II SA/Op 163/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak-Janik po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 1 marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: odmówić zmiany prawomocnego postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu z dnia 8 sierpnia 2017 r. o prawie pomocy. Przedmiotem skargi E. S. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, jest decyzja Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 1 marca 2017 r., nr [...], utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, nakazujące skarżącej rozbiórkę samowolnie wybudowanego blaszanego budynku gospodarczego zlokalizowanego w [...] na działce o numerze ewidencyjnym gruntu a. Wyrokiem z dnia 5 października 2017 r. tut. Sąd oddalił skargę E. S., a ta działając przez swojego pełnomocnika wniosła w dniu 29 grudnia 2017 r. (data nadania przesyłki), skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych w całości na podstawie nadal aktualnego oświadczenia majątkowego skarżącej znajdującego się w aktach sprawy. Skarżąca opłaciła w dniu 26 października 2017 r. kwotę 100 zł tytułem opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem na piśmie. Przed wydaniem wyroku, prawomocnym postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2017 r. referendarz zwolnił skarżącą od wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł i oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. Postanowienia z dnia 8 sierpnia 2017 r. wydano w następujących okolicznościach: Na zarządzenie referendarza sądowego, zwanego też dalej "orzekającym", wezwano skarżącą do uzupełnienia złożonego wniosku, poprzez przedłożenie szeregu dokumentów. Części z tych dokumentów skarżąca nie przedłożyła, została w tej sytuacji wezwana ponownie do rąk swojego pełnomocnika z wyboru, adwokata I. P., do: - wykazania wysokości miesięcznych kosztów utrzymania zamieszkiwanego domu, w tym ponoszonych z tytułu opłat za tzw. media, czyli np. energię elektryczną, wodę itp., ponieważ skarżąca wykazała tylko opłaty za gaz, - wskazanie kwot wydatków na miesięczne utrzymanie rodziny, w szczególności czy kwota na wyżywienie to wskazane w formularzu wniosku 200 zł, czy też jest to kwota wyższa, i jakie są źródła finansowania wydatków, - wskazanie, czy skarżąca nadal korzysta z pomocy finansowej teściowej i w jakim wymiarze, co oświadczyła w związku z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w wyniku, którego wydano postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu z dnia 16 lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Op 24/17, - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez konkubenta skarżącej rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 3 miesięcy, to jest za luty 2017 r., marzec 2017 r. i kwiecień 2017 r. Skarżąca przesłała bowiem swoje wyciągi bankowe, ale nie przesłała wyciągów bankowych konkubenta, - wyjaśnienie, z jakich źródeł i w jakiej wysokości skarżąca opłaca wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru, tu poprzez nadesłanie np. umów pożyczek, czy oświadczenia o udzieleniu pożyczki, czy też udokumentowania innych źródeł finansowania tego wynagrodzenia. Pełnomocnik skarżącej w odpowiedzi wyjaśnił, że poza podanymi kosztami utrzymania zamieszkiwanego domu, nie ponosi ona innych. Dom skarżącej spłonął około 2 lata temu, a skarżąca nie otrzymała z tego tytułu żadnego odszkodowania, aktualnie ponosi ona jedynie koszt gazu w kuchni oraz oleju napędowego do generatora. Dom letniskowy, w którym zamieszkuje bierze prąd z generatora zasilanego olejem napędowym, natomiast woda jest czerpana ze studni. Koszt wyżywienia to około 200 zł na osobę na miesiąc, skarżąca okazjonalnie korzysta z pomocy teściowej, a kwota pomocy jest zmienna i sięga maksymalnie kilkaset złotych, konkubent skarżącej nie posiada rachunków bankowych, wynagrodzenie pełnomocnika w przedmiotowej sprawie, jak i w sprawie II SA/Op 24/17, nie zostało opłacone przez skarżącą, pomoc prawna jest udzielana "pro bono". Wobec wszystkich złożonych wyjaśnień, wnioskodawczyni został wezwana, w piśmie z dnia 3 lipca 2017 r. do rąk pełnomocnika, o przesłanie w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania: - przesłanie dokumentu potwierdzającego, że dom skarżącej około 2 lata temu spłonął (np. protokół ze Straży Pożarnej lub każdy inny urzędowy dokument potwierdzający fakt pożaru i rozmiar zniszczeń), w szczególności w sytuacji, gdy w formularzu wniosku PPF skarżąca wskazywała, że ma dom wartości 320 tys zł, - wskazanie, czy oprócz świadczenia wychowawczego i zasiłku rodzinnego, skarżąca lub jej mąż otrzymują inne świadczenia z pomocy społecznej, a jeśli tak to o wykazanie ich wysokości, - oświadczenia teściowej skarżącej w przedmiocie kwot udzielonej przez nią pomocy finansowej w okresie kwietnia 2017 r., maja 2017 r. i czerwca 2017 r. - wskazania, czy właściwy Ośrodek Pomocy Społecznej przeprowadzał u skarżącej wywiad środowiskowy, a jeśli tak to ewentualnie o przesłanie jego kopii, szczególnie czy zostało w nim stwierdzone, lub też w innym dokumencie (nie musi on pochodzić z OPS), że skarżąca wraz z rodziną obecnie zamieszkuje w domku letniskowym. Pełnomocnik skarżącej odpowiedział na wezwanie pismem z dnia 24 lipca 2017 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej), przedłożył zaświadczenie z dnia 15 września 2015 r., potwierdzające pożar, poinformował, że skarżąca j jej partner nie otrzymują innych świadczeń z pomocy społecznej, poza już wykazanymi, a właściwy OPS nie przeprowadzał u skarżącej wywiadu środowiskowego. Wyjaśnił, że przesłanie oświadczenia teściowej skarżącej odnośnie udzielanej pomocy było niemożliwe, ponieważ odmówiła ona sporządzenia takiego oświadczenia. Oceniając natomiast sytuację materialną skarżącej, referendarz wziął pod uwagę informacje z przedłożonych w sprawie dokumentów, z których wynikało, że rodzina skarżącej uzyskuje, co miesiąc dochód w kwocie 595 zł, w tym 500 zł w ramach programu "500+" i 95 zł z zasiłku z pomocy społecznej, a jej wydatki miesięczne kształtują się na poziomie ok. 1.020 zł (wyżywienie dla 3 osób 600 zł miesięcznie, przedszkole 20 zł, leki 100 zł, gaz 300 zł). Skarżąca po wezwaniu przyznała, że nadal korzysta z pomocy teściowej, i jest to pomoc według potrzeb, w wysokości kilkuset złotych miesięcznie. Nie przesłała jednakże konkretnych danych, o wysokości tej pomocy. Skarżąca oświadczyła, że jej konkubent choruje, jest po operacji [...] w grudniu 2016 r. Jednocześnie przesłała zaświadczenie, że od roku 2012 r. jej konkubent jest nieprzerwanie zarejestrowany, jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Skarżąca nie przedstawiła także wyciągów z rachunków bankowych należących do jej konkubenta twierdząc, że ten ich nie posiada. Odnośnie pożaru domu skarżącej, to zaświadczenia Straży Pożarnej z 2015 r. wynikało, że miał miejsce pożar budynku mieszkalno-letniskowego, pod adresem zamieszkania skarżącej w Racławiczkach, w którym całkowitemu spaleniu uległa konstrukcja dachu oraz części budynku z wyposażeniem. Orzekający ocenił, że zebrany w sprawie materiał dowodowy, uprawnia skarżącą do udzielenia jej prawa pomocy jedynie w zakresie zwolnienia z wpisu sądowego od skargi, tj. zwolnienia od kosztów sądowych w części, a nie jak wnioskowała skarżąca w formularzu PPF, w całości. Podejmując rozstrzygnięcie o przyznaniu skarżącej takiego zakresu pomocy, orzekający kierował się zasadą prawa do sądu i uznał, że zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi daje możliwość dalszego procedowania. Nieuiszczenie wpisu od skargi spowodowałoby, bowiem odrzucenie skargi już w fazie początkowej postępowania. Zwolnienie skarżącej od opłaty wymaganej na wstępie postępowania, umożliwi natomiast powzięcie działań zmierzających do zgromadzenia środków finansowych na pokrycie kosztów i wydatków w dalszej części postępowania. Orzekający wskazał uzasadniając postanowienie z dnia 8 sierpnia 2017 r., że zarówno skarżąca, jak i jej partner, posiadają możliwości zarobkowe, a zgodnie z podzielanym przez orzekającego poglądem wyrażonym w orzecznictwie: "Orzekając o przyznaniu prawa pomocy sąd powinien mieć na uwadze nie tylko osiągany dochód, ale także samą możliwość zarobkowania przez wnioskującego. Nie można bowiem dopuścić do sytuacji, w której zdolna do podjęcia pracy, jednakże z wyboru niepracująca osoba, korzysta ze środków budżetu państwa w celu prowadzenia swoich spraw przed sądem i nie ponosi żadnego wysiłku, aby w kosztach tych partycypować w jakimkolwiek zakresie" (patrz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2010 r., sygn. akt I GZ 189/10, Lex nr 643270). Dodatkowo wskazał, że niewyjaśniona przez skarżącą pozostaje kwestia rozmiaru pomocy finansowej teściowej, a ponadto tego, czy skarżąca faktycznie nie może obecnie użytkować swojego domu, którego wartość określiła na 320 tys. zł i zamieszkuje w domku letniskowym. Orzekający, podzielił przy tym pogląd wyrażony w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, według którego: "Dla oceny, że mamy do czynienia ze wspólnym gospodarstwem domowym, nie ma istotnego znaczenia, że jest to sytuacja oparta na gościnności, czy życzliwości rodziny. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny, strona postępowania nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa." (patrz. postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt I FZ 407/14, Lex nr 1538441). Wątpliwości orzekającego wzbudziło również to, że skarżąca, która wykazała, że ma dochód wynoszący jedynie 595 zł, i jak twierdzi od wielu lat nieosiągającego żadnych dochodów partnera, nawet nieposiadającego konta bankowego, w dodatku obecnie będącego po operacji, nie wystąpiła z wnioskiem do pomocy społecznej o większe kwoty zasiłków. W ocenie orzekającego, rzeczywista sytuacja skarżącej nie została wystarczająco wyjaśniona, a opisane wątpliwości prowadziły do stwierdzenia, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, wobec tego orzekł, jak w postanowieniu z dnia 8 sierpnia 2017 r. Wobec złożonego przez skarżącą, po prawomocnym rozpoznaniu przez referendarza sądowego uprzednio złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, ponownego wniosku w tym przedmiocie, o tożsamym zakresie żądania, należało go zakwalifikować, jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia. Możliwość taką stwarza art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie, a do takich należą niewątpliwie postanowienia wydawane w przedmiocie prawa pomocy, mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. W postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie należy zatem dokonywać ponownej oceny tych samych okoliczności i argumentów co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku, tylko porównać sytuację opisaną w tych dwóch wnioskach. W związku z powyższym orzekający w pierwszej kolejności wezwał skarżącą do złożenia wniosku ponownego o przyznanie prawa pomocy, zgodnie z treścią art. 252 § 2 P.p.s.a. na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Jednocześnie, w punkcie 2 wezwania działając na podstawie art. 165 i 255 P.p.s.a., mając na względzie zasadę szybkości i ekonomii postępowania sądowego, wezwał pełnomocnika skarżącej, w terminie 7 dni od dnia otrzymania niniejszego wezwania do złożenia wyjaśnień i dokumentów, z których wynika, że nastąpiła zmiana sytuacji skarżącej uzasadniająca zmianę ww. prawomocnego postanowienia o prawie pomocy z dnia 8 sierpnia 2017 r., w szczególności: - oświadczenia teściowej, co do udzielanego rozmiaru pomocy, a także wyjaśnienia, czy tworzy ona wspólnie ze skarżącą gospodarstwo domowe, a jeśli tak to o przesłanie dokumentów obrazujących jej dochody za rok 2016 i 2017, a także wyciągi z rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące przed złożeniem obecnego wniosku, - wykazanie aktualnego stanu zdrowia P. G., w szczególności, czy powoduje on niemożność podjęcia pracy, a jeśli nie to, czy pracuje (wówczas wykazanie zarobków) lub zarejestrował się, jako osoba bezrobotna, a także wyciągów z jego konta bankowego, jeśli obecnie takie posiada, za ostatnie 3 miesiące przed złożeniem obecnego wniosku, a także zaświadczenia o nieposiadaniu żadnego pojazdu mechanicznego z właściwego Wydziału Komunikacji lub kopii dowodu rejestracyjnego, jeśli posiada samochód, - wykazanie czy skarżąca pracuje (wówczas wykazanie zarobków) lub zarejestrowała się, jako osoba bezrobotna, a także wyciągów z jej konta bankowego, za ostatnie 3 miesiące przed złożeniem obecnego wniosku, a także zaświadczenia o nieposiadaniu żadnego pojazdu mechanicznego z właściwego Wydziału Komunikacji lub kopii dowodu rejestracyjnego, jeśli posiada samochód, - wykazanie, czy obecnie skarżąca lub jej rodzina korzysta z pomocy społecznej, bądź starała się o nią i jej odmówiono, przez przesłanie odpowiednich decyzji, -wykazanie źródeł finansowania wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Pouczono, że niezastosowanie się do wezwania z pkt 2 w zakreślonym terminie 7 dni, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową, czyli pozostawieniem bez zmiany prawomocnego postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu z dnia 8 sierpnia 2017 r. Pełnomocnik skarżącej przesłał kopię poprzednio złożonego formularza wniosku potwierdzoną przez niego za zgodność oryginałem oraz pismo procesowe, w którym wyjaśnił, że sytuacja skarżącej uległa zmianie o tyle, że nie jest ona w stanie uiścić opłaty od skargi kasacyjnej (skarżąca opiekuje się małoletnią córką) oraz zdiagnozowano u niej nowotwór narządów rodnych (na to wskazuje wynik badania cytologicznego), a skarżąca jest na początkowym etapie leczenia i diagnozy. Ponadto pełnomocnik skarżącej nie nadesłał żadnych dokumentów wymienionych w wezwaniu. W tak ustalonym stanie sprawy referendarz sądowy uznał, iż skarżąca, ubiegając się ponownie o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie, przedstawiła swoją sytuację rodzinną i majątkową w sposób analogiczny do tego, jak to uczyniła za pierwszym razem. Skarżąca, uchylając się od udokumentowania wszystkich okoliczności mających kluczowe znaczenie dla oceny jej możliwości finansowych, nie wykonała nałożonego na nią obowiązku w sposób prawidłowy. Wyjaśnić należy skarżącej, że zgodnie z podglądem prezentowanym w orzecznictwie orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych jej samej jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym (por. m.in.: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 825/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym wysokość dochodów osiąganych przez osoby, z którymi wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe oraz posiadane przez nie środki pieniężne na rachunkach bankowych są okolicznościami, które mają istotny wpływ na ocenę możliwości finansowych wnioskodawcy. Skarżąca – jak już wskazano – całkowicie pominęła te kwestie, gdyż nie przedstawiła dokumentów, które potwierdzałyby wysokość dochodów partnera, tego czy posiada on obecnie rachunek bankowy, czy stan jego zdrowia pozwala mu obecnie na podjecie pracy, nie udokumentowała też w żaden sposób tego, jaki jest zakres pomocy teściowej, przy której wsparciu rodzina skarżącej się utrzymuje, nie wyjaśniła, czy mają z partnerem samochody, czy też nie. Nie wyjaśniła także sposobu finansowania pełnomocnika wyboru, a zatem przyjęto, że nadal korzysta darmowej pomocy i nie ponosi jej kosztów. Skarżąca wskazała wprawdzie, że wyniki ostatnich badań sugerują, że choruje ona na [...], nie przesłała jednak żadnych dokumentów w tym przedmiocie, ani też potwierdzających, że ponosi w związku z tym aktualnie określone wydatki. Wywiodła jedynie, że musi się opiekować małoletnia córką, i wobec podejrzenia choroby nie może pracować. Trudno, zatem wywieść, że powyżej opisane okoliczności jednoznacznie przesądzają o pogorszeniu sytuacji materialnej skarżącej. Skoro więc wnioskodawczyni nie wykazała, aby jego sytuacja majątkowa i możliwości płatnicze uległy istotnemu pogorszeniu w porównaniu do stanu podlegającego ocenie przy rozpoznaniu pierwotnego wniosku, aktualna pozostaje ocena sytuacji faktycznej skarżącej wyrażona w prawomocnym postanowieniu. Skarżąca nie podała i nie uprawdopodobniła żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby jej zmianę. Szczególnie, że na skarżącej ciąży obecnie jedynie obowiązek wniesienia opłaty sądowej od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł, wydaje się zatem, że skarżąca korzystając ze wsparcia rodziny - konkubenta i teściowej -powinna poczynić starania w celu samodzielnego opłacenia tej kwoty, bez wsparcia ze strony państwa. Mając na uwadze powyższe, należało stwierdzić, iż skarżąca nie wykazując większości okoliczności, do których wyjaśnienia ją wezwano, nie uprawdopodobniła, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie względem niej instytucji prawa pomocy w zakresie większym niż w prawomocnym postanowieniu z dnia 8 sierpnia 2017 r. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 165 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.