II SA/Op 152/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 2 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania w sprawie zaliczki alimentacyjnej na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia 1. umorzyć postępowanie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych 2. ustanowić skarżącej adwokata. Wyrokiem z dnia 14 lipca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, oddalił skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] dotyczące odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania w sprawie zaliczki alimentacyjnej, wniesioną przez A. H. działającą jako pełnomocnik, w imieniu swej córki J. J. W dniu 17 sierpnia 2009 r. wpłynął do Sądu wniosek podpisany przez A. H. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Uzasadniając żądanie A. H. wskazała na trudną sytuację materialną w jakiej znajduje się jej rodzina, która to sytuacja uniemożliwia wynajęcie zawodowego pełnomocnika do sporządzenia skargi kasacyjnej. Podała, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i trojgiem dzieci, z których dwoje są osobami niepełnoletnimi, a jedno jest osobą niepełnosprawną. Określiła, że jej rodzina uzyskuje łączny dochód miesięczny w wysokości 5.271,08 zł, a to z tytułu wynagrodzenia małżonka (3.210,00 zł), zasiłku z tytułu bezrobocia A. H. (585,00 zł), świadczenia rodzinnego (356,00 zł), świadczenia opiekuńczego (153,00 zł), zaliczki alimentacyjnej (400,00 zł) oraz renty socjalnej córki (567,08 zł). Podała, że ponosi wydatki miesięczne za czynsz – 490,00 zł, energię elektryczną – 165,00 zł, gaz – 50,00 zł i wydatki związane z leczeniem córki w kwocie 200,00 zł. We wniosku nie wykazano innych źródeł dochodu, ani składników majątkowych, w tym zgromadzonych oszczędności, czy przedmiotów wartościowych powyżej 3000 euro. Pismem z dnia 21 sierpnia 2009 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu, wezwał J. J. do usunięcia braku formalnego wniosku w terminie siedmiu dni, przez osobiste jego podpisanie. Wezwanie powyższe zostało doręczone skarżącej w dniu 27 sierpnia 2009 r., do rąk jej matki, o czym świadczy stosowna adnotacja na pocztowym zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki. Jak wynika z zapisu urzędowego znajdującego się w aktach sprawy (k-49) w dniu 28 sierpnia 2009 r. skarżąca J. J. stawiła się w tut. Sądzie osobiście i podpisała złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej w dalszej części w skrócie: "P.p.s.a.", zważono co następuje: Zasadą generalną obowiązującą w procedurze sądowoadministracyjnej jest odpłatność wymiaru sprawiedliwości. Ustawodawca przewidział jednakże odstępstwa od tej zasady, polegające na zwolnieniu od obowiązku uiszczania kosztów sądowych pewnych kategorii podmiotów i spraw. Ustawa P.p.s.a. odróżnia dwa rodzaje zwolnień od kosztów sądowych – zwolnienie z mocy ustawy i zwolnienie przyznane przez sąd. Zwolnienia ustawowe zostały katalogowo wymienione w art. 239 P.p.s.a., a wśród spraw, co do których stosuje się zwolnienia znalazły się sprawy z zakresu pomocy społecznej. Zgodnie bowiem z art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach dotyczących pomocy i opieki społecznej, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Z sytuacją taką mamy do czynienia w niniejszej sprawie, albowiem skarga została wniesiona na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu w sprawie zaliczki alimentacyjnej. Strona skarżąca została zatem, z mocy samej ustawy P.p.s.a., na podstawie przywołanego wyżej art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a., zwolniona od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Wobec tego orzekanie Sądu w tym zakresie staje się zbędne, a postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowe, co skutkuje umorzeniem postępowania w tym zakresie, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. 258 § 3 P.p.s.a. Oprócz ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych określonej grupy podmiotów i spraw, ustawodawca przewidział także na gruncie P.p.s.a, o czym była mowa na wstępie, instytucję prawa pomocy, która stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Zgodnie z brzmieniem art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy po spełnieniu określonych przesłanek warunkujących przyznanie jej tego prawa. Wśród przesłanek tych wyróżnić należy tzw. przesłanki formalne oraz przesłanki materialne, zawarte w 246 P.p.s.a. Do przesłanek formalnych zalicza się złożenie wniosku na urzędowym formularzu i wypełnienie go według zasad określonych w pouczeniu, w tym podpisanie złożonego wniosku. Zaznaczyć należy, że w dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym dominuje pogląd, iż pełnomocnik nie może podpisać się w imieniu swojego mocodawcy pod sporządzonym formularzem o przyznanie prawa pomocy, ponieważ dane zawarte w formularzu stanowią oświadczenie wiedzy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 sierpnia 2006 r., sygn. akt II FZ 466/06; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2007 r., sygn. akt I FZ 121/07). Składając bowiem swój podpis pod takim formularzem, strona jednocześnie oświadcza, że znana jest jej sankcja karna grożąca za podawanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy. Zagrożenie zatem odpowiedzialnością karną, a więc odpowiedzialnością o charakterze indywidualnym decydować musi o tym, że formularz powinien zostać podpisany osobiście przez samą stronę. Z uwagi na powyższe i uwzględniając okoliczność, że formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie został podpisany przez pełnomocnika skarżącej A. H., referendarz sądowy wezwał skarżącą J. J. do osobistego podpisania wniosku, a skarżąca zastosowała się do wezwania w terminie, podpisując go osobiście, w dniu 21 sierpnia 2009 r., w siedzibie tut. Sądu. Referendarz sądowy zważył więc, iż skarżąca, jak wyżej wykazano, została z mocy samej ustawy zwolniona od kosztów sądowych, zatem wniosek o udzielenie prawa pomocy należało rozpatrzyć jako wniosek o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym wyłącznie ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Stosownie zatem do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w tym zakresie następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. J. J. wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej, która uprawnia ją do przyznania prawa pomocy. Referendarz sądowy ocenę taką przyjął po dokonaniu wszechstronnej analizy sytuacji skarżącej oraz jej rodziny przedstawionej we wniosku i wynikającej z akt administracyjnych sprawy. Referendarz uwzględnił zatem status rodzinny skarżącej, dochody oraz stan majątkowy i uznał o konieczności udzielenia jej pomocy. Za takim poglądem przemawiają przede wszystkim niskie dochody jakie uzyskuje rodzina J. J., kształtujące się na poziomie 5.271,08 zł, czyli 1.054,22 zł na jedną osobę. Z wyżej wskazanego dochodu członkowie rodziny skarżącej muszą pokryć koszty utrzymania mieszkania liczone miesięcznie, kształtujące się na poziomie 705,00 zł, koszty zakupu leków w kwocie ok. 200,00 zł miesięcznie, czy koszty bieżącego utrzymania siebie, do których zaliczyć należy koszty ubrania, zakupu środków czystości, czy wyżywienia. Wysokość wydatków na bieżące utrzymanie mieszkania i siebie, w stosunku do wysokości uzyskiwanego dochodu i wobec oświadczenia o braku zgromadzonych oszczędności, przemawiają za poglądem, iż strona skarżąca nie może wygospodarować środków na wynajęcie zawodowego pełnomocnika z wyboru. Ponadto, wykazany na jednego członka rodziny dochód, jest niższy od aktualnego minimalnego wynagrodzenia za pracę, które na rok 2009 ustalono na poziomie 1.276,00 zł brutto (podano na podstawie: obwieszczenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2008 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2009r. – M.P. Nr 55, poz. 499). Zgodnie natomiast z orzecznictwem sądowoadministracyjnym, minimalne wynagrodzenie za pracę, stanowi pewien rodzaj kryterium dochodowego dla oceny przesłanek przyznania prawa pomocy, warunkujący jej udzielenie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepublikowane). Wobec powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 258 § 2 ust. 7 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.