II SA/Op 14/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grażyna Jeżewska Sędziowie: Sędzia WSA Teresa Cisyk (spr.) Asesor sądowy Elżbieta Naumowicz Protokolant: Referent - stażysta Agnieszka Jurek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2007 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...], nr [...], Prezydent Miasta Opola odmówił B. B. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dzieckiem N. B. Decyzja wydana została w oparciu o art. 17 ust. 1 oraz art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), zwanej dalej ustawą, na wniosek strony z dnia 29 maja 2006 r. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ stwierdził, iż B. B. nie spełniła wszystkich przesłanek, warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, określonych w art. 17 ust. 1 ustawy. Z przedłożonego orzeczenia o niepełnosprawności córki wnioskodawczyni N. B. wynika, iż w stosunku do niej, jako osoby niepełnosprawnej, zachodzi konieczność stałego współdziałania, na co dzień, opiekuna w procesie jej leczenia rehabilitacji i edukacji, natomiast nie wymaga ona konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Stosownie zaś do art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane, niezależnie od spełnienia warunku dochodowego, jedynie w przypadku jednoczesnego zaistnienia obydwu przesłanek z tego przepisu. W odwołaniu od decyzji B. B. wskazała, iż jako osoba samotnie wychowująca córkę, jest jej jedynym opiekunem. Z uwagi na problemy zdrowotne, córka wymaga zaś stałego leczenia i rehabilitacji, co zostało potwierdzone w opinii biegłego sądowego. Wskazując na trudną sytuację materialną, odwołująca podała także, iż z ze względu na wiek (50 lat) oraz stan zdrowia swojego dziecka ma trudności w znalezieniu pracy, pomimo ukończenia dodatkowych kursów. Jednocześnie wyjaśniła, iż podjęcie w 2004 r. pracy na stanowisku kontrolera biletów, zaoferowanej jej przez Urząd Pracy, wiązało się pozbawieniem córki w tym okresie opieki oraz leczenia i rehabilitacji, co spowodowało pogorszenie się jej stanu zdrowia. Decyzją z dnia [...] nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał treść przepisów art. 17 ust. 1, 2 i 3 ustawy, regulujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazał przy tym, iż stosownie do § 7 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) postępowanie w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego wszczyna się na podstawie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, do którego należy załączyć między innymi orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odnosząc powołane regulacje do sytuacji faktycznej zaistniałej w sprawie organ zaznaczył, iż z załączonego do wniosku B. B. orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności przy Opolskim Urzędzie Wojewódzkim w Opolu, z dnia 29 maja 2006 r., zaliczającego N. B. do osób niepełnosprawnych na okres do dnia 6 czerwca 2009 r. oraz wskazującego, iż jej niepełnosprawność istnieje od urodzenia, nie wynika, aby w stosunku do N. B. zachodziła konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Dlatego też, w ocenie organu odwoławczego, prawidłowo organ I instancji przyjął, iż strona nie spełniła ustawowych przesłanek uprawniających do otrzymania żądanego świadczenia. Jak podkreślił organ odwoławczy brak w orzeczeniu wskazań co do konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, potwierdza bowiem, iż wnioskodawczyni nie spełnia określonego w art. 17 ust. 1 ustawy warunku, co z kolei skutkuje brakiem uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wskazał ponadto, iż orzekając o świadczeniu pielęgnacyjnym w oparciu o orzeczenie o niepełnosprawności, organ właściwy do przyznania świadczenia, nie ma podstaw prawnych do dokonywania oceny, czy zawarte w orzeczeniu ustalenia są prawidłowe. Orzeczenia te, jako akty administracyjne, mogą bowiem być weryfikowane w trybie przepisów ustawy rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, przez wskazane w nich organy orzekające. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, B. B. wskazała, iż samotnie wychowuje córkę, która wymaga opieki, leczenia okulistycznego i neurologicznego oraz rehabilitacji. Ponadto, zaznaczając, iż wcześniej nie korzystała ze świadczenia pielęgnacyjnego wyjaśniła, iż podjęcie przez nią pracy jest utrudnione, a ponadto pozbawiłaby córkę koniecznej opieki oraz rehabilitacji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu, wniosło o oddalenie skargi. Jednocześnie organ podtrzymał stanowisko oraz argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na wstępie odnotować należy, iż zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest bowiem wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli jego zgodność z przepisami prawa materialnego i prawidłowość przyjętej przez organ procedury, która doprowadziła do wydania aktu. Tak przeprowadzona kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała z kolei, iż decyzja ta odpowiada wymogom prawa. W pierwszej kolejności odnotować należy, iż materialną podstawę prawną w niniejszej sprawie stanowi ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) zwana dalej ustawą, która określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stosownie natomiast do art. 17 ust. 2 ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wówczas, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2, przy czym odpowiednio stosować należy przepisy art. 5 ust. 3 – 10 ustawy. Uwzględniając przywołaną wyżej regulację prawną, zauważyć przyjdzie, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje matce lub ojcu, albo opiekunowi faktycznemu dziecka, w przypadku wystąpienia okoliczności wskazanych w art. 17 ust. 1 ustawy, przy jednoczesnym spełnieniu kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 17 ust. 2 ustawy. Wskazać przy tym należy, iż przesłanki określone w art. 17 ust. 1 są przesłankami kumulatywnymi, co oznacza, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od łącznego ich wystąpienia. Niespełnienie którejkolwiek z nich, bez względu na zaistnienie pozostałych, skutkuje brakiem uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalenia w zakresie zaistnienia przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dokonywane są przez właściwy organ w postępowaniu administracyjnym, do którego zastawanie znajduję przepisy rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.). Zgodnie zatem z § 7 ust. 1 powołanego rozporządzenia, postępowanie w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego może zostać wszczęte wyłącznie na wniosek o ustalenie prawa do świadczenia, do którego w myśl § 7 ust. 2 winny zostać dołączone: orzeczenie o niepełnosprawności albo znacznym stopniu niepełnosprawności dziecka, zaświadczenie lub oświadczenie o wysokości dochodów, o których mowa w § 2 ust. 2 pkt 6 rozporządzenia oraz uwierzytelniona kopia dokumentu stwierdzającego tożsamość osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Mając na uwadze treść art. 17 ust. 1 ustawy oraz § 7 ust. 2 wskazanego powyżej rozporządzenia zauważyć przyjdzie, iż orzeczenie o niepełnosprawności stanowi niezbędny dokument w postępowaniu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowi ono bowiem potwierdzenie niepełnosprawności dziecka, co do którego, stosownie do art. 17 ust. 1 ustawy, zachodzi konieczność opieki. Orzeczenie to wydawane jest jednak na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U Nr 123, poz. 776 ze zm.), przez właściwe organy, które mocą ustawy uprawnione zostały do orzekania o niepełnosprawności. Jak stanowi zaś art. 6b ust. 3 ustawy o rehabilitacji zawodowej (...) orzeczenie to, poza ustaleniem niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, winno zawierać również wskazania odnoszące się do osoby, której niepełnosprawność stwierdzono, dotyczące w szczególności, okoliczności wskazanych w art. 6b ust. 3 pkt 1 - 10. Wobec powyższego, stwierdzić należy, iż ustalenia w zakresie okoliczności określonych w art. 6 ust. 3 pkt 1 - 10 ustawy o rehabilitacji zawodowej (...), istotnych z punktu widzenia funkcjonowania osoby niepełnosprawnej, mieszczą się w kompetencjach organu orzekającego o niepełnosprawności, zaś orzeczenie o niepełnosprawności stanowi ich potwierdzenie. Jak stanowi art. 6b ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy o rehabilitacji zawodowej (...), orzekając o niepełnosprawności, właściwy w tym zakresie organ, winien w orzeczeniu określi, czy w stosunku do osoby, która uznana została za niepełnosprawną zachodzi, czy też nie, konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczność stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wskazania w tym zakresie, zawarte w orzeczeniu o niepełnosprawności, mają istotne znaczenie w postępowaniu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 ustawy, stanowią one bowiem, w postępowaniu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, podstawę ustaleń w zakresie spełnienia przesłanek przyznania tego świadczenia. W myśl przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych konieczną przesłankę ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stanowi, między innymi legitymowanie się dziecka, nad którym sprawowana jest opieka, orzeczeniem o niepełnosprawności, z którego wynika konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przesłanka ta, zostaje zatem spełniona jedynie wówczas gdy dziecko legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, bądź też orzeczeniem o niepełnosprawności, które zawiera stosowne wskazania. Stwierdzenie natomiast w orzeczeniu o niepełnosprawności, iż w stosunku do dziecka nie zachodzi konieczność zastosowania obydwu bądź też jednego ze wskazań, określonych w art. 17 ust.1 ustawy powoduje, iż nie zachodzi jedna z przesłanek warunkujących przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko w związku z opieka nad niepełnosprawnym dzieckiem, co do którego jednocześnie zachodzi tak konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, jak i konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Obydwa wskazane przez ustawodawcę warunki muszą zatem zachodzić łącznie. Jednocześnie dostrzec należy, iż podejmując rozstrzygnięcie w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, właściwy do jego przyznania organ, stosuje przepisy prawa materialnego do stanu faktycznego potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności. Tym samym, nie jest on uprawniony do dokonywania ustaleń oraz oceny, czy w stosunku do dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności istnieje podstawa zastosowania wskazań, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. W tym zakresie jest on bowiem związany orzeczeniem o niepełnosprawności, które stanowi zarówno potwierdzenie niepełnosprawności dziecka, jak i potwierdzenie istnienia w stosunku do dziecka stosownych wskazań. Mając na uwadze powyższe rozważania prawne, stwierdzić należało, iż w niniejszej sprawie zarówno organ I jak i II instancji, prawidłowo odmówiły skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uznając, iż nie spełniła ona jednej z kumulatywnych przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 ustawy. Znajdujące się w aktach sprawy orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Opolu, z dnia 29 maja 2006 r., ustalające niepełnosprawność N. B., zawiera bowiem jedynie wskazanie co do konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (pkt 8). Jednocześnie w orzeczeniu tym wyraźnie wskazano, iż N. B. nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7). Tym samym, skoro w orzeczeniu o niepełnosprawności, brak jest wskazań co do jednego z wymogów określonych w art. 17 ust. 1 ustawy, uznać należało, iż w niniejszej sprawie nie została spełniona jedna z kumulatywnych przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Okoliczność ta przesądziła o braku uprawnienia do przyznania świadczenia. Odnosząc się do argumentów zawartych w skardze, dodatkowo wyjaśnić przyjdzie, iż subiektywna ocena skarżącej, dotycząca konieczności sprawowania nad córką stałej opieki, nie może stanowić podstawy do przyjęcia, iż w stosunku do N. B. istnieją wskazania do stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, o której stanowi art. 17 ust. 1 ustawy. Dostrzec bowiem należy, iż ocena w zakresie zaistnienia konieczności takiej opieki należy do organu właściwego do orzekania o niepełnosprawności i znajduje ona wyraz we wskazaniach zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Jednocześnie, rozstrzygając o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, właściwy w tym zakresie organ, nie jest uprawniony do dokonywania własnej oceny w zakresie wskazań, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. Pozostaje on bowiem w tej kwestii związany wskazaniami zawartymi w orzeczeniu o niepełnosprawności dziecka. Reasumując, skoro z orzeczenia o niepełnosprawności córki skarżącej wynika, iż nie wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, a która to okoliczność stanowi jeden z koniecznych warunków ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, uznać należało, iż skarżącej nie przysługuje prawo do tego świadczenia. Wobec powyższego należało, na mocy art. 151 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu (...), oddalić skargę.