II SA/Op 15/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Ewa Janowska (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Daria Sachanbińska asesor sądowy Grażyna Jeżewska Protokolant: sekretarz sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2005 r. sprawy ze skargi D. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną w oparciu o przepisy art. 3 ust. 4, art. 7, 8, 15 pkt 1, art. 17 ust.1 pkt 5, art. 36 pkt. 1 ppkt c, art. 39 ust. 1 i 2, art. 101, 102, 106, 107, 109, i 110 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z póżn. zm.) w związku z art. 104 § 1 i 2 KPA – Zastępca Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie [...] przyznał D. A. zasiłek celowy na pokrycie kosztów leków i leczenia w wysokości 100 zł, po uprzednim zaktualizowaniu wywiadu środowiskowego i ustaleniu sytuacji socjalno-bytowej rodziny. W uzasadnieniu swojej decyzji organ pierwszej instancji wskazał na spełnienie wymogu kryterium dochodowego i stwierdził na podstawie wywiadu środowiskowego, że wnioskodawca kwalifikuje się do otrzymania zasiłku celowego. Przedstawiając analitykę wydatkowanych środków finansowych podał jednocześnie, że w 2004 roku na realizacje zadań własnych otrzymał środki w wysokości 92.025 zł, z których po dokonaniu podziału na pokrycie części lub całości kosztów leczenia, pobytu dzieci żłobku lub przedszkolu, dożywiania osób bezdomnych, niepełnosprawnych oraz dzieci w szkole, a także kosztów pogrzebu, na zasiłki celowe i specjalne zasiłki celowe przeznaczono kwotę ok. 50.000 zł, co przy wypłacie około 600 świadczeń miesięcznie pozwalało na wypłatę zasiłków średnio w kwocie 80 zł na rodzinę. Wyjaśnił, że w pierwszej kolejności pomocą są objęte osoby i rodziny bez dochodu lub których dochód nie przekracza kryterium dochodowego. Od powyższej decyzji odwołał się D. A. kwestionując rozstrzygnięcie i podnosząc, iż decyzja nie jest dla niego satysfakcjonująca w swym uzasadnieniu, bowiem nie uwzględnia potrzeb osoby niepełnosprawnej, zwiększonych kosztów utrzymania ani praw rodziny niepełnej. Organ odwoławczy decyzją z dnia [...], nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 KPA utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśnił, że w myśl art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 powołanej przez organ I instancji ustawy o pomocy społecznej - pomoc ta jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby, i możliwości, wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej określa art. 8 ust. 1 i pkt 2 i 3 stanowiąc, że przysługuje ona osobie w rodzinie, której dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 316 zł lub rodzinie, której dochód nie przekracza sum kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z przesłanek wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Wskazał również, że ustawodawca przyznał radzie gminy kompetencje do podwyższenia kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, uprawniające do zasiłku okresowego i celowego. Zaakcentował, że pojęcie dochodu zdefiniowane zostało w art. 3 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu, z miesiąca w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenie społeczne określone w odrębnych przepisach oraz kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Organ wywodził, że wobec tego przyznanie świadczenia pieniężnego uzależnione jest od spełnienia łącznie dwóch warunków: wysokość dochodu w rodzinie nie może przekraczać kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, występowania okoliczności wymienionych w ustawie, z powodu których pomoc ta winna być udzielona. Z ustaleń wywiadu środowiskowego i innych zebranych w sprawie dokumentów wynika, że D. A. zamieszkuje i prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe wraz z dwiema córkami – D. – studentka Uniwersytetu [...] i D. – uczennicą liceum ogólnokształcącego. Dochód rodziny, na który składa się renta inwalidzka strony, w kwocie 756,78 zł nie przekracza kwoty 948 zł, kryterium dochodowego ustalonego dla tej rodziny zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej. Tym samym w ocenie organu odwoławczego zostały spełnione wymogi uprawniające do otrzymania świadczeń z pomocy społecznej wynikających z przedmiotowej ustawy. Mając na względzie powyższe argumenty organy administracji publicznej uwzględniły roszczenie strony znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej przyznając zasiłek celowy na pokrycie kosztów leków i leczenia w kwocie 100 złotych. Natomiast przyznanie zasiłku celowego w wysokości 100 zł wynikało z istniejących w dacie rozpatrywania wniosku możliwości finansowych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji podniesiono, że zarówno zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji nie uwzględniała rzeczywistej treści wniosku strony, przedstawionych dowodów oraz przepisów prawa o pomocy społecznej, a także dotychczasowego orzecznictwa sądowego w tym zakresie. Skarżący zarzucił, iż organ administracyjny winien wydać decyzję w zakresie pomocy społecznej niezwłocznie, określając rodzaj pomocy, formę i rozmiar świadczenia odpowiednio do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy z uwzględnieniem indywidualnych potrzeb żądającego jej udzielenia. Na rozprawie skarżący dodatkowo podniósł, że domagał się przyznania zasiłku celowego kwocie co najmniej 347 zł, stanowiącej zwrot kosztów zakupu paliwa i leków (w kwocie 84 zł), jednakże organ nie uwzględnił zwiększonych potrzeb osoby niepełnosprawnej, nie obejmując swoją pomocą świadczeń na zużyte paliwo, mimo przedstawienia faktur na jego zakup. Wywodził, że z uwagi na chorobę narządu ruchu, samochód stanowi dla niego w istocie wózek inwalidzki i jest niezbędny do załatwiania podstawowych potrzeb życiowych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 poz,. 1269) sąd administracyjny kontroluje wyłącznie legalność zaskarżonych decyzji administracyjnych, a więc prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 – ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.). Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna prawem, wynika konsekwencja co do tego, iż sąd ten rozważa wyłącznie prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji (tak NSA w wyroku z dnia 14 stycznia 1999 r., sygn. III SA 4731/97 – LEX nr 37180). Sąd zobowiązany jest zatem zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania. W związku z tym kontroli Sądu nie może podlegać ocena, czy decyzja organu administracji jest trafna z punktu widzenia słuszności czy celowości rozstrzygnięcia. Poza kontrolą Sądu w tym postępowaniu jest także prawidłowość rozdzielania środków finansowych na pomoc społeczną. Skarga D. A. w niniejszej sprawie nie mogła być uwzględniona, gdyż zaskarżona decyzja, jak również decyzja wydana przez organ I instancji nie naruszają prawa. W świetle treści art. 39 ustawy o pomocy społecznej nie budzi wątpliwości, że zasiłek celowy jest formą pomocy pieniężnej przyznawanej na podstawie uznania administracyjnego. Oznacza to, że sam fakt spełniania kryteriów ustawowych nie oznacza jeszcze automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia w wysokości przez nią wskazanej. Organ bowiem może, lecz nie musi, przyznawać świadczenia. Uznaniem administracyjnym objęta jest także ocena przez organ warunków uzasadniających przyznanie pomocy, jak również decyzja co do jej wysokości. Jeśli organ pomocy społecznej oceniając z jednej strony sytuację materialną i rodzinną oraz potrzeby skarżącego, z drugiej zaś własne możliwości finansowe uznał, że istnieje możliwość przyznania skarżącemu w miesiącu sierpniu 2004 r. pomocy jedynie w kwocie 100 zł, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa. Organy orzekające w sprawie poddały ocenie wszystkie okoliczności, od jakich uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego. Decyzję o przyznaniu pomocy w takiej a nie innej wysokości organy uzasadniły w sposób przekonujący, podając wielkość środków pozostających do rozdysponowania i liczbę osób (rodzin) kwalifikujących się, tak jak skarżący, do udzielenia pomocy. Jak zasadnie podkreślił organ II instancji, pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Zakłada to udział pomocy społecznej w pokonywaniu przez osoby i rodziny trudności materialnych i życiowych, a nie obowiązek ponoszenia pełnych kosztów utrzymania tych osób i rodzin wraz z realizacją ciążących na nich obciążeń finansowych. Skarżący. wnosił o przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności, leków, oraz na refundację poniesionych kosztów na zakup paliwa. Przepis art. 32 ust. 2-5 ustawy o pomocy społecznej wymienia cele, na jakie może być przyznany zasiłek celowy. Wyliczenie to ma wprawdzie charakter przykładowy, ale jego treść wskazuje, że ta forma pomocy społecznej (co zresztą wynika z samej nazwy "zasiłek celowy") nie jest przewidziana na pokrywanie pełnych całomiesięcznych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą, lecz ma charakter pomocy doraźnej ukierunkowanej na konkretny cel bytowy. Odnosząc się do zawartego w skardze zarzutu naruszenia przez organy orzekające ustawy o pomocy społecznej Sąd uznał, że zarzut ten nie jest zasadny. Zauważyć należy, art. 3 ustawy o pomocy społecznej określa uwarunkowania, jakim podlega realizacja celu wskazanego w art. 2 ust. ustawy. Mianowicie zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwianie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka (ust. 1) następuje przez przyznawanie świadczeń odpowiednich do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (ust. 2), z uwzględnieniem celów i możliwości pomocy społecznej (ust. 3). Stwierdzić trzeba, że organy orzekające w niniejszej sprawie nie uchybiły przepisowi art. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej. W tym miejscu należy powtórzyć, że organy administracyjne rozważając sprawę udzielenia świadczeń pieniężnych pomocy społecznej działają w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że przyznanie zasiłku celowego nie jest obligatoryjne nawet wówczas, gdy zostaną spełnione wszystkie warunkujące udzielenie tej pomocy. Wreszcie udzielanie pomocy społeczne jest również limitowane posiadanymi przez organy środkami, zwłaszcza pieniężnymi. Podobne stanowisko zajął NSA w wyroku z 9.02.2001 r. sygn. akt I SA 2116/00, LEX 79609, z 15.04.2004 r., I SA 2731/03 LEX 150871. Tym bardziej, że jak wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27.04.2001 r. sygn. akt I SA 2247/00 żaden przepis nie określa jak często można występować z wnioskiem o zasiłek celowy (LEX 77674). W związku z powyższym, działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym należało orzec jak w sentencji wyroku.