II SA/Op 189/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 września 2014 r. w sprawie ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 20 listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia: oddalić wniosek. S. W. wniósł w dniu 2 kwietnia 2014 r., (data nadania przesyłki) skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, za pośrednictwem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, na decyzję tego organu z dnia 20 listopada 2013 r., nr [...], w przedmiocie odmowy dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. W skardze S. W. zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie. Pismem z dnia 24 kwietnia 2014 r., skarżący został wezwany przez referendarza sądowego do przesłania wniosku o prawo pomocy na wymaganym urzędowym formularzu. W odpowiedzi na wezwanie w dniu 6 maja 2014 r. (data nadania przesyłki) skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie wskazując jego zakresu. Uzasadniając wniosek wskazał, że ma ciężka sytuację, dochody prowadzonej przez niego piekarni maleją, z uwagi na dużą konkurencję hipermarketów. W piekarni skarżący pracuje sam na nocną zmianę, zatrudnia na umowę o pracę jednego pracownika oraz dwóch uczniów. Gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną i trojgiem pełnoletnich dzieci (dwoje 32 lata, jedno 26 lat). Wszyscy zamieszkujący z nim domownicy są bezrobotni, bez prawa do zasiłku. Majątek jaki posiada skarżący to dom o powierzchni 82m2 ,magazynowe pomieszczenia gospodarcze o powierzchni 51m2 , pomieszczenia gospodarcze dla celów rolniczych o powierzchni 117m2, wymagające kapitalnego remontu, nieruchomość rolną o powierzchni 4,41ha, niezagospodarowaną. Wskazał, że dochód miesięczny z działalności gospodarczej wynosi 7354,16 zł brutto, wydatki kredytowe wynoszą miesięcznie 2400 zł, a za media, wynoszą: 150 zł energia elektryczna, 100 zł woda, 120 zł gaz, 130 zł leki, 4200 zł opał węglowy na sezon, 1400 zł opał drzewny na sezon. Pozostałe wydatki to 2000 zł konsumpcja na 5 osób, w tym zakupy dietetyczne, 118 zł roczna składka melioracyjna na poczet Spółki wodnej, 150 zł telefon stacjonarny i Internet, 130 zł wizyty lekarskie odpłatne (stomatolog, okulista), 80 zł środki czystości, 200 zł paliwo do mającego 20 lat samochodu [...]. Do wniosku skarżący załączył "Bilans aktualny za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 grudnia 2013 r., z którego wynikało, że dochód firmy w 2013 r. wyniósł 80250,80 zł. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, Wydział II, w związku ze złożonym urzędowym formularzem wniosku o przyznanie prawa pomocy, na podstawie art. 257 w związku z art. 49 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., wezwał skarżącego, pismem z dnia 30 maja 2014 r., do wskazania, wobec wypełnienia rubryki nr 4 urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, niezgodnie z objaśnieniami zawartymi w pkt 2 pouczenia do wniosku, o jaki zakres prawa pomocy wnosi. Czy wnosi jak w skardze o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości, czy o zwolnienie od kosztów sądowych w części i w jakiej, czy także o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, w osobie adwokata lub radcy prawnego. Wezwanie zawierało pouczenie, że brak odpowiedzi na powyższe wezwanie w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania, spowoduje przyjęcie przez referendarza sądowego, że wnosi tak jak w skardze, o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Ponadto działając na podstawie art. 255 P.p.s.a., mając na względzie zasadę szybkości i ekonomii postępowania sądowego, w tym samym piśmie z dnia 30 maja 2014 r., wezwano skarżącego w terminie 7 dni od dnia otrzymania niniejszego wezwania do złożenia wyjaśnień i dokumentów, tj. - jakiej wysokości są koszty utrzymania jego domu poprzez nadesłanie rachunków lub oświadczenia o ich wysokości za energię elektryczną, wodę itp., - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez niego i wszystkich członków jego gospodarstwa domowego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 2 miesięcy, to jest maja i kwietnia 2014 r. - zaświadczeń o zarejestrowaniu się osób tworzących z nim wspólne gospodarstwo domowe jako osoby bezrobotne, a także czy pobierają świadczenia z tytułu zasiłku dla bezrobotnych i w jakiej wysokości (nie trzeba ich przesyłać jeśli wysokość świadczeń potwierdzą nadesłane wydruki z rachunków bankowych), - zaświadczeń potwierdzających kłopoty zdrowotne, któregoś członków gospodarstwa domowego np. zaświadczenia lekarskie, karta leczenia szpitalnego itp., powodujące potrzebę zakupu leków i środków dietetycznych oraz ewentualnie nadesłanie rachunków za leki, leczenie, zakupy dietetyczne, - wskazanie, czy posiada on lub członkowie jego gospodarstwa domowego, zasoby pieniężne (oszczędności, papiery wartościowe itp.), podając ich wysokość nominalną, - wskazanie, czy posiada on lub członkowie gospodarstwa domowego przedmioty wartościowe o wartości powyżej 3000 euro, czyli 12000 zł, - czy posiada on auta dostawcze w celu dowozu pieczywa, a jeśli tak to jakiej marki, rocznika i wartości rynkowej, - z jakiego tytułu spłaca kredyt w kwocie 2400 zł miesięcznie, poprzez przedłożenie dokumentów na tę okoliczność, - przedłożenie kopii deklaracji podatkowej skarżącego za rok 2013 r., poświadczonej, że została złożona we właściwym urzędzie skarbowym oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, - przedłożenie deklaracji VAT-7 składanych w podatku od towarów i usług, za miesiące od lutego 2014 r. do kwietnia 2014 r. - przedłożenie zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie gminy o dochodowości gospodarstwa rolnego. Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową oraz, że termin 7 dni w odniesieniu do przesłania informacji i dokumentów, wskazanych w wezwaniu, może na prośbę skarżącego ulec przedłużeniu. Skarżący odebrał wezwania w dniu 4 czerwca 2014 r. i odpowiedział na nie pismem z dnia 10 czerwca 2014 r., które przesłał do tut. Sądu w dniu 11 czerwca 2014 r. W piśmie z dnia 10 czerwca 2014 r. oświadczył, że wnosi o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Skarżący poprosił jednocześnie o wydłużenie terminu do przedłożenia informacji i dokumentów, wskazanych w wezwaniu, o 30 dni, ponieważ samodzielnie wykonuje on obowiązki piekarza, pracując po 12 godzin dziennie w systemie nocnym, zajmuje się też odświeżaniem, rozmnażaniem naturalnego kwasu chlebowego, rozpalaniem pieca. Wskazał też, że jego córka cierpi na poważne schorzenia kończyn dolnych i w związku z tym kwalifikuje się na operacje chirurgiczne, dlatego leczy się prywatnie. Od lekarzy trudno jest uzyskać dokumentacje fakturową, ale skarżący w najbliższym czasie podejmie próbę zorganizowania stosownych zaświadczeń lekarskich. Skarżący załączył do pisma bilans aktualny za kwiecień 2014 r., z którego wynikał dochód firmy: 13439, 84 zł, sprzedaż 25248,25 zł, wydatki 11808,41 zł, za oraz za okres maja 2014 r. z ujemnym dochodem firmy: -786,36 zł, sprzedaż 24201,45 zł, wydatki 24989,56 zł, oraz wyciąg rachunku bankowego firmy za okres kwiecień i maj 2014 r., z saldem ujemnym: -26,27 zł. Pismem z dnia 13 czerwca 2014 r. referendarz sądowy poinformował skarżącego o przedłużeniu terminu do uzupełnienia dokumentów do dnia 8 lipca 2014 r. Pismem z dnia 8 lipca 2014 r., uzasadniając, że ze względu na duże obciążenie pracą, nie jest wstanie zdobyć dokumentów, jest to dla niego bardzo czasochłonne, skarżący zwrócił się ponownie o przedłużenie terminu. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu, w odpowiadając na wniosek z dnia 8 lipca 2014 r. o ponowne przedłużenie terminu do uzupełnienia dokumentów, przedłużył ten termin do dnia 1 września 2014 r. (poniedziałek), z uwagi na fakt, że wnioskowany przez skarżącego termin dnia 31 sierpnia 2014 r. przypadał w niedzielę. Jednocześnie referendarz sądowy poinformował, że po tym terminie rozpozna wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, a jak został on już pouczony w wezwaniu z dnia 30 maja 2014 r. niezastosowanie się do jego wezwania, odnośnie złożenia wymienionych w nim wyjaśnień i dokumentów, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. Referendarz sądowy wskazał także, że termin 1 września 2014 r. zostanie zachowany również jeśli w jego ostatnim dniu dokumenty zostaną nadane w placówce pocztowej. Pismem z dnia 26 sierpnia 2014 r., nadanym w dniu 28 lipca 29014 r., skarżący oświadczył, że rezygnuje z dochodzonych w trybie postępowania sądowoadministracyjnego roszczeń w zakresie odmowy dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Ponadto wskazał, że osiągnął porozumienie z osoba odpowiedzialną za zaniedbanie obowiązku terminowego złożenia wniosku o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika, w kwestii naprawienia przez nią wynikłej z tego dla niego szkody. Skarżący wskazał także, że nie jest w stanie z uwagi na złą sytuacje finansową, wygospodarować żadnych środków na pokrycie kosztów sprawy, które wraz z jej postępem wzrosną, dlatego też podjął decyzję o rezygnacji z roszczeń. Wniosek o przyznanie mu prawa pomocy pozostaje natomiast nadal aktualny, albowiem w tym zakresie istnieją przesłanki warunkujące zasadność przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów. Skarżący odebrał pismo o przedłużeniu terminu na uzupełnienie danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy do 1 września 2014 r., w dniu 14 lipca 2014 r., doręczenie nastąpiło do rąk dorosłego domownika A. W. w trybie art. 72 P.p.s.a. zgodnie z § 2 tego artykułu w razie niezastania adresata w mieszkaniu, doręczający może doręczyć przesyłkę dorosłemu domownikowi. Do dnia wydania tego postanowienia skarżący nie przedłożył wymaganych dokumentów i wyjaśnień, a jedynie wyżej opisane pismo z dnia 26 sierpnia 2014 r., z którego treści można wnioskować, że skarżący chce wycofać skargę, ale jednocześnie nie chce rezygnować z ubiegania się o przyznanie mu prawa pomocy. Wniosek skarżącego obejmuje przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym. W przywołanej wyżej ustawie P.p.s.a., przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( art. 244 § 1 P.p.s.a. ). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.) Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Wnioskodawca nie przesłał żadnych wymienionych przez referendarza dodatkowych dokumentów, ani wyjaśnień pozwalających ustalić jego sytuację materialną i finansową, w stopniu wystarczającym do oceny czy spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym lub w jakimkolwiek zakresie. Referendarz zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub chociaż częściowym Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl. ). Podkreślić ponownie należy w tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245 ), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. S. W., pomimo wezwania w tym przedmiocie nie wykazał, aby w jego przypadku występowały przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Nie przesłał on wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez członków jego gospodarstwa domowego, zaświadczenia, że osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym są bezrobotne, bez prawa do zasiłku, ani zaświadczeń potwierdzających kłopoty zdrowotne w rodzinie, w tym powodujące potrzebę zakupu środków dietetycznych. Wskazał wprawdzie, że kłopoty zdrowotne z kończynami dolnymi ma jego córka, oraz, że prześle na tę okoliczność stosowne zaświadczenia, ale nie uczynił tego. Nie wyjaśnił też kwestii co do posiadania przez członków jego rodziny zasobów finansowych w postaci oszczędności, papierów wartościowych itp, ani też czy posiada auta dostawcze do dowozu pieczywa, z jakiego tytułu spłaca kredyt w kwocie 2400 zł miesięcznie. Nie przedłożył także kopii deklaracji podatkowej w podatku dochodowym za rok 2013, ani też deklaracji VAT-7 za miesiące od lutego 2014 r. do kwietnia 2014 r., czy zaświadczenia wydanego przez urząd gminy o dochodowości gospodarstwa rolnego. Brak jest zatem w większości dokumentów pozwalających na zobrazowanie i ocenę prawdopodobnej sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny. Dokumenty przedstawione, jak bilans za rok 2013 r., wskazują, że dochód skarżącego wynosi 80250,80 zł, a w roku 2014 r. był zmienny, raz dodatni, raz ujemny. Saldo rachunku bankowego skarżącego było ujemne. Jednakże dane te nie SA wystarczające do oceny sytuacji materialnej skarżącego, a gdyby wziąć pod uwagę tylko jego dochód za rok 2013, to przemawia on przeciwko przyznaniu mu prawa pomocy. Natomiast dane cząstkowe o odwodzie za rok 2014 r. nie SA dla referendarza miarodajne, dopiero bowiem po zakończeniu roku podatkowego można ocenić przeciętny miesięczny dochód z działalności gospodarczej. Skarżący przy tym nie poczynił starań, aby złożyć jakiekolwiek wyjaśnienia, czy też dokumenty, precyzującego jego sytuację materialną, pomimo dwukrotnego, znacznego przedłużenia terminu, wynoszącego ponad 2 miesiące na przedstawienie stosownych dokumentów. Brak jest zatem materiału pozwalającego na ocenę jego możliwości zapłaty kosztów postępowania. Ponadto, stosując art. 6 P.p.s.a., nakładający na sąd administracyjny obowiązek udzielania wskazówek i pouczeń stronie występującej samodzielnie, to jest bez adwokata, czy radcy prawnego, przychodzi wyjaśnić odnośnie oświadczenia skarżącego o cofnięciu skargi, że postępowanie sądowoadministracyjne może być zainicjowane i może się toczyć na podstawie skutecznie wniesionej skargi. W kwestii tej wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 3 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 1829/07, System Informacji Prawnej Lex nr 335007, "1.Sąd z urzędu bada w pierwszej kolejności dopuszczalność skargi, ustalając, czy nie zachodzi jedna z przesłanek do jej odrzucenia, wymieniona w art. 58 § 1 P.p.s.a. Obok tych przesłanek, do warunków skutecznego złożenia skargi do sądu administracyjnego zalicza się - stosownie do treści art. 230 § 1 i 2 P.p.s.a. - uiszczenie wpisu od skargi (...), 2. Merytoryczne rozpatrzenie wniosku o cofnięcie skargi jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy skarga nie zawiera braków uniemożliwiających nadanie jej dalszego biegu. Jeżeli skarga zawiera takie braki, sąd skargę odrzuca. Zatem badanie dopuszczalności złożonego oświadczenia o cofnięciu skargi, jak i umorzenie postępowania sądowego na podstawie art. 161 § 1 pkt 1 P.p.s.a. może mieć miejsce tylko wówczas, gdy skarga wniesiona została skutecznie, tj. gdy wszczęła postępowanie sądowoadministracyjne. W konsekwencji powyższego przyjąć należy, że cofnięcie skargi jako czynność dyspozycyjna strony może mieć miejsce tylko wówczas, gdy skarga jest dopuszczalna i nie zawiera braków uniemożliwiających nadanie jej dalszego biegu." Jeśli skarżący nie uiści wpisu od skargi, ani nie zostanie od niego zwolniony w drodze prawa pomocy, to skarga nie zostanie skutecznie wniesiona, co uniemożliwia nadanie jej dalszego biegu. Wówczas Sąd nie będzie miał podstaw do badania dopuszczalności złożonego oświadczenia o cofnięciu skargi, jak i umorzenia postępowania sądowego na podstawie art. 161 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Skarżący zatem, obecnie, o ile nie złoży sprzeciwu od niniejszego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, zostanie wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Przy czym mając na uwadze, iż w tym wypadku wpis jest uzależniony od wartości przedmiotu zaskarżenia, może wcześniej nastąpić jego sprawdzenie. Jeśli skarżący nieuiści wpisu w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, to nastąpi odrzucenie jego skargi, co w istocie będzie miało dla niego ten sam skutek prawny, co umorzenie postępowania w wyniku cofnięcia skargi. Z tych względów niecelowe byłoby wzywanie skarżącego przez Sąd do sprecyzowania, czy jego oświadczenie zawarte w jego piśmie z dnia 26 sierpnia 2014 r. jest w istocie oświadczeniem o cofnięciu skargi. Wobec powyższego nie znajdując podstaw do przyznania prawa pomocy, referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia.