II SA/Op 124/16
WyrokWSA w Opolu2016-06-30
Skład orzekający: Daria Sachanbińska, Grażyna Jeżewska, Elżbieta Kmiecik
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja nakazująca rozbiórkę samowolnie wykonanej rozbudowy budynku mieszkalnego jest zgodna z prawem, jeśli inwestorzy nie wykonali nałożonych na nich obowiązków w celu legalizacji samowoli budowlanej?Ratio decidendi
Decyzja nakazująca rozbiórkę samowolnie wykonanej rozbudowy budynku mieszkalnego jest zgodna z prawem, jeśli inwestorzy nie wykonali nałożonych na nich obowiązków w celu legalizacji samowoli budowlanej. Niewykonanie tych obowiązków w wyznaczonym terminie obliguje organ nadzoru budowlanego do wydania nakazu rozbiórki na podstawie art. 48 ust. 1 w zw. z art. 48 ust. 4 Prawa budowlanego. Legalizacja samowoli budowlanej jest uprawnieniem inwestora, a nie obowiązkiem organu, a brak przedstawienia wymaganych dokumentów skutkuje koniecznością orzeczenia rozbiórki.Stan faktyczny
W wyniku zawiadomienia sąsiadki, PINB w powiecie prudnickim wszczął postępowanie w sprawie samowolnej rozbudowy budynku mieszkalnego polegającej na zabudowie balkonu i zmianie konstrukcji dachu. Inwestorzy nie posiadali pozwolenia na budowę, twierdząc, że prace wykonano w latach 1997-2000. PINB wstrzymał roboty i nałożył obowiązek przedstawienia dokumentów legalizacyjnych, jednak inwestorzy nie wykonali tych obowiązków mimo wielokrotnego przedłużania terminów. W konsekwencji PINB wydał decyzję nakazującą rozbiórkę samowolnie wykonanej rozbudowy. OWINB w Opolu utrzymał tę decyzję w mocy. Skarżący J. i R. D. wnieśli skargę do WSA w Opolu, kwestionując legalność decyzji.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Sachanbińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Jeżewska Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Protokolant St. inspektor sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi J. D. i R. D. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 29 grudnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki części obiektu budowlanego oddala skargę.
W wyniku interwencji B. F., która zawiadomiła Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego (PINB) w powiecie prudnickim, że jej sąsiad R. D. wykonał oranżerię, przeprowadzono w dniu 18 lipca 2014 r. kontrolę budynku mieszkalnego zlokalizowanego w [...] nr [...], dz. nr a k. m. [...] gmina [...], stanowiącego współwłasność J. D. i R. D. W trakcie kontroli stwierdzono, że inwestor przebudował część domu jednorodzinnego, tj. dokonał zmiany części konstrukcji dachowej oraz obniżył ścianę kolankową w celu wykonania tarasu zamkniętego w tej części obiektu. Na ww. roboty inwestor nie posiadał żadnej dokumentacji budowlanej, oświadczył jedynie, że prace zostały wykonane w latach 1997-2000.
W dniu 30 lipca 2014 r. PINB w powiecie prudnickim wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie wykonania przez małżonków D., bez wymaganego pozwolenia, rozbudowy w poziomie I piętra opisanego wyżej budynku. Następnie wyznaczył termin oględzin na 19 sierpnia 2014 r.
W wyniku przeprowadzonych oględzin ustalono, że okoliczności faktyczne stwierdzone podczas kontroli w dniu 18 lipca 2014 r. nie uległy zmianie. Wykonany zakres robót budowlanych, związanych z rozbudową południowo-wschodniej części budynku, nie ma potwierdzenia w postaci wymaganego pozwolenia, ponieważ inwestor takiego w ogóle nie posiada. Ustalono również, że zachodzi konieczność kontynuowania dalszych czynności administracyjnych w celu doprowadzenia obiektu budowlanego do stanu zgodnego z prawem.
Postanowieniem z dnia 16 września 2014 r., nr [...], PINB w powiecie prudnickim wstrzymał prowadzenie robót budowlanych polegających na ewentualnej dalszej rozbudowie przedmiotowego budynku mieszkalnego. Organ nie stwierdził wystąpienia przesłanek do bezwzględnej rozbiórki przedmiotu samowoli budowlanej, dlatego nałożył na inwestorów obowiązek przedstawienia w terminie do 15 grudnia 2014 r. zaświadczenia Wójta Gminy [...] o zgodności budowy (rozbudowy) z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oraz czterech egzemplarzy projektu budowlanego dokonanej rozbudowy, sprawdzonego pod względem zgodności z przepisami, w tym techniczno-budowlanymi, przez osobę posiadająca uprawnienia budowlane do projektowania bez ograniczeń w odpowiedniej specjalności lub rzeczoznawcę budowlanego, wraz z opiniami, uzgodnieniami, pozwoleniami i innymi dokumentami wymaganymi przepisami szczególnymi oraz - aktualnymi na dzień opracowania projektu - zaświadczeniami o wpisie projektantów na listę członków właściwej izby samorządu zawodowego, a także oświadczenia o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Zdaniem organu, w obecnym stanie rozbudowa narusza wprawdzie przepisy techniczno-budowlane w zakresie wykonania otworów okiennych w odległościach niedopuszczalnych od granicy z sąsiednią działką budowlaną, wynoszących mniej niż 4 m (§ 12 ust. 3 pkt 1 lit. a Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie - Dz. U. z 2011 r. nr 144, poz. 859, zwanego dalej rozporządzeniem), lecz możliwe jest wykonanie w tym zakresie odpowiednich robót naprawczych. Nadto rozbudowa nie narusza przepisów miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, wobec czego stworzono inwestorowi możliwość zalegalizowania samowoli budowlanej w trybie przewidzianym art. 48 ust. 2 i art. 49 Prawa budowlanego.
Na prośbę inwestorów termin wykonania powyższych obowiązków był kilkakrotnie przedłużany, ostatecznie do 25 czerwca 2015 r.
Pismem z dnia 9 września 2015 r. PINB w powiecie prudnickim zawiadomił strony, tj. inwestorów oraz B. i M. F. o zakończeniu postępowania oraz o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, a także wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, po czym - w dniu 2 listopada 2015 r. - wydał decyzję o numerze [...], którą nakazał J. D. i R. D. rozbiórkę części obecnie istniejącego obiektu budowlanego, stanowiącej jego samowolną rozbudowę w poziomie I piętra, wykonaną bez wymaganego pozwolenia, na budynku mieszkalnym zlokalizowanym w [...] nr [...], dz. nr a, k. m. [...], obręb [...], [...], gmina [...]. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 48 ust. 1 w związku z art. 48 ust. 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2013 r. poz. 1409, z późn. zm.), zwanej dalej Prawem budowlanym. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wyjaśnił, że kolejne terminy przedstawienia dokumentów umożliwiających legalizację dokonanej samowoli budowlanej upłynęły bezskutecznie, wobec czego wystąpiła przesłanka z art. 48 ust. 4 Prawa budowlanego, obligująca nadzór budowlany do zastosowania przepisu z art. 48 ust. 1 Prawa budowlanego i wydania nakazu rozbiórki przedmiotu samowoli budowlanej.
W odwołaniu od powyższej decyzji J. D. i R. D. przyznali, że zabudowali balkon pokryty daszkiem ze szkła zbrojonego, które było spękane. Dlatego odwołujący udał się w 1998 r. do Urzędu Gminy w [...], gdzie od pracownika zajmującego się sprawami budowlanymi uzyskał ustne pozwolenie na zmianę pokrycia na blachę. W 2001 r. pracownik ten wyraził również zgodę na zabudowę balkonu oknami, wszakże pod warunkiem, że będzie to lekka konstrukcja drewniana. W czasie tych robót interweniująca obecnie sąsiadka miała [...] lat, zatem nie powinna być świadkiem. Natomiast poinformowanie przez sąsiadkę organów o przedmiotowej przebudowie wiąże się z żądaniem skarżącego podwyższenia przez sąsiadów komina i toczącym się w związku z tym postępowaniem administracyjnym. Małżonkowie D. nadmienili, że są w podeszłym wieku i nie rozumieją toczącego postępowania, zwłaszcza że z wyjaśnień "Inspektora w [...]" za każdym razem wynika coś innego. Podali też , że należący do nich budynek został wzniesiony w 1929 r., a w tym czasie nie obowiązywały żadne przepisy "sztuki budowlanej do których dzisiaj na siłę chce dostosować przepisy" organ. W odwołaniu zawarto również prośbę o "przysłanie" osoby kompetentnej w celu stwierdzenia stanu faktycznego.
W wyniku rozpatrzenia odwołania, Opolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (OWINB) w Opolu decyzją z dnia 29 grudnia 2015 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Po zreferowaniu stanu faktycznego uznał, że odwołanie nie może zostać uwzględnione, ponieważ decyzja organu pierwszej instancji jest zgodna z przepisami. I tak, PINB w powiecie prudnickim podjął wszystkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zgodnie z art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, z późn. zm.), dalej K.p.a. Organ odwoławczy wskazał na mające zastosowanie w sprawie przepisy Prawa budowlanego i przypomniał, że w sprawie zostało wydane postanowienie z dnia 16 września 2014 r., nr [...], nakładające na inwestorów obowiązek przedstawienia w określonym terminie dokumentów, co zmierzało do zalegalizowania samowoli budowlanej w trybie przewidzianym w art. 48 ust. 2 Prawa budowlanego. Termin na przedłożenie stosownych dokumentów był wielokrotnie przedłużany, lecz mimo to obowiązek w tym zakresie nie został wykonany. W tej sytuacji PINB w powiecie prudnickim nie mógł zwlekać z wydaniem orzeczenia o rozbiórce przedmiotowej części budynku, objętej samowolą budowlaną. Taki obowiązek nakłada na organ art. 48 ust. 4 Prawa budowlanego. W związku z argumentacją odwołania i podniesieniem okoliczności uzyskania ustnych pozwoleń na przedmiotową rozbudowę budynku, WINB w Opolu wyjaśnił, że Prawo budowlane wskazuje wyraźnie w art. 28 ust. 1, że roboty budowlane można rozpocząć jedynie na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę, z zastrzeżeniem wyjątków wskazanych w ustawie. Chodzi tutaj o decyzję pisemną, której formę i treść określają normy prawa. Artykuł 109 K.p.a. stanowi, że decyzję doręcza się stronom na piśmie lub za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Tylko w wyjątkowych wypadkach decyzja może być stronom ogłoszona ustnie, jednak nawet wtedy treść oraz istotne motywy takiego załatwienia powinny być utrwalone w aktach w formie protokołu lub podpisanej przez stronę adnotacji. Z powyższego wynika, że decyzja administracyjna jest sformalizowanym sposobem załatwiania spraw administracyjnych - w sposób pisemny. Za nieuzasadniony organ uznał także zarzut, że B. F. nie powinna występować jako świadek w niniejszej sprawie, ponieważ nie ma ona statusu świadka, tylko strony postępowania. Natomiast argument, że w momencie budowy przedmiotowej inwestycji (budowa zakończyła się w 2001 r.) - jak podają inwestorzy – B. F. miała [...] lat, nie może stanowić podstawy do zaniechania wykonywania ustawowych obowiązków przez organ administracji publicznej, który jest związany przepisami i jego powinnością jest badanie z urzędu wszelkich spraw należących do jego właściwości, niezależnie od źródła powzięcia o nich informacji. Organy nadzoru budowlanego nie są powołane bowiem do badania źródeł zawiadomień do nich kierowanych. Zauważył też organ, że w chwili złożenia zawiadomienia z 2 kwietnia 2014 r. minęło czternaście lat, w związku z czym B. F. niewątpliwie była już pełnoletnia. Z kolei, co do twierdzenia, że przedmiotowy budynek został wzniesiony w 1929 r. i w związku z tym nie powinno się do niego stosować przepisów Prawa budowlanego obowiązujących w dacie rozstrzygania, organ odwoławczy podał, że przedmiotowa rozbudowa miała miejsce w czasie obowiązywania Prawa budowlanego z 1994 r. (ustawa weszła w życie z dniem 1 stycznia 1995 r.), a więc obecnie obowiązującej ustawy, na podstawie której organy nadzoru budowlanego rozstrzygają sprawy. W myśl art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego, przepisu art. 48 Prawa budowlanego nie stosuje się wyłącznie do obiektów, których budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie ustawy lub w stosunku do których przed tym dniem zostało wszczęte postępowanie administracyjne. Ponieważ rozbudowa budynku - jak podają małżonkowie D. - zakończyła się w 2001 r., a więc w czasie obowiązywania Prawa budowlanego z 1994 r., w niniejszej sprawie będą miały zastosowanie aktualne przepisy Prawa budowlanego.
W skardze na decyzję organu odwoławczego J. D. i R. D. wnieśli o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji, wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu do czasu rozpoznania skargi przez Sąd i zwrot kosztów postępowania. Skarżący powtórzyli argumentację odwołania i dodatkowo wskazali, że wystąpiła potrzeba wykonania zadaszenia oraz montażu okien na balkonie ze względu na: bezpieczeństwo w razie pożaru, ponieważ jest to jedyna droga ucieczki z I pietra (schody i klatka są z drewna); zabezpieczenie przed podpaleniem (sąsiad jest karany za podpalanie gospodarstw); wygłuszenie i ocieplenie sypialni. Ponadto skarżący podnieśli, że w czasie gdy budowano dom, nie było "takich przepisów", a są to tereny poniemieckie.
W odpowiedzi na skargę WINB w Opolu wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Postanowieniem z dnia 30 marca 2016 r. tut. Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie R. D. oświadczył, że podtrzymuje skargę i zarzuty w niej zawarte, jak też argumentację przedstawioną we wcześniejszych pismach i środkach zaskarżenia. Podkreślił, że był przez organ wprowadzany w błąd, posiadał projekt budowlany, jednak go nie złożył, bo od Inspektora z [...] dowiedział się, że samowola budowlana została popełniona zbyt blisko od działki sąsiedniej. Formalnie nie złożył dokumentów, ponieważ musiałby za nie zapłacić 2.400 zł. Stwierdził, że każdy mówił, iż "takie sprawy się w ogóle nie toczą, są przez sądy skreślane i nie ma żadnego przestępstwa". J. D. poparła stanowisko męża, a dodatkowo wyjaśniła, że w budynku sąsiadującym z samowolną przebudową nie ma okien, skarżący widzą tylko kubły ze śmieciami. Z kolei, pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi, powołując się na stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647, z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2016 r. poz. 718, zwanej dalej P.p.s.a.). W przypadku, gdy skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu (art. 151 P.p.s.a.). Powyższe oznacza, iż w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej, czy celowościowej, a badaniu podlega wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli jego zgodność z przepisami prawa materialnego i prawidłowość przyjętej przez organ procedury, która doprowadziła do wydania aktu.
Zauważyć także trzeba, iż stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest decyzja Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 29 grudnia 2015 r., którą utrzymano w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w powiecie prudnickim z dnia 2 listopada 2015 r. w przedmiocie nakazania J. i R. D. rozbiórki samowolnie wykonanej rozbudowy budynku mieszkalnego jednorodzinnego (w poziomie I piętra), wobec niewykonania obowiązku nałożonego postanowieniem nr [...] z dnia 16 września 2014 r.
Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności wydanych w sprawie aktów wykazała, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji odpowiadają prawu.
Podstawę materialnoprawną decyzji stanowił m.in. art. 48 ust. 1 pkt 1 cyt. wyżej ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (w jej brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organ odwoławczy - nadal zwanej w skrócie "Prawem budowlanym"), wedle którego właściwy organ nakazuje, z zastrzeżeniem ust. 2, w drodze decyzji, rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, będącego w budowie albo wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę.
We wskazanym ust. 2 tej regulacji ustawodawca postanowił, że jeżeli budowa, o której mowa w ust. 1, jest zgodna z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, a w szczególności ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego i innymi aktami prawa miejscowego, a także nie narusza przepisów, w tym techniczno-budowlanych, w zakresie uniemożliwiającym doprowadzenie obiektu budowlanego lub jego części do stanu zgodnego z prawem - właściwy organ wstrzymuje postanowieniem prowadzenie robót budowlanych. Z kolei, po myśli ust. 3 art. 48 Prawa budowlanego, w postanowieniu, o którym mowa w ust. 2, ustala się wymagania dotyczące niezbędnych zabezpieczeń budowy oraz nakłada obowiązek przedstawienia, w wyznaczonym terminie:
1) zaświadczenia wójta, burmistrza albo prezydenta miasta o zgodności budowy z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego albo decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, w przypadku braku obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego;
2) dokumentów, o których mowa w art. 33 ust. 2 pkt 1, 2 i 4 oraz ust. 3; do projektu architektoniczno-budowlanego nie stosuje się przepisu art. 20 ust. 3 pkt 2.
W sprawie dostrzec należy, że organy nadzoru budowlanego podjęły czynności, o których mowa w art. 48 ust. 2 i 3 Prawa budowlanego i postanowieniem z dnia 16 września 2014 r. nałożyły na skarżących m.in. obowiązek przełożenia ściśle i wyraźnie oznaczonych dokumentów, zakreślając jednocześnie termin na wykonanie tego zobowiązania - do 15 grudnia 2014 r. Na prośbę skarżących termin ten został przedłużony do końca kwietnia 2015 r. Skarżący, pomimo upływu ww. terminów, nie wykonali nałożonego na nich obowiązku. Nie zareagowali również na dodatkowe pismo organu pierwszej instancji z dnia 26 maja 2015 r., w którym wskazano na skutki prawne niewykonania obowiązku i zakreślono kolejny termin na jego spełnienie - do dnia 25 czerwca 2015 r. Także w tym terminie inwestorzy nie przedłożyli wymaganych dokumentów.
W zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji zasadnie zatem przyjęto, że nie jest możliwe dokonanie legalizacji samowolnie zrealizowanej rozbudowy budynku mieszkalnego, ponieważ inwestorzy nie wykonali obowiązków nałożonych na nich postanowieniem nr [...]. W takiej sytuacji zastosowanie znajduje ust. 4 art. 48 Prawa budowlanego, zgodnie z którym w przypadku niespełnienia w wyznaczonym terminie obowiązków, o których mowa w ust. 3, stosuje się przepis ust. 1.
Stanowisko organów obu instancji o konieczności nakazania przedmiotowej rozbiórki na podstawie art. 48 ust. 1 w zw. z ust. 4 Prawa budowlanego musi zostać zaaprobowane, gdyż w sprawie niekwestionowane są ustalenia dotyczące samego faktu rozbudowy domu jednorodzinnego, tj. dokonania zmiany części konstrukcji dachowej oraz obniżenia ściany kolankowej w celu wykonania tarasu zamkniętego w tej części obiektu. Skutkiem tych robót budowlanych jest natomiast powiększenie kubatury obiektu, bo w poziomie I piętra powstało dodatkowe pomieszczenie. Poprzednio istniejący taras o pow. 7,20 m² został zabudowany ścianami zewnętrznymi z płyt gipsowo-kartonowych na ruszcie drewnianym, w których wykonano dwa otwory okienne. Nowopowstałe pomieszczenie zostało przykryte dachem płaskim, zaś dostęp do niego został zapewniony z istniejącego pomieszczenia użytkowego na poddaszu. W sprawie nie jest też sporne, że inwestorzy nie posiadają decyzji administracyjnej na przeprowadzenie ww. robót budowlanych, oraz to, że nie wykonali nałożonych na nich zobowiązań, które miały na celu przeprowadzenie postępowania legalizacyjnego dokonanej samowoli budowlanej.
Wskazać należy, że przepisy Prawa budowlanego wprowadziły zasadę wyrażoną w art. 28, zgodnie z którą budowę można rozpocząć po uzyskaniu przez inwestora pozwolenia na budowę zamierzonego przedsięwzięcia inwestycyjnego. Wyjątek od tej zasady stanowią przepisy art. 29-31 Prawa budowlanego, które umożliwiają wykonywanie obiektów budowlanych lub robót budowlanych na podstawie zgłoszenia, lecz te przepisy nie dotyczą rozważanego przypadku. Z uwagi na zakres wykonanych przez inwestorów prac dodać trzeba, że stosownie do art. 3 pkt 6 Prawa budowlanego, przez budowę, o jakiej mowa w art. 28 Prawa budowlanego, należy rozumieć nie tylko wykonywanie obiektu budowlanego w określonym miejscu, ale także jego odbudowę, rozbudowę i nadbudowę.
Zdaniem Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy (protokół kontroli i oględzin oraz fotografie) pozwalał na przyjęcie, że wykonana rozbudowa budynku mieszkalnego wymagała wcześniejszego uzyskania ostatecznej decyzji o pozwoleniu na rozbudowę, a inwestorzy nie legitymowali się takim pozwoleniem. Wymaganego prawem pozwolenia nie mogła natomiast zastąpić "ustna zgoda" wyrażona przez pracownika zajmującego się sprawami budowlanymi, na co wskazywali skarżący. Stąd też przedmiotowa rozbudowa stanowi samowolę budowlaną i zastosowanie w sprawie ma przepis art. 48 ust. 1 w zw. z ust. 4 Prawa budowanego, a to wobec tego, że skarżący nie skorzystali z możliwości legalizacji samowoli budowlanej. Podkreślić przyjdzie, że legalizacja jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem inwestora. Generalnie, warunkiem legalizacji samowoli budowlanej w trybie art. 48 ust. 2 Prawa budowlanego jest przedstawienie przez inwestora dokumentów pozwalających organowi nadzoru budowlanego dokonać oceny, czy konkretna samowola kwalifikuje się do zalegalizowania. Nieprzedstawienie zaś wymaganych dokumentów, zobowiązuje organy nadzoru budowlanego do wydania decyzji w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu. Bez znaczenia dla wydania takiej decyzji pozostają czynniki społeczne czy gospodarcze, ponieważ w świetle kategorycznych przepisów Prawa budowlanego (art. 48) postępowanie w sprawie samowoli budowlanej ma charakter obiektywny, co oznacza, że liczy się tylko fakt popełnienia samowoli. Inaczej mówiąc, brzmienie przepisów normujących kwestie samowoli budowlanej nie pozwala organowi na zastosowanie instytucji uznania administracyjnego, a więc organ nie może brać pod uwagę sytuacji finansowej, rodzinnej lub sąsiedzkiej inwestora, czy też ewentualnego braku negatywnego oddziaływania samowoli na działkę sąsiednią. Dlatego oczekiwanego przez skarżących skutku nie mogły odnieść wskazane w skardze powody, dla których dopuszczono się samowoli budowlanej.
Podsumowując powiedziane dotychczas, stwierdzić należy, że organy nadzoru budowlanego zgodnie z posiadanymi kompetencjami usiłowały doprowadzić do zgodności z prawem popełnionej samowoli budowlanej. W tym celu prowadziły postępowanie legalizacyjne, lecz wobec braku realizacji przez inwestorów obowiązków nałożonych postanowieniem nr [...], zobowiązane były - stosownie do art. 48 ust. 1 w zw. z art. 48 ust. 4 Prawa budowlanego - do orzeczenia nakazu rozbiórki przedmiotowej rozbudowy. Nakaz ten nie był zaś spowodowany brakiem możliwości legalizacji samowoli budowlanej, lecz stanowił konsekwencję niewykonania nałożonych obowiązków, których celem było doprowadzenie obiektu do zgodności z przepisami prawa. Organ stwierdził bowiem zgodność wykonanej rozbudowy budynku mieszkalnego z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, w szczególności z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obowiązującego dla miejscowości [...], a ponadto dostrzegł możliwość wykonania odpowiednich robót naprawczych, pomimo naruszenia przepisów techniczno-budowlanych. O wystąpieniu podstaw do wdrożenia procedury legalizacyjnej organ wypowiedział się szczegółowo i wyraźnie już w postanowieniu z dnia 16 września 2014 r. Dodać jeszcze trzeba, że skarżącym zapewniono realną możliwość wykonania zobowiązania, kilkakrotne przedłużając termin na przedłożenie wymaganych dokumentów. Nadto skarżący byli świadomi skutków niewykonania nałożonych nań obowiązków, ponieważ zostali o nich pouczeni. W tych okolicznościach niezasadne są zarzuty wprowadzenia ich przez organ w błąd.
W ocenie Sądu, nieusprawiedliwione są również dalsze zarzuty skargi. Przede wszystkim podkreślić należy, że do samowolnej rozbudowy budynku mieszkalnego doszło - ja twierdzą inwestorzy - w 2001 r., a więc pod rządami obowiązującej od 1 stycznia 1995 r. ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane. Wobec tego działania inwestorów należy oceniać z uwzględnieniem przepisów tej właśnie ustawy. Powtórzyć przyjdzie, że przedmiot postępowania stanowiły roboty budowlane związane z rozbudową budynku należącego do skarżących, a nie z jego wybudowaniem. Dlatego dla ustalenia, czy w okolicznościach sprawy doszło do samowoli budowlanej, bez znaczenia pozostaje to, że budynek został wzniesiony w 1929 r. Dodać można, iż organy nadzoru budowlanego nie miały podstaw do zastosowania art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego, wedle którego przepisu art. 48 nie stosuje się do obiektów, których budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie ustawy lub w stosunku do których przed tym dniem zostało wszczęte postępowanie administracyjne. Do takich obiektów stosuje się przepisy dotychczasowe. Z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w niniejszej sprawie, co słusznie dostrzegł organ odwoławczy.
Z wyżej wymienionych przyczyn Sąd nie stwierdził, by zaskarżona decyzja naruszała przepisy prawa materialnego. W realiach niniejszej sprawy nie zostały również naruszone przepisy prawa procesowego. Stosownie do art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., nakazujących dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i wyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego, wydanie decyzji nakazujących rozbiórkę samowolnie wykonanej rozbudowy budynku poprzedziło ustalenie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego rozstrzygnięcia. Nie można też uznać, że ocena organów co do popełnienia przez skarżących samowoli budowlanej nosi cechy dowolności (art. 80 K.p.a.). Znajduje bowiem podstawy w materialne dokumentacyjnym sprawy, w tym w wyjaśnieniach samego skarżącego, który nie zaprzeczał, by wykonał przedmiotowe roboty budowlane. W tym zakresie wyjaśnienia skarżącego są zbieżne z twierdzeniami B. F., której - jak słusznie dostrzegł organ odwoławczy - przysługiwał w postępowaniu status strony, a nie świadka. Ponadto organy - stosownie do art. 107 § 3 K.p.a. - zawarły w decyzji podstawowe jej elementy, tj. uzasadnienie faktyczne i prawne, wyjaśniając w szczególności zajęte w sprawie stanowisko oraz podstawę prawną rozstrzygnięcia. Natomiast Sąd podziela argumentację organów obu instancji, ponieważ jest ona zgodna z obowiązującym prawem i ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnym w tym przedmiocie.
W tym stanie rzeczy, uznając, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, skargę należało oddalić na podstawie art. 151 P.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło