II SA/Op 159/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia 15 lutego 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia 1. oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych, 2. ustanowić dla skarżącego adwokata. Wyrokiem z dnia 27 czerwca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę J. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia 15 lutego 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia po wznowieniu postępowania decyzji w sprawie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich. W dniu 3 lipca 2013 r. (data stempla pocztowego) skarżący przesłał do tut. Sądu wniosek na urzędowym formularzu o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Uzasadniając swoje żądanie J. K. podał, że jest osobą niepełnosprawną z I grupą inwalidzką, choruje na chorobę [...], [...], [...], jest po operacji obydwu [...], ma chory [...] i czeka go operacja wymiany [...]. Podniósł, że jego sytuacja materialna jest trudna bardzo dużo wydaje na leki, często bywa w szpitalach. Przykładowo podał, że w czerwcu 2013 r. był w szpitalu w [...], a recepta poszpitalna wyniosła 245,31 zł. Przy tym tej wysokości wydatki na leki powtarzają się prawie co miesiąc. Opisana sytuacja powoduje, że jest zadłużony w [...], również często korzysta z kredytów tzw. chwilówek, zaciąganych na zakup leków i innych osobistych potrzeb. Oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która jest również osobą niepełnosprawną z II grupą, choruje od 12 lat na [...], ponadto jest po [...], a 4 miesiące temu przeszła [...]. Obecnie żona oczekuje w kolejce na operacje [...]. Bywa często w szpitalach i sanatoriach, wydaje dużo na zakup leków. Skarżący napisał, że jedyny majątek jaki posiada to mieszkanie spółdzielcze własnościowe o powierzchni 67 m2, żona nie posiada żadnego majątku. Skarżący oświadczył, że miesięcznie wydają na utrzymanie mieszkania tj. czynsz, energie elektryczną, gaz telefon, radio, telewizor, Internet oraz leki około 2500 zł. W rubryce nr 10 wniosku dotyczącej dochodów podał, że łączny dochód jego gospodarstwa domowego wynosi 3150 zł, składają się na niego jego emerytura w kwocie brutto 1350 zł i żony w kwocie brutto 1800 zł. Referendarz sądowy w związku ze złożonym na urzędowym formularzu wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., wezwał skarżącego pismem z dnia 9 lipca 2013 r., do uzupełnienia danych zawartych w urzędowym formularzu wniosku PPF, poprzez: - wskazanie wyszczególnionych kwot miesięcznych wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania, jak: czynsz, opłaty za media, to jest prąd, wodę, wywóz śmieci, gaz itp., poprzez nadesłanie oświadczenia co do ich wysokości lub rachunków za nie, - przedłożenie dokumentu potwierdzającego wysokość świadczeń emerytalnych jego i małżonki, - przedłożenie wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont, lokat dewizowych z okresu ostatnich 2 miesięcy, ewentualnie należących do osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, lub oświadczenia o ich nie posiadaniu, - zaświadczenia lekarskiego lub innego dokumentu (np. karty leczenia szpitalnego) potwierdzającego stan zdrowia jego i żony, - rachunków z bieżącego okresu (przykładowo za czerwiec 2013 r.), za leki i leczenie jego i małżonki, obrazujących przykładowe wydatki z tego tytułu lub inny dokument potwierdzający wydatki z tego tytułu. Wezwanie to zawierało pouczenie, iż niezastosowanie się do niego terminie 7 dni od dnia jego otrzymania, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku. Skarżący odebrał wezwanie w dniu 12 lipca 2013 r. i odpowiedział na nie pismem z dnia 17 lipca 2013 r. (data nadania w placówce pocztowej), wyjaśnił w nim, że w punkcie 10 wniosku wpisał świadczenia emerytalne niezgodne z decyzją ZUS z 2013 r., obniżył je bowiem o koszty leczenia w gabinetach prywatnych, w których nie są wydawane faktury, ani zaświadczenia. W związku z nieświadomą pomyłką przesłał aktualne decyzje emerytalne z ZUS, w załączeniu przesłał też szereg dokumentów odnośnie opłat związanych z mieszkaniem, stanu zdrowia oraz rachunki za leki i dokumenty odnośnie zaciągniętych kredytów i pożyczek. Dokumenty, co do wydatków mieszkaniowych wykazują łącznie miesięcznie kwotę 578,38 zł, składają się na nią opłaty, za czynsz 383,98 zł, za gaz 96,40 zł, za Internet i telefon 97,99 zł. Skarżący przedstawił też 7 faktur za leki z okresu od stycznia 2013 r. do lipca 2013 r. na łączną kwotę do zapłaty 1552,29 zł, a zatem średnia miesięczna kwota wydatków na leki wynosi 221,85 zł. Skarżący przesłał też szereg dokumentów, z których wynika, że on i jego żona mają liczne zadłużenia z tytułu pożyczek i kredytów, a także dokumenty i orzeczenia potwierdzające niepełnosprawność i choroby obojga. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., zważono co następuje: Instytucja prawa pomocy, uregulowana w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", ma na celu zapewnienie osobom ubogim i znajdującym się w trudnej sytuacji bytowej, możliwość dochodzenia swoich interesów przed sądem administracyjnym. Wskazuje na to jednoznacznie przepis art. 246 § 1 P.p.s.a., określający wymogi jakie powinny spełniać osoby otrzymujące tę pomoc. Przepis ten stanowi w jego pkt 1, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; a w pkt 2, iż w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy istotne znaczenie ma więc ustalenie zakresu przyznawanej stronie pomocy, a powyższe może zostać dokonane na zasadzie art. 245 P.p.s.a. Zgodnie z jego regulacją, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub części albo tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W niniejszej sprawie J. K. złożył o zwolnienie go z opłat sądowych oraz o ustanowienie adwokata z urzędu, a zatem o prawo pomocy w zakresie całkowitym. Uwzględniając więc przesłanki przyznania prawa pomocy w tym zakresie, określone w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., stwierdzono, że istnieje podstawa do ustanowienia skarżącemu adwokata, ale brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego w całości, to jest również poprzez zwolnienie go z kosztów sądowych. J. K. wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny, natomiast nie wykazał, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Powyższe stanowisko zostało oparte na podstawie okoliczności wynikających z oświadczenia skarżącego złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także zgromadzonego w toku postępowania wyjaśniającego materiału dowodowego. Przy rozpoznawaniu sprawy wzięto zatem pod uwagę stosunek pomiędzy wysokością wykazanego przez J. K. dochodu gospodarstwa domowego, które prowadzi razem z żoną, a niezbędnymi wydatkami, w tym na koszty leczenia. Skarżący przedkładając do akt szereg zaświadczeń udowodnił, że jest osobą schorowaną i w podeszłym wieku (80 lat), u której stwierdzono wiele jednostek chorobowych, między innymi [...], chorobę [...], [...] i inne. Dotyczy to także pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym małżonki, cierpiącej na [...], , co powoduje w konsekwencji konieczność ponoszenia wysokich miesięcznych wydatków na leczenie. Przy określeniu miesięcznych niezbędnych wydatków, niewątpliwie trzeba mieć także na uwadze wydatki związane z utrzymaniem mieszkania, które według skarżącego kształtują się na poziomie 578,38 zł miesięcznie. Dochód rodziny skarżącego to kwota netto 4908,93 zł, przy tym koszty leków to średnio miesięcznie 221,85 zł, co stwierdzono w oparciu o rachunki z aptek Skarżącym pozostaje zatem na życie około 4108,7 zł, z czego co miesiąc wydają - wg oświadczenia - średnio 1758 zł na leczenie prywatne, przy czym jak podał J. K. nie dysponuje on rachunkami, gdyż prywatne gabinety lekarskie ich nie wydają, a zadłużenia częściowo były zaciągane na wydatki związane z leczeniem. Referendarz sądowy uznał wydatki na prywatne leczenie za uprawdopodobnione, w świetle okoliczności, że skarżący i jego żona wykazali odpowiednimi dokumentami występowanie u nich licznych, poważnych schorzeń oraz orientując się z doświadczenia życiowego w kosztach prywatnych wizyt lekarskich, a także potrzebie korzystania z nich z uwagi na kolejki do specjalistów w publicznej służbie zdrowia. Reasumując powyższe, referendarz przyjął, iż wykazane niezbędne wydatki skarżącego związane z miesięcznymi kosztami leczenia i opłatami lokalowymi sięgają około 2558,23 zł (leki 221,85 zł, opłaty związane z lokalem 578,38 zł, wydatki na prywatne obojga małżonków leczenie 1758 zł). Obok nich niewątpliwie uwzględnić należy takie wydatki jak koszty zakupu wyżywienia, środków czystości, czy ubioru. Zestawienie tych wielkości oraz okoliczność, iż skarżący i jego żona są osobami schorowanymi, w podeszłym wieku, wymagającą stałej opieki medycznej, pozwala w ocenie referendarza uznać, iż wnioskodawca spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Ponadto skarżący nie posiada żadnych oszczędności, a jedynie liczne zadłużenia. W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy uznał, iż obciążenie skarżącego kosztami wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru, spowodowałoby zachwianie jego sytuacji materialnej i naruszenie jego interesu w dochodzeniu swoich spraw przed sądem. Za takim stanowiskiem referendarza przemawiał też utrwalony w literaturze pogląd, że "prawo do sądu" nie może być prawem iluzorycznym. Oznacza to, że w każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić barierę dla sądowego rozpatrzenia sprawy, sąd jest obowiązany do takiego rozstrzygnięcia, które umożliwi stronie wniesienie skargi (tak: Bogusław Dauter, teza z artykułu pt. "Prawo pomocy. Teza 1", umieszczona w programie komputerowym LEX pod nr 57058, jako teza z piśmiennictwa do art. 246 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Jednocześnie jednak referendarz uznał, iż dochody skarżącego i jego żony są na tyle wysokie, że powinien on chociaż w części pokryć koszty postępowania sądowego i nie uznał, aby należało mu przyznać dalej idące prawo pomocy to jest w zakresie całkowitym o jaki wnosił. Szczególnie, że obecnie skarżący obowiązany jest ponieść jedynie koszty koszt opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem w kwocie 100 zł i potencjalny koszt wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł. Uznając zatem, że koszty te skarżący powinien być w stanie przy osiąganych dochodach, ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego swojego i żony, wniosek w tym zakresie oddalił. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.