II SA/Op 116/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Krupiński Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Mariola Krzywda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2019 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 15 stycznia 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany nazwiska oddala skargę. Przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego stanowi skarga K. K., zwanej dalej również skarżącą, wniesiona na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 15 stycznia 2019 r., nr [...], która utrzymano w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z dnia 15 listopada 2018 r. odmawiającą zmiany nazwiska. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z dnia 8 października 2018 r. skarżąca zwróciła się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] o wydanie decyzji zmieniającej jej nazwisko – "K" oraz nazwisko rodowe – "D" na nazwisko "[...]". Decyzją z dnia 15 listopada 2018 r., nr [...], działając na podstawie art. 4 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz. U. z 2016 r., poz. 10, z późn. zm.) zwanej dalej ustawą, Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w [...] orzekł o odmowie zmiany nazwiska i nazwiska rodowego K. K. rodowe D., na nazwisko i nazwisko rodowe "[...]". W uzasadnieniu wskazał, że wniosek o zmianę nazwiska strona uzasadniła zamiarem rozpoczęcia nowego życia, a zarówno nazwisko, którym się posługuje, jak i nazwisko rodowe przypominają jej o traumatycznych przeżyciach związanych z przemocą rodzinną. W toku postępowania ustalono w Ośrodku Pomocy Społecznej w [...], że w sprawie złej sytuacji rodzinnej skarżącej prowadzone jest postępowanie. Wystąpiono też do Rady Języka Polskiego o opinię w sprawie zaproponowanego przez wnioskodawczynię nazwiska "[...]". W odpowiedzi uzyskano informację, że "[...]" nie funkcjonuje w języku polskim jako nazwisko i trudno je za takie uznać, gdyż jest to forma czasownika. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie o odmowie zmiany nazwiska organ wyjaśnił, że nazwisko stanowi dobro osobiste podlegające ochronie prawa cywilnego na podstawie art. 23 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy jego zmiany można jednak dokonać wyłącznie z ważnych powodów. Wola osoby zainteresowanej nie stanowi samodzielnej wystarczającej podstawy takiej zmiany, a swoboda w wyborze nowego nazwiska doznaje ustawowego ograniczenia, gdyż nowe nazwiska powinny odpowiadać duchowi języka. Stwierdzając, że zaproponowane przez stronę nazwisko "[...]" jest ośmieszające i nie występuje w Polsce organ uznał, że nie jest ono nazwiskiem, na które można dokonać zmiany, nawet jeśli powody, dla których strona chce zmienić nazwisko nie budzą istotnych zastrzeżeń. Od powyższej decyzji K. K. wniosła odwołanie zarzucając organowi: - naruszenie art. 8 i 107 § 3 K.p.a., poprzez brak uzasadnienia wszystkich istotnych elementów rozstrzygnięcia wydanej decyzji w tym brak uzasadnienia dlaczego, w ocenie organu zaproponowane nazwisko "[...]" jest obraźliwe; - naruszenie art. 4 ust. 1 ustawy poprzez uznanie, iż zaproponowane przez wnioskodawczynię nazwisko "[...]" spełnia kryteria nazwiska ośmieszającego; - bezzasadne uznanie, że skoro zaproponowane nazwisko "[...]" nie występuje w chwili obecnej w katalogu nazwisk, to stanowi to przesłankę decyzji odmownej. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i dokonanie zmiany nazwiska, odwołująca wywodziła, że nazwisko przez nią zaproponowane nie jest ani ośmieszające, ani obraźliwe. Jako wskazówkę interpretacyjną w tym zakresie wskazała słownikową definicję słowa "obraźliwy" oraz przyjęte - w nieobowiązującym już rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 15 listopada 1930 r. o zmianie nazwisk hańbiących, ośmieszających lub nielicujących z godnością człowieka (Dz. U. Nr 89, poz. 702), wyjaśnienie jakie nazwiska należy uważać za nazwiska hańbiące, ośmieszające lub nielicujące z godnością człowieka. W odniesieniu do uwzględnionej przez organ opinii Rady Języka Polskiego podniosła z kolei, że ma ona charakter jedynie wspomagający, a nie decydujący i nie sposób traktować katalogu nazwisk jako zamkniętego. Wskazała, że obowiązująca ustawa nie wprowadza ograniczeń w zakresie zmiany nazwiska jedynie na nazwisko występujące w jakimkolwiek katalogu czy też występujące u innej osoby/innych osób. Brak również podstaw do uznania, że używanie nazwiska "[...]" naruszy art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o języku polskim. Słowo "[...]" występuje w języku polskim i jest to fakt bezsporny. Forma tego słowa ("[...]") nie została przez wnioskodawczynię w żaden sposób zniekształcona poprzez np.: użycie niewłaściwej formy, niewłaściwą odmianę, skrót itp. Z tego względu używanie nazwiska "[...]" nie naruszy przepisów regulujących ochronę języka polskiego. Zaskarżoną decyzją z dnia 15 stycznia 2019 r. Wojewoda Opolski utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu, powołując art. 4 ust. 1 ustawy wskazał, że ustawodawca przyjął jako zasadę względną stabilizację imion i nazwisk, będących dwoma podstawowymi elementami składającymi się na stan cywilny osoby. Decyzja o zmianie nazwiska jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy zachodzą oczywiście ważne powody, które muszą również sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom oceny. Stosownie do ugruntowanego orzecznictwa, w pojęciu "ważne powody" nie mieszczą się okoliczności noszące cechy kaprysu, fanaberii, snobizmu czy przekory wnioskodawcy niezadowolonego ze swojego "złego" nazwiska. Nie jest dopuszczalna pochopna czy nawet wielokrotna zmiana nazwiska, gdyż destabilizowałoby to porządek publiczny. Skoro też, organom orzekającym w sprawach zmiany nazwiska, przyznano uprawnienie do badania ważkości oraz zasadności przyczyn zmiany nazwiska, a jednocześnie obarczono je obowiązkiem niedopuszczenia do naruszenia dobra osobistego wnioskodawcy, to nie mogą one bezkrytycznie uwzględniać wszystkich wniosków o zmianę. Odnosząc przedstawione stanowisko do okoliczności faktycznych sprawy Wojewoda stwierdził, że postępowanie przeprowadzone zostało prawidłowo i nie doszło do naruszenia art. 8 K.p.a. i art. 107 K.p.a. oraz art. 4 ust. 1 ustawy. Uznał też, że w sprawie wątpliwości nie budziły powody zmiany nazwiska, które choć subiektywne to są wystarczające, lecz zaproponowana forma nazwiska. Wyraz "[...]" nie funkcjonuje bowiem w języku polskim jako nazwisko. Wskazane przez stronę powody zmiany nazwiska są zatem wystarczające do zmiany nazwiska, jednak na nazwisko w innej formie niż "[...]". Na powyższą decyzję K. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu. Domagając się uchylenia decyzji organów obydwu instancji i zasądzenia na jej rzecz kosztów postępowania, zaskarżonej decyzji zarzuciła: - naruszenie art. 9 K.p.a. i art. 11 K.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstawy i przesłanek utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji; - naruszenie art. 8 K.p.a. oraz art. 107 § 1 i 3 K.p.a., poprzez nienależyte uzasadnienie decyzji i zbyt ogólne stwierdzenia; - naruszenie art. 4 ust. 1 ustawy poprzez bezzasadne uznanie, że skoro zaproponowane nazwisko "[...]" nie występuje w chwili obecnej w katalogu nazwisk to stanowi to przesłankę uzasadniającą wydanie decyzji odmownej; Uzasadniając zarzuty skarżąca podniosła, że Wojewoda nie wyjaśnił podstaw i przesłanek swojego rozstrzygnięcia, nie uzasadnił dlaczego stanowisko organu I instancji należy uznać za prawidłowe i nie odniósł się do zarzutów odwołania. Ponadto skarżąca powtórzyła argumentację przedstawioną w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Opolski wskazał, że zaskarżona decyzja została wydana z uwzględnieniem stanu faktycznego i obowiązujących przepisów. Została poparta odpowiednią argumentacją i poprzedzona analizą zebranego materiału dowodowego. Przytaczając swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność działania organu administracji publicznej, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, jak również trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm.) zwanej dalej P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję administracyjną następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku natomiast braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu, bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 P.p.s.a.). W przypadku braku uzasadnionych podstaw skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a. Przeprowadzona przez Sąd, we wskazany sposób i według wskazanych powyżej zasad, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja odpowiada prawu, gdyż nie narusza przepisów prawa w jakimkolwiek stopniu uzasadniającym zastosowanie w sprawie art. 145 § 1 P.p.s.a. W ocenie Sądu, postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone prawidłowo, ustalenia organów nie pozostawiają wątpliwości, a ocena dokonana na podstawie przyjętych ustaleń znajduje umocowanie w przepisach prawa materialnego. Zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. 2018 r., poz. 1025 z późn. zm.) nazwisko stanowi dobro osobiste, które niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach, podlega ochronie prawa cywilnego. Podkreślić jednak trzeba, że nie jest to dobro osobiste, którego zmiana pozostawiona została swobodnemu uznaniu osoby, której dotyczy. Nazwisko, podobnie jak imię jest elementem identyfikującym osobę, określającym jej tożsamość, składającym się na stan cywilny. Stanowi trwały atrybut podmiotowości człowieka, prawnie mu przypisany przez zarejestrowanie w aktach stanu cywilnego. Ustawa z dnia 17 października 2018 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz. U. z 2016 r., poz. 10) zwana nadal ustawą, realizuje zasadę względnej stabilizacji imion i nazwisk, a ich zmiana może nastąpić tylko na zasadach określonych w tej ustawie. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy, zmiany imienia lub nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności gdy dotyczą zmiany: imienia lub nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka (pkt 1); na imię lub nazwisko używane (pkt 2); na imię lub nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione (pkt 3); na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada (pkt 4). Oznacza to, że wola osoby chcącej zmienić nazwisko nie stanowi samodzielnej i wystarczającej przesłanki do zmiany nazwiska. Względna stabilizacja imion i nazwisk jest wartością prawnie chronioną. Imię i nazwisko, z uwagi na spełniane funkcje w życiu jednostki, rodziny i grup społecznych oraz ich trwałość dla prawidłowej realizacji tych funkcji powoduje, że nie mogą być one postrzegane jedynie jako dobra osobiste, podlegające ochronie na gruncie prawa cywilnego. Podmiotowe prawo do imienia i nazwiska nie funkcjonuje w próżni, gdyż towarzyszy mu nie tylko obowiązek posługiwania się imieniem (imionami) i nazwiskiem prawnie przypisanymi, ale również prawna ochrona względnej ich trwałości jako swoistego dobra publicznego. Ustawodawca w art. 4 ust. 1 ustawy uznał, że zmiana imienia lub nazwiska może nastąpić tylko z ważnych powodów, wskazał przy tym jedynie przykładowy katalog takich okoliczności. Powyższe oznacza, że dopuścił możliwość zaistnienia innych sytuacji, które mogą uzasadniać zmianę imienia i nazwiska, jeżeli zostaną ocenione przez organ jako "ważne powody". Ich ocena powinna zatem uwzględniać indywidualne warunki każdego przypadku. Ważne powody nie mogą jednak wynikać jedynie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany, ale muszą sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom. Rozstrzygnięcie, czy zachodzą ważne powody uzasadniające uwzględnienie wniosku wymaga wyważenia z jednej strony interesu społecznego i celów jakie ma realizować zawarta w cytowanym art. 4 ust. 1 ustawy zasada względnej stabilizacji imion i nazwisk, a z drugiej strony indywidualnego interesu strony wnioskującej o zmianę imienia i/lub nazwiska. Dokonując takiej oceny należy mieć przy tym na uwadze, że nabycie oraz posługiwanie się własnym imieniem i nazwiskiem ma znaczenie indywidualizujące i identyfikujące daną osobę w stosunkach urzędowych i prywatnych i jak wskazano powyżej powinna je cechować stabilność i pewność (por. wyroki WSA w Łodzi z dnia 17 lipca 2013 r., sygn. akt III SA/Łd 410/13 i z dnia 21 października 2015 r., sygn. akt III SA/Łd 679/15, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 23 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/GL 780/16 i wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 listopada 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1752/18, dostępne na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie organy dokonały w niezbędnym zakresie oceny dotyczącej ustalenia czy istnieją "ważne powody" zmiany nazwiska i poprawnie uznały, że okoliczności wskazane przez skarżącą mogą uzasadniać dokonanie żądanej zmiany. Ocena w tym zakresie została dokonana na podstawie ustaleń, które potwierdziły wskazane przez skarżącą okoliczności, a mianowicie związane z sytuacją rodzinną skarżącej i jej trudnymi doświadczeniami życiowymi. Wprawdzie uzasadnienia organów w tym zakresie są lakoniczne, to jednak brak wyczerpującego uzasadnienia w tym zakresie nie stanowił naruszenia mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skoro podstawą wydania decyzji odmownej były innej przyczyny. Wątpliwości organu budziła bowiem forma nazwiska, jakie wskazała skarżąca. W celu ustalenia, czy wyraz "[...]", może być nazwiskiem, w toku postępowania organ I instancji wystąpił o opinię do Rady Języka Polskiego. W tym miejscu wyjaśnić należy, że stosownie do art. 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. z 2018 r. poz. 931, z późn. zm.) wszystkie organy władzy publicznej oraz instytucje i organizacje uczestniczące w życiu publicznym są obowiązane do ochrony języka polskiego, która to ochrona w szczególności polega m.in. na dbaniu o jego poprawne używanie. Zgodnie z art. 12 ww. ustawy, Rada Języka Polskiego jest instytucją opiniodawczo-doradczą w sprawach używania języka polskiego. W świetle natomiast art. 14 tej ustawy, opinii Rady może zasięgnąć każdy organ, o którym mowa w art. 4, w wypadku wystąpienia w toku czynności urzędowych istotnych wątpliwości dotyczących użycia języka polskiego Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy, zdaniem Sądu, forma nazwiska, jaką wskazała skarżąca, uzasadniała wystąpienie do Rady Języka Polskiego o udzielenie opinii, co do jej prawidłowości w świetle zasad języka polskiego. Na podstawie uzyskanego stanowiska trafnie też organy stwierdziły, że słowo "[...]" nie może być nazwiskiem. Jak wskazała Rada, ciąg znaków "[...]" nie funkcjonuje w języku polskim jako nazwisko. Poza tym, trudno uznać "[...]" za nazwisko, gdyż jest to forma czasownika. Wprawdzie czasowniki bywają podstawami nazwiska, np. Musiałek, od czasownika "musieć", jednak nie zdarza się, aby nazwiska były tożsame z formami czasownika "[...]" w czasie teraźniejszym. W świetle wskazanej opinii, w ocenie Sądu, brak było podstaw do dokonania zmiany nazwiska skarżącej na wskazane przez nią nazwisko "[...]". Jak już wcześniej zaznaczono, nazwisko stanowi atrybut podmiotowości człowieka. W języku polskim to rzeczownik, odpowiadający na pytanie "kto, co ?" określa osobę, jako podmiot, czy rzecz jako przedmiot, a nie czasownik, który oznacza czynność, działanie. Nazwisko powinno zatem mieć taką formę, która odnosi się do podmiotu, gramatycznie wyrażanego rzeczownikiem, a nie czasownikiem dotyczącym czynności, której wykonawcą jest podmiot. Zaproponowane zatem przez skarżącą jako jej nazwisko słowo "[...]", które jest formą czasownika "[...]’ w formie podstawowej nie jest postrzegane jako nazwisko. Reasumując, Sąd uznał za prawidłowe stanowisko organu co do braku możliwości zmiany nazwiska skarżącej na "[...]", jako nieznajdującego uzasadnienia w zasadach dotyczących tworzenia nazwisk w języku polskim. Nazwisko co do zasady winno mieć formę rzeczownikową ewentualnie odczasownikową. To rzeczownik w języku polskim określa osobę, przedmiot, rzecz, a nie czasownik i to w pierwszej osobie. Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji nie stwierdził przy tym, aby rozpoznając sprawę organy naruszyły przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z zaskarżonej decyzji wynika, że zgodnie z art. 80 K.p.a. dokonano oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a wyniki tej oceny przedstawiono w uzasadnieniu decyzji, w którym stosownie do art. 11 i art. 107 § 3 K.p.a. wskazano uwzględnione okoliczności i przyczyny podjętego rozstrzygnięcia. Ponadto, realizując zasadę informowania z art. 9 K.p.a. w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśniono, że wskazane przez skarżącą powody ubiegania się o zmianę nazwiska są wystarczające do dokonania zmiany, na nazwisko w innej formie niż wskazane nazwisko "[...]". Podnoszone w skardze, w świetle powyższego zarzuty naruszenia prawa procesowego, tj. art. 8 K.p.a., art. 9 K.p.a., art. 11 K.p.a. i art. 107 § 3 K.p.a. nie mogły odnieść zamierzonego przez stronę skutku. W sprawie nie doszło również do naruszenia art. 4 ust. 1 ustawy, aczkolwiek Sąd nie identyfikuje się ze stanowiskiem procedujących organów, że zaproponowane przez skarżącą nazwisko "[...]" mogłoby być ośmieszające. Mając powyższe na uwadze Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. ----------------------- 1