II SA/Op 182/19

WyrokWSA w Opolu2019-06-27

Skład orzekający: Daria Sachanbińska, Ewa Janowska, Jerzy Krupiński

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy dochód małżonka osoby wymagającej opieki, z którym pozostaje ona w faktycznej separacji i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, powinien być uwzględniany przy ustalaniu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że dochód małżonka osoby wymagającej opieki, z którym pozostaje ona w faktycznej separacji i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, powinien być uwzględniany przy ustalaniu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Definicja rodziny zawarta w ustawie o świadczeniach rodzinnych opiera się na statusie prawnym, a nie na faktycznych relacjach między małżonkami. W związku z tym, dochód małżonka został prawidłowo wliczony do dochodu rodziny, co skutkowało przekroczeniem kryterium dochodowego i odmową przyznania zasiłku.
Stan faktyczny
Skarżąca J. J. wniosła o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania zasiłku, uznając, że dochód rodziny przekracza ustawowe kryterium, wliczając do niego dochody matki skarżącej oraz jej męża (ojca skarżącej), mimo że pozostawali oni w faktycznej separacji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy. Skarżąca zaskarżyła decyzję, argumentując, że dochód męża matki nie powinien być uwzględniany ze względu na faktyczną separację.
Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Sachanbińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Janowska Sędzia NSA Jerzy Krupiński Protokolant St. inspektor sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 18 marca 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. Wnioskiem z dnia 12 grudnia 2018 r. J. J. (zwana dalej skarżącą lub wnioskodawczynią) zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej (dalej w skrócie: OPS) w [...] o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką – J. J., urodzoną [...]. Do wniosku skarżąca dołączyła m.in. wyrok Sądu Rejonowego w [...], Wydział [...] Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 kwietnia 2018 r., sygn. akt [...], którym zaliczono J. J. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności począwszy od dnia 9 marca 2017 r. na stałe. W wyniku rozpatrzenia powyższego wniosku, Kierownik OPS w [...], działając z upoważnienia Wójta Gminy [...], decyzją z dnia 8 stycznia 2019 r., nr [...], odmówił przyznania skarżącej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką – J. J., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, od 1 grudnia 2018 r., w wysokości 620 zł miesięcznie. Rozstrzygnięcie zostało wydane na podstawie m.in. art. 5 ust. 2 i art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą, oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2018 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2018 r. poz. 1497). W ustaleniach stanu faktycznego organ podał, że skarżąca sprawuje stałą opiekę na matką J. J. z uwagi na jej ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji, zaś J. J. pozostaje w związku małżeńskim ze Z. J. Dalej, organ przytoczył treść art. 16a ust. 2 i ust. 4 ustawy i odnotował, że dochód rodziny skarżącej w 2017 r. wyniósł 34.428,54 zł. Wyjaśnił, że na dochód ten składa się, po odliczeniu składek na ubezpieczenie zdrowotne i podatek, emerytura J. J. w kwocie 10.670,28 zł oraz emerytura Z. J. w kwocie 23.758,26 zł. Organ wskazał też, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia i nie posiada dochodu. Przyjął zatem, że łączny dochód J. J. oraz dochód rodziny J. J. w przeliczeniu na osobę wynosi 956,35 zł miesięcznie i przekracza ustawowe kryterium dochodowe wynoszące 764 zł. Ponadto organ uznał, że w sprawie nie zachodzi sytuacja określona w art. 16a ust. 3 ustawy. W odwołaniu od powyższej decyzji J. J. podniosła, że rozstrzygnięcie oparto na przesłankach pozostających bez związku ze stanem faktycznym sprawy, wskutek czego naruszono art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Poza tym organ naruszył art. 3 pkt 16 w zw. z art. 16a ustawy poprzez nieuwzględnienie znaczenia prawnego definicji legalnej "rodziny". Skarżąca wywodziła, odwołując się do orzecznictwa sądowoadministracyjnego, że zastosowana przez organ definicja rodziny pomija zawarte w niej określenie "odpowiednio". Tymczasem w sprawie należało uwzględnić przedstawione dowody i ocenić, czy matka skarżącej i jej mąż powinni być uznani za rodzinę. Skarżąca wyjaśniła, że prowadzi z matką dwuosobowe gospodarstwo domowe, zaś ojciec, zamieszkujący pod tym samym adresem, prowadzi osobne gospodarstwo domowe i nie świadczy pomocy finansowej. Między małżonkami istnieje trwająca od wielu lat nieprzerwanie "faktyczna separacja". Nie przyrządzają i nie spożywają wspólnie posiłków, osobno dokonują zakupów, zamieszkują w osobnych pokojach, brak jest między nimi jakiejkolwiek więzi emocjonalnej. W wyniku rozpatrzenia odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 18 marca 2019 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium podzieliło dokonane przez organ pierwszej instancji ustalenia stanu faktycznego. Ponadto przypomniało mające zastosowanie w sprawie przepisy ustawy i odnotowało, że ze zgromadzonych dowodów wynika, iż J. J. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności począwszy od dnia 9 marca 2017 r. na stałe. Natomiast skarżąca nie pracuje, ponieważ sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która pozostaje w związku małżeńskim z ojcem wnioskodawczyni – Z. J. Nie osiągnęła też dochodu. W tej sytuacji łączny dochód rodziny w 2017 r. wyniósł 34.428,54 zł, a miesięczny dochód na osobę w trzyosobowej rodzinie osoby wymagającej opieki i osoby sprawującej opiekę wyniósł 956,35 zł. W ocenie organu, tak wyliczony dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, które wynosi 764 zł, o kwotę 192,35 zł, tj. kwotę wyższą od najniższego zasiłku rodzinnego wynoszącego 95 zł. Oznacza to, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka określona w art. 16a ust. 3 ustawy. Dalsze rozważania Kolegium dotyczyły ustalenia, kto jest członkiem rodziny osoby wymagającej opieki. W tym zakresie Kolegium dowodziło, odwołując się do legalnej definicji rodziny zawartej w przepisie art. 3 pkt 16 ustawy, że ustawodawca określając pojęcie rodziny - uwzględnia status prawny, nie zaś stan faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania, jak podnosi skarżąca. Zdaniem organu, rodzinę tworzą wymienione w przepisie podmioty. Zatem, małżonkowie - niezależnie od panujących między nimi stosunków - są członkami rodziny. Nawet ewentualne pozostawanie z małżonkiem w "nieformalnej separacji", na co wskazuje skarżąca, nie pozwala wyłączyć takiego małżonka z grona członków rodziny wnioskodawcy. Wobec tego - w ocenie Kolegium - organ pierwszej instancji w sposób prawidłowy ustalił dochód rodziny osoby wymagającej opieki i rodziny osoby sprawującej opiekę, przyjmując dochody J. J., Z. J. i J. J. Ponadto Kolegium nie stwierdziło, by doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Organ pierwszej instancji ustalił bowiem, że mąż osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną, czego Kolegium nie kwestionuje, lecz okoliczność ta pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. W przekonaniu Kolegium, powołane w odwołaniu orzeczenia sądów administracyjnych, nie mają wpływu na sposób rozstrzygnięcia sprawy z uwagi na odmienny stan faktyczny w sprawach, w których zapadły. W skardze na powyższą decyzję J. J., reprezentowana przez pełnomocnika, zarzuciła - mające wpływ na wynik sprawy - naruszenie art. 3 pkt 16 ustawy poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przy interpretowaniu pojęcia rodziny bez znaczenia jest faktyczna sytuacja rodzinna i istnienie faktycznej separacji między małżonkami, podczas gdy prawidłowa interpretacja tego przepisu nie daje ku temu podstaw. Ponadto skarżąca podniosła zarzut naruszenia przepisów postępowania, w tym: - art. 7a § 1 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie, co spowodowało odmowę przyznania świadczenia; - art. 7 i art. 77 K.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego i brak dokonania ustaleń faktycznych dotyczących faktycznych relacji między rodzicami skarżącej, a w szczególności braku prowadzenia przez nich wspólnego gospodarstwa domowego. W związku z tym zarzutami skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W motywach skargi J. J. dowodziła, że użycie słowa "odpowiednio" w definicji rodziny oznacza, że każdorazowo należy brać pod uwagę rzeczywiście występujące, faktyczne relacje wymienionych w tym przepisie osób, zwłaszcza małżonków. Zaistnienie więc faktycznej separacji między małżonkami powoduje, że dochodu ich nie należy sumować przy ustalaniu dochodu rodziny. Tym samym skarżąca podzieliła poglądy wyrażone m.in. w wyroku o sygn. akt II SA/Sz 1199/17 oraz sygn. akt I OSK 2955/16, a także w powołanym tam orzecznictwie. Skarżąca zaznaczyła, że przyjęcie tezy, jakoby przy interpretacji pojęcia "rodzina" istotnym było jedynie formalne pozostawanie przez dane osoby w związku małżeńskim, zupełnie ignoruje istotny zapis ustawowy, bowiem w takim przypadku treść normy prawnej dekodowanej z powyższego przepisu nie różniłaby się niczym od zapisu, który treścią odpowiadałby obecnej regulacji z pominięciem słowa "odpowiednio". Zasady interpretacji przepisów prawa wykluczają natomiast, zgodnie z koncepcją racjonalnego ustawodawcy, możliwość pomijania części treści przepisów jako zbędnych. Skarżąca podkreśliła, że prezentowany przez nią pogląd coraz częściej pojawia się w aktualnym orzecznictwie, gdzie wskazuje się również dodatkowe argumenty przemawiające za przyjęciem powyższej interpretacji i tu wskazała na wyrok WSA w Poznaniu z dnia 7 listopada 2018 r., sygn. akt IV SA/Po 891/18. Następnie skarżąca wskazała na art. 7a § 1 K.p.a. i akcentowała, że przepis ten wprost statuuje zasadę interpretowania niejednoznacznych norm prawnych na korzyść strony, chyba że jest to sprzeczne z interesem innych osób, co w niniejszej sprawie w sposób oczywisty nie występuje. Celem wprowadzenia tego przepisu do porządku prawnego było ograniczenie negatywnych skutków strony postępowania administracyjnego wynikających z błędów ustawodawcy w postaci nieprecyzyjności przepisów powszechnie obowiązujących. Z uwagi na rozbieżność orzecznictwa w przedmiotowej materii przyjęcie poglądu orzeczniczego w zakresie interpretacji norm prawnych, który jest niekorzystny dla strony, wymaga wykazania przez organy administracji braku niejasności wykorzystanych przepisów prawa. W przekonaniu skarżącej, brak zastosowania tego przepisu z urzędu stanowi oczywiste naruszenie przepisów prawa procesowego, bez względu na to, czy strona podnosiła odnoszącą się do tego argumentację w toku postępowania. Końcowo skarżąca podniosła, że organy obu instancji nie dokonały niezbędnych ustaleń i nie przeprowadziły koniecznego postępowania dowodowego w zakresie faktycznych relacji rodziców skarżącej i nieprowadzenia przez nich wspólnego gospodarstwa domowego. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo, odnosząc się do zarzutów skargi, Kolegium podniosło, że art. 7a § 1 K.p.a. dotyczy innej sytuacji niż występująca w niniejszej sprawie. Na rozprawie pełnomocnik skarżącej podtrzymał w całości skargę oraz wniósł o zasądzenie kosztów postępowania. Podkreślił, że sporny przepis art. 3 pkt 16 ustawy jest niejednoznaczny, co potwierdza orzecznictwo, które jest rozbieżne w kwestii jego wykładni. Skoro zatem istnieje rozbieżność w orzecznictwie, to zastosowanie powinien mieć art. 7a K.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107, z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z tego też powodu, w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który nie miał w sprawie zastosowania. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 P.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że nie narusza ona prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Sąd nie stwierdził nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa. W ocenie Sądu, postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone prawidłowo, ustalenia organów nie pozostawiają wątpliwości, a ocena dokonana na podstawie przyjętych ustaleń znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. Z tego powodu Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy cyt. wyżej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, nadal zwanej w skrócie ustawą. Stosownie do art. 16a ust. 1 ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682 oraz z 2018 r. poz. 950) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wedle ust. 2 art. 16a ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2, czyli nie jest wyższy niż 764 zł na osobę. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio. Natomiast zgodnie z art. 16a ust. 3 ustawy, w przypadku gdy łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę uprawniającą daną osobę do specjalnego zasiłku opiekuńczego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje. Po myśli przytoczonych regulacji, przesłankami warunkującymi przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego są: konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, co do której ciąży obowiązek alimentacyjny po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia, oraz rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki przez osobę taką opiekę sprawującą. Badaniu przez organy podlega także spełnienie przez wnioskodawcę przesłanki z art. 16a ust. 2 ustawy, tj. kryterium dochodowego. W sprawie należy jeszcze odnotować, że specjalny zasiłek opiekuńczy nie jest świadczeniem przysługującym osobie niepełnosprawnej, lecz jest świadczeniem mającym częściowo zrekompensować członkowi jej najbliższej rodziny (zobowiązanemu do alimentacji) to, że z uwagi na konieczność sprawowania osobistej stałej opieki musiał on zrezygnować z zarobkowania - wykonywania pracy lub innej działalności służącej uzyskiwaniu środków niezbędnych do utrzymania oraz innych związanych z tym świadczeń. Nie jest to również świadczenie, jakie przysługuje na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej osobom i rodzinom, które znalazły się w trudnej sytuacji rodzinnej i materialnej, na skutek nieprzewidzianych wcześniej okoliczności (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 10 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/Bd 1141/13, orzeczenia powołane w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy, Sąd uznał, że organy obu instancji prawidłowo ustaliły fakt legitymowania się przez J. J. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto Kolegium słusznie stwierdziło, że skarżąca - jako córka sprawująca stałą opiekę nad niepełnosprawną matką - należy do kręgu osób uprawnionych do występowania o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Poza sporem pozostaje również okoliczność, że skarżąca nie pracuje w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką – J. J. Istota sporu w przedmiotowej sprawie dotyczyła natomiast kwestii prawidłowości ustalenia przez organy składu rodziny osoby wymagającej opieki. W związku z tym wyjaśnić trzeba, że pojęcie rodziny zostało przez ustawodawcę zdefiniowane w art. 3 pkt 16 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2017 r. poz. 2092); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Dochodem rodziny w rozumieniu art. 3 pkt 2 ustawy jest natomiast suma dochodów członków rodziny. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że skład orzekający w niniejszej sprawie podziela utrwalony już w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, wedle którego bez znaczenia dla ustalenia, czy określona osoba wchodzi w skład rodziny w rozumieniu przepisu art. 3 pkt 16 ustawy jest fakt wspólnego gospodarowania. Ustawodawca określając pojęcie rodziny, uwzględnia bowiem status prawny, nie zaś stan faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania. Zatem, małżonkowie - niezależnie od panujących między nimi stosunków - są członkami rodziny. Dlatego przy ustalaniu dochodu rodziny organ powinien uwzględnić dochody wszystkich jej członków. Okoliczność, iż małżonkowie pozostają w faktycznej separacji, nie ma więc żadnego znaczenia. Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny, odwołując się do orzecznictwa sądowego, definicja ustawowa "rodziny", zamieszczona w art. 3 pkt 16 ustawy, nie zawiera zwrotów niedookreślonych i nie pozostawia miejsca na ich swobodną interpretację. Warunkiem istnienia rodziny nie jest wspólne zamieszkiwanie, wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego, wspólność w zakresie budżetu domowego czy wzajemne stosunki między członkami rodziny. Definicja ta nie łączy pojęcia "rodzina" z pokrewieństwem czy obowiązkiem alimentacyjnym. "Rodzinę" tworzą wymienione w przepisie podmioty (tak: NSA w wyroku z dnia 18 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1806/18). Tym samym - wbrew stanowisku skarżącej - dla pojęcia rodziny odnoszącego się m.in. do małżonków bez znaczenia prawnego pozostaje podnoszona przez nią kwestia nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego przez J. J. i jej męża – Z. J. Faktyczne relacje panujące między tymi osobami nie mają wpływu na ich status prawny, są oni bowiem nadal małżeństwem. Zdaniem Sądu, rodzinę tworzą podmioty wymienione w art. 3 pkt 16 ustawy, o ile w okolicznościach danej sprawy rzeczywiście istnieją i w tym tylko sensie ustawodawca użył wyrazu "odpowiednio", wskazując na konkretnych członów rodziny. Z przedstawionych względów Sąd nie podzielił przeciwnych poglądów wyrażanych w orzecznictwie, na które powołała się skarżąca. W świetle powyższego za trafne należy uznać stanowisko organów obu instancji, które przy obliczaniu dochodu rodziny uwzględniły również dochód osiągnięty przez męża osoby wymagającej opieki, tj. Z. J. Z materiału dokumentacyjnego sprawy wynika, że organy prawidłowo ustaliły, iż dochód trzyosobowej rodziny za rok 2017 wyniósł 34.428,54 zł. Na kwotę tę złożył się - pomniejszony o należny podatek i składkę na ubezpieczenie zdrowotne - dochód J. J. w wysokości 10.670,28 zł oraz dochód Z. J. w wysokości 23.758,26 zł. W konsekwencji miesięczny dochód rodziny wyniósł 2.869,05 zł, a w przeliczeniu na osobę stanowił kwotę 956,35 zł. Niewątpliwie kwota tego dochodu przekroczyła kwotę uprawniającą do otrzymania specjalnego zasiłku opiekuńczego, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. 764 zł o kwotę 192,35 zł. W realiach niniejszej sprawy nie została zatem spełniona jedna z wymaganych (koniecznych) przesłanek warunkujących przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, tj. kryterium dochodowe, które zostało przekroczone. Poza tym organy słusznie uznały, że w stanie faktycznym sprawy zasiłek opiekuńczy nie mógł być przyznany także przy zastosowaniu regulacji zawartej w art. 16a ust. 3 ustawy, skoro kwota przekroczenia kryterium dochodowego była wyższa od kwoty najniższego zasiłku rodzinnego, wynoszącej 95 zł. Podkreślenia również wymaga, że kryteria dochodowe określone w ustawie, od których uzależnione jest przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego są bezwzględnie obowiązujące i nie pozwalają na uznaniowe rozstrzygnięcie sprawy, mając na przykład na względzie zaistniałą trudną sytuację finansową, społeczną, czy też np. prawną strony, a wobec tego żadne inne, niż określone w ustawie kryteria, nie mogą decydować o przyznaniu przedmiotowego świadczenia. Reasumując, stwierdzić przyjdzie, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało prawidłowo i doprowadziło do dokładnego ustalenia stanu faktycznego niezbędnego do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia i jego oceny zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Organy dokonały prawidłowej subsumcji poczynionych ustaleń faktycznych sprawy pod zastosowane normy prawne, co uprawniało je do wydania decyzji o odmowie przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego. Sąd miał również na uwadze, że organy wskazały - stosownie do art. 107 § 3 K.p.a. - podstawy faktyczne i prawne podjętego rozstrzygnięcia, a Kolegium wyjaśniając jego motywy, prawidłowo odniosło się do zarzutów stawianych w odwołaniu. Nadto Sąd nie dopatrzył się z urzędu innych wadliwości, które uzasadniałyby wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z porządku prawnego. Natomiast w konsekwencji przyjętej w rozpoznawanej sprawie wykładni art. 3 pkt 16 ustawy za niezasadne należało uznać te zarzuty skargi, które dotyczyły niewyjaśnienia stanu faktycznego sprawy odnośnie do relacji panujących między małżonkami: J. J. i Z. J. Ponadto, zdaniem Sądu, organy w sposób wyczerpujący rozpatrzyły materiał dowodowy w zakresie potrzebnym do rozstrzygnięcia, zaś dokonanie innej, niż przedstawiona w skardze i w odwołaniu wykładni zastosowanych przepisów prawa materialnego, nie świadczy o naruszeniu przepisów procesowych, w tym dotyczących postępowania dowodowego. Za prawidłowe też Sąd uznał wyrażone przez Kolegium w odpowiedzi na skargę stanowisko, że art. 7a § 1 K.p.a., na który powołała się skarżąca nie mógł mieć zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ przedmiotem postępowania nie było nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia. W tym stanie rzeczy Sąd skargę oddalił, na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło