obowiązującym rozporządzeniu zawarte zostało uregulowanie o dopuszczalności przyjęcia nie tylko bezsporności, ale również wysokiego prawdopodobieństwa spowodowania choroby działaniem czynników szkodliwych występujących w warunkach narażenia zawodowego. Z tego względu zarzuty podnoszone w tym zakresie przez pełnomocnika skarżącej Spółki nie mogły zostać uwzględnione. Co do czynnego udziału strony w prowadzonym postępowaniu, należy stwierdzić, że z przedłożonych Sądowi akt rozpatrywanej sprawy wynika bezsporna okoliczność, że adresatem decyzji organów obydwu instancji - poza żoną zmarłego M. B. - W. B., był również skarżący zakład pracy. Niewątpliwy jest również fakt, że wszczynając postępowanie dotyczące podejrzenia choroby zawodowej, do udziału w sprawie wezwano także zakład pracy (pismo z dnia 1 grudnia 2003 r.), a Prezes firmy brał osobiście udział w postępowaniu wyjaśniającym i został poinformowany o jego zakończeniu, co wynika z zapisów na formularzu postępowania wyjaśniającego, opatrzonym również pieczątką służbową i własnoręcznym podpisem. Poprzez udział w postępowaniu administracyjnym, o którym mowa w art. 10 K.p.a., należy rozumieć udział strony w całym ciągu czynności przygotowawczych tego postępowania, a zatem nie doszło do naruszenia zasady czynnego udziału określonej tym przepisem. Skarżący zakład pracy uczestniczył również aktywnie w dalszym toku postępowania, korzystając z możliwości wnoszenia środków zaskarżenia, a zatem czynny udział w postępowaniu został stronie zapewniony. Z tych wszystkich względów Sąd, nie dopatrując się naruszenia prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy oraz procedury administracyjnej, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł, jak w sentencji.