II SA/Op 196/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. S. na postanowienie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Opolu z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie zaświadczenia w sprawie przymusowego zatrudnienia na skutek wniosku skarżącego z dnia 22 czerwca 2008 r. o przyznanie prawa pomocy postanawia zwolnić skarżącego od kosztów sądowych. A. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na postanowienie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Opolu z dnia [...], Nr [...], utrzymujące w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o odmowie wydania skarżącemu zaświadczenia potwierdzającego rodzaj i okres wykonywania przymusowego zatrudnienia w byłej [...] "[...]". W powyższej skardze A. S. zawarł także prośbę o przyznanie prawa pomocy. Wobec tego, stosownie do przepisu art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru, referendarz sądowy przesłał skarżącemu przy piśmie z dnia 26 czerwca 2008 r. urzędowy formularz wniosku i wezwał skarżącego do wypełnienia i odesłania formularza w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W terminie zakreślonym przez referendarza, skarżący nadesłał wypełniony formularz wniosku, w którym zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, bądź o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek skarżący przywołał przebieg sprawy, będącej przedmiotem niniejszego postępowania sądowego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką, z którą uzyskuje łączny dochód z tytułu emerytur w kwocie 1450,65 zł. W oświadczeniu o majątku, skarżący podał, że posiada dom o powierzchni 133 m² oraz nieruchomość rolną o powierzchni 3,20 ha. A. S. podkreślił także, że jest inwalidą poruszającym się na wózku inwalidzkim i wymagającym opieki innych osób. Referendarz sądowy pismem z dnia 26 czerwca 2008 r., wezwał A. S. do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, przez wskazanie wysokości miesięcznych wydatków, jakie skarżący ponosi na utrzymanie siebie oraz mieszkania (np. opłaty za energię elektryczną, gaz, czynsz, wodę, wywóz śmieci, koszty lekarstw), a także o wyjaśnienie – czy uzyskuje dochód z tytułu posiadanej nieruchomości rolnej wykazanej we wniosku. Wezwanie zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do jego treści w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku. Pomimo skutecznego doręczenia skarżącemu, w/w wezwania w dniu 1 lipca 2008 r., nie zastosował się on do jego treści. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", zważono, co następuje: W przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", przewidziano instytucję prawa pomocy. Jest to szczególna instytucja postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o Ochronie Prawa Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wnioskujący o przyznanie prawa pomocy, aby jego żądanie było pozytywnie rozpatrzone przez Sąd, spełnić powinien określone przez ustawodawcę wymogi, do których zaliczyć należy złożenie wniosku na stosownym, urzędowym formularzu, a także wykazanie, że znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która uprawnia go do otrzymania prawa pomocy. Prawo to, w myśl przepisu art. 245 § 2 i 3 P.p.s.a., jest przyznawane w dwóch zakresach: - całkowitym - obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego oraz zwolnienie od kosztów sądowych, które stosownie do art. 211 ustawy obejmują opłaty sądowe (jakimi na zasadzie art. 212 § 1 w związku z art. 234 § 2 P.p.s.a. są wpis i opłata kancelaryjna) i zwrot wydatków lub - częściowym, obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. A. S. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, bądź o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem stosownie do przywołanych wyżej przepisów, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Przesłanki, jakie powinna spełnić osoba fizyczna ubiegająca o prawo pomocy w zakresie częściowym, zostały określone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z nim, przyznanie prawa pomocy następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, przy czym przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 424/04, niepublikowane). Przechodząc zatem do oceny wniosku A. S. pod kątem spełniania wyżej podanych przesłanek, referendarz uznał, iż należy przyznać skarżącemu prawo pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Pogląd w sprawie referendarz oparł wyłącznie na podstawie złożonych przez skarżącego oświadczeń w urzędowym formularzu wniosku, albowiem skarżący nie zastosował się do wezwania referendarza z dnia 26 czerwca 2008 r. o przedłożenie dodatkowych wyjaśnień. Pomimo braku odpowiedzi ze strony A. S., referendarz doszedł do przekonania, że skarżący wykazał swoją złą sytuację materialną, uprawniającą go do przyznania pomocy. Referendarz zważył bowiem przede wszystkim, iż sam formularz wniosku, który skarżący wypełnił w sposób szczegółowy, uwzględnia swym zakresem – stosownie do art. 252 § 1 P.p.s.a., dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a także dokładne dane o stanie rodzinnym. Ponadto, skarżący został pouczony w formularzu wniosku o odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy, w myśl art. 233 § 1 Kodeksu karnego. Stąd referendarz, pomimo niewyjaśnienia przez skarżącego czy uzyskuje on dodatkowe dochody z tytułu posiadanej nieruchomości rolnej, uznał za wiarygodne oświadczenie złożone w formularzu wniosku, iż jedynym źródłem gospodarstwa domowego skarżącego i jego małżonki jest dochód z tytułu emerytur w łącznej kwocie 1450,65 zł miesięcznie, co daje na jednego członka rodziny dochód w wysokości 725,33 zł. Dochód ten oraz wykazana sytuacja majątkowa, nie daje podstaw do zapewnienia skarżącemu wygospodarowania środków na opłacenie kosztów postępowania sądowego. Rodzina skarżącego musi bowiem z wyżej wskazanego dochodu pokryć koszty utrzymania mieszkania oraz koszty bieżącego utrzymania siebie, do których zaliczyć należy koszty ubrania, zakupu środków czystości, wyżywienia, czy lekarstw. Wprawdzie skarżący nie określił wysokości niezbędnych wydatków przeznaczonych na miesięczne, bieżące utrzymanie, ale referendarz uwzględniając swoje doświadczenie życiowe i posiadaną wiedzę na temat przeciętnych kosztów utrzymania uznał, że wysokość uzyskiwanego przez rodzinę skarżącego dochodu, wobec oświadczenia o braku zgromadzonych oszczędności, daje podstawę przypuszczać, iż dodatkowe wydatki na proces sądowy, spowodowałyby zachwianie sytuacji bytowej rodziny skarżącego. Tym samym, należy przyznać skarżącemu prawo pomocy we wnioskowanym zakresie i zwolnić go od kosztów sądowych. W tych okolicznościach sprawy referendarz sądowy działając na zasadzie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.