II SA/Op 193/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Krupiński sędzia NSA Roman Ciąglewicz – spr. Sędziowie asesor WSA Elżbieta Naumowicz Protokolant referent Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie obowiązku meldunkowego 1) uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...], nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja w całości nie może być wykonana, 3) zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie. Decyzją z dnia [...], nr [...], Prezydent [...], na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) orzekł o odmowie wymeldowania M. F. z pobytu stałego w O., przy ul. [...]. Organ wskazał, iż postępowanie wszczęte zostało na wniosek J. W., występującego w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik I. B., będącego współwłaścicielem nieruchomości, z której miało nastąpić wymeldowanie. W uzasadnieniu decyzji, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 716) organ wyjaśnił, iż do wymeldowania z miejsca pobytu stałego niezbędny jest wyłącznie warunek jego opuszczenia. W toku przeprowadzonego postępowania ustalono natomiast, iż M. F. nie opuścił trwale lokalu, z którego miało nastąpić wymeldowanie. Powołując się na oględziny przeprowadzone w przedmiotowym lokalu wskazano, iż M. F. posiada w nim swoje rzeczy osobiste oraz meble. Ponadto organ powołał się na wyjaśnienia złożone przez M. F., który oświadczył, iż codziennie przebywa w mieszkaniu i czasami tam nocuje. Jego czasowa nieobecność w stałym miejscu zameldowania jest natomiast związana z pobytem za granicą gdzie pracuje lub odwiedzinami u narzeczonej w miejscowości C. Kontrola meldunkowa przeprowadzona w C. przy ul. [...] potwierdziła, iż M. F. nie zamieszkuje w tym lokalu. W odwołaniu J. W. podniósł, iż M. F. od piętnastu miesięcy nie zamieszkuje przy ul. [...] w O. Mieszkanie stoi puste, niezamieszkałe. Jest przy tym, zdaniem skarżącego, zdewastowane, wypełnione starymi meblami, na podłodze porozrzucana jest garderoba. M. F. w mieszkaniu pojawia się sporadycznie. Sprowadza wtedy nieznane osoby. Współlokatorzy nie wychodzą wówczas z mieszkań, bojąc się napaści. M. F. donośnym głosem, przy użyciu wulgarnych słów, wykrzykuje groźby. Odwołujący został napadnięty przez nieznanego mężczyznę z jego towarzystwa. Jest o tym powiadamiana policja. Nadto M. F. nie ponosi kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego. Zdaniem skarżącego M. F. mieszka w C. Jest także właścicielem innej nieruchomości ze zdewastowanym warsztatem samochodowym. Decyzją z dnia [...], nr [...], Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Powołał się na przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zdaniem Wojewody, nie zostały spełnione przesłanki określone w tym przepisie, tj. nie nastąpiło trwałe opuszczenie lokalu. Wojewoda stwierdził, że mieszkanie przy ulicy [...] w O. jest własnością J. W. i jego zmarłej 4 stycznia 2004 r. siostry J. B. M. F. został zameldowany w tym mieszkaniu 18 stycznia 1980 r., na prawach członka rodziny. Organ odwoławczy ustalił, że M. F. ma zamiar wyremontowania mieszkania. Przytoczył twierdzenia M. F., iż ten codziennie przebywa w spornym mieszkaniu, zaś podczas nieobecności w tym lokalu przebywa czasowo u narzeczonej w C. lub za granicą gdzie pracuje. Świadkowie potwierdzili, że M. F. na krótko przychodził do mieszkania. Również po śmierci babci (J. B.) przychodzi tam sporadycznie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, J. W. podniósł, iż M. F. od blisko dwóch lat nie mieszka w miejscu zameldowania, co potwierdzają zeznania świadków. W mieszkaniu przebywa tylko sporadycznie. Ponadto skarżący zaznaczył, iż przebywając w miejscu zameldowania, M. F. zakłóca porządek domu i spokój lokatorów. Sprowadza nieznane osoby. Wzywana jest wówczas policja, która rozpędza towarzystwo. W skardze wskazano również, że M. F. jest właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości G., a obecnie zameldowany jest na pobyt czasowy w C. przy ul. [...]. Nie dysponuje on żadnym tytułem prawnym do spornego lokalu. Nie ponosi również kosztów utrzymania mieszkania. W odpowiedzi na skargę, Wojewoda [...] podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta nie odpowiada wymogom prawa. Jak stanowi art. 6 ustawy dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.), pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Pobytem czasowym natomiast, zgodnie z art. 7, jest przebywanie bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego w innej miejscowości pod oznaczonym adresem lub w tej samej miejscowości, lecz pod innym adresem. Materialne przesłanki wymeldowania zawarte są w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Od razu zauważyć przyjdzie, że brzmienie przepisu art. 15 ust. 2 zmieniło się po wydaniu decyzji I instancji, w związku z wejściem w życie, z dniem 1 maja 2004 r., ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. Nr 93, poz. 887). Wyraźne unormowanie art. 2 noweli wskazuje na obowiązywanie nowej treści przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, w tym przepisu art. 15 ust. 2, także w odniesieniu do postępowań wszczętych przed wejściem w życie ustawy nowelizującej. Tak więc decyzja organu odwoławczego, wydana po wejściu w życie postanowień noweli, powinna być oparta o podstawę materialną zawartą w znowelizowanym przepisie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji i dowodach osobistych, mimo, iż organ ten rozpatrywał odwołanie od decyzji I instancji opartej o stan prawny obowiązujący do dnia 30 kwietnia 2004 r. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że właśnie ta, znowelizowana treść przepisu art. 15 ust. 2, stanowiła podstawę prawną decyzji II instancji. Na uboczu odnotować można, że co do najistotniejszej kwestii z tym związanej, tj. co do braku wymogu utraty uprawnienia do przebywania w lokalu, dotychczasowy stan prawny nie różnił się od obecnego, już od daty ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, dotyczącego przepisu art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wyrokiem z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K. 20/01 (Dz. U. z dnia 19 czerwca 2002 r. Nr 78, poz. 716) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 9 ust. 2 tej ustawy (obecnie: Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) jest niezgodny z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Konsekwencją orzeczenia TK o niekonstytucyjności przepisu art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych było także nieobowiązywanie części przepisu art. 15 ust. 2 tej ustawy, odnoszącej się do uprawnień do przebywania w lokalu. Badając zasadność wniosku o wymeldowanie należy zatem w myśl przywołanego przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych ustalić, czy wnioskowana do wymeldowania osoba opuściła miejsce pobytu stałego. "Opuszczenie miejsca pobytu stałego", stanowiące hipotezę omawianego przepisu, nie oznacza jedynie fizycznego przebywania w miejscu innym, niż miejsce pobytu stałego. Dla zaistnienia przesłanki "opuszczenia miejsca pobytu stałego" konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu, niż miejsce pobytu stałego, towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego (por. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, niepublikowany, zamieszony w Systemie Informacji Prawnej LEX nr 50123; wyrok NSA z dnia 10 lutego 1989 r., sygn. akt SA/Wr 789/88, ONSA 1989/2/72). Tak skonstruowana przesłanka zawierająca zarówno elementy przedmiotowe, jak i podmiotowe, wymaga ustalenia, czy osoba powzięłą zamiar fizycznego opuszczenia swojego dotychczasowego miejsca pobytu stałego i czy ten zamiar zrealizowała. Podkreślić przy tym warto, że opuszczenie miejsca pobytu stałego jest zdarzeniem wyraźnie usytuowanym w czasie i nieodwołalnym w tym znaczeniu, iż powrót do stanu poprzedniego jest możliwy tylko na zasadzie ponownej zmiany miejsca pobytu stałego. Zadaniem organu prowadzącego postępowanie w sprawie z wniosku o wymeldowanie jest więc ustalenie, nie tylko czy doszło, ale także kiedy doszło do opuszczenia miejsca pobytu stałego. Zarówno element przedmiotowy, czyli fizyczne opuszczenie miejsca pobytu stałego, jak i element podmiotowy, tj. zamiar innego zlokalizowania centrum życiowego przez osobę, jest możliwy do ustalenia w drodze wyjaśnienia różnorodnych okoliczności faktycznych. W szczególności chodzi o fizyczne przebywanie w określonym miejscu, cel przebywania w tym miejscu i cel w jakim to miejsce, na pewien czas, jest opuszczane. Ważne jest także ustalenie głównego mieszkania (o ile osoba przebywa w jednym okresie w kilku mieszkaniach), w którym osoba gromadzi swoje przedmioty codziennego użytku (meble, odzież, obuwie, sprzęt gospodarstwa domowego). Istotne mogą być wypowiedzi osoby dotyczące jej miejsca pobytu stałego, kierowane do innych osób, zachowania się osoby w różnych miejscach, w których przebywa, wskazujące na to, jak traktuje każde z mieszkań. Ustalenie tych istotnych z punktu prawa materialnego okoliczności jest możliwe tylko wówczas, gdy organ administracyjny w sposób wymagany przepisem art. 77 § 1 Kpa, a w więc wyczerpująco, zbierze i rozpatrzy materiał dowodowy. To zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego musi zaś odpowiadać normom proceduralnym przewidzianym przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego regulującymi dowody (art. 75 – 88 Kpa). W niniejszej sprawie doszło do naruszenia wymogu sformułowanego w art. 77 § 1 Kpa. Nie zgromadzono materiału dowodowego wskazującego, kiedy M. F. zamieszkał u narzeczonej i w jakich okolicznościach doszło do tego zamieszkania. Nie ustalano, czy M. F. przebywał w spornym lokalu w O. przed wyjazdem swojej babci J. B. do Kanady i po jej powrocie do Polski oraz w okresie bezpośrednio przed śmiercią J. B. Nie ustalono kiedy doszło do konfliktu tych osób (to, że konflikt miał miejsce zdaje się wynikać z informacji Komisariatu II Policji w O. z dnia 20 stycznia 2004 r.) i kto miał klucze do lokalu bezpośrednio po śmierci J. B. Nie wynika z zebranych dowodów, kiedy M. F. przebywał za granicą i kiedy oraz gdzie wrócił do O. po ostatnim wyjeździe za granicę. Nie ustalono czyją własnością są meble i rzeczy osobiste zastane w spornym mieszkaniu podczas oględzin lokalu. Nie próbowano ustalić, kiedy miały miejsce interwencje policji i na czyją prośbę były przeprowadzane. W tej sytuacji ustalenie o czasowym charakterze pobytu w C. i trwaniu centrum życiowego M. F. w O. przy ulicy [...] nastąpiło z naruszeniem art. 80 Kpa. Uchybieniem proceduralnym mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy było także łączne przesłuchanie świadków C. i J. S. oraz M. L. i A. R. Przepis art. 83 Kpa reguluje przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka. Nie wynika z niego, aby świadkowie mogli złożyć wspólnie jedno zeznanie (por. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 2162/99, niepublikowany, treść przytoczona w Systemie Informacji Prawnej LEX nr 80640). Takie łączne odebranie przez organ zeznań od dwóch osób jednocześnie i zaprotokołowanie ich jako jednego zeznania uniemożliwia weryfikację, który świadek jest źródłem dowodowym, co do okoliczności będącej przedmiotem zeznania. Na uboczu zauważyć można, że ma to swoje konsekwencje także co do ewentualnej odpowiedzialności karnej, co do której należy uprzedzić w myśl art. 83 § 3 Kpa. Indywidualne przesłuchanie świadka i sporządzenie odrębnego protokołu przesłuchania każdego świadka przewiduje przepis art. 67 § 2 pkt 2 Kpa. Protokoły utrwalające zeznania w/w świadków sporządzono z naruszeniem tegoż przepisu art. 67 § 3 Kpa. Pomijając zasygnalizowane wyżej niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego, odnotować więc przyjdzie, że nawet przeprowadzone dowody z zeznań świadków C. S., J. S., M. L. i A. R. nie mogą stanowić podstawy ustaleń, z powodu naruszenia przepisów regulujących sposób przeprowadzenia tych dowodów. Skoro zaś organy na tych dowodach opierały swoje ustalenia, to nie można tak dokonanych ustaleń uznać za zgodne z art. 80 Kpa. Akceptacja organu odwoławczego dla opisanych wyżej uchybień proceduralnych organu I instancji spowodowała, że wadliwości te obciążają także zaskarżoną decyzję. Wobec powyższego należało, na mocy art. 145 § 1 pkt 1c oraz art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylić decyzje obu instancji. Na podstawie art. 152 tej ustawy orzeczono o niewykonywaniu zaskarżonej decyzji, a na mocy art. 200 zasądzono na rzecz skarżącego koszty postępowania sądowego. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań.