II SA/Op 202/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 września 2013 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na pokrycie strat poniesionych w wyniku powodzi w 2010 r. na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia: 1) przyznać P. W. prawo pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie radcy prawnego z urzędu, 2) umorzyć postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. 5 P. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 września 2013 r., nr [...], uchylającą rozstrzygnięcie organu I instancji i przekazującą temu organowi do ponownego rozpatrzenia, sprawę dotyczącą przyznania skarżącemu zasiłku celowego w kwocie 31.632 zł, w związku ze stratami poniesionymi w wyniku powodzi w roku 2010. Następnie, skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy, a wobec faktu, że jego wniosek nie został złożony na wymaganym formularzu, wezwano P. W. pismem z dnia 13 maja 2014 r. do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na stosownym, urzędowym formularzu typu PPF, który doręczono mu w korespondencji. Powyższe wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 14 maja 2014 r. W dniu 19 maja 2014 r. P. W., za pośrednictwem poczty, odesłał wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Uzasadniając swoje żądanie wskazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bowiem jedynym źródłem jego utrzymania jest renta chorobowa w wysokości 892,12 zł (od dnia 1 marca 2014 r., wcześniej – w wysokości 862,84 zł). Skarżący podniósł, że ponosi wydatki miesięczne związane z bieżącym utrzymaniem, a to z tytułu leczenia, rehabilitacji, zakupu lekarstw – ok. 200 zł; z tytułu opłat lokalowych – ok. 280 zł (opłata za energię, telefon i gaz, kupno opału). Na pozostałe wydatki, takie jak zakup środków żywności, ubrań, artykułów higienicznych, wywóz śmieci, usługi kominiarskie, pozostaje mu niewielka kwota, wysokości której jednakże nie wskazał. Oświadczył także, że sam prowadzi gospodarstwo domowe i mieszka sam w ½ części budynku mieszkalnego położonego w [...], którego jest współwłaścicielem. Nie posiada gruntów rolnych, a umową z dnia 30 września 2013 r. wydzierżawił grunty rolne w celu uzyskania prawa do renty chorobowej. Skarżący wykazał, że posiada ok. 200 zł oszczędności, które chce przeznaczyć na bieżące utrzymanie. Nie posiada przedmiotów wartościowych, ani papierów wartościowych, nie wykazał także innych składników majątkowych. Dodał, że nie pracuje zawodowo i nie posiada innych dochodów, niż wykazywana renta chorobowa. Stwierdził, że mieszkanie, w którym mieszka zalane zostało wskutek powodzi z maja 2010 r., z tego powodu jest zawilgocone, uszkodzone i wymaga remontu. Wykonując wezwanie Sądu dotyczące złożenia oświadczenia co do powierzchni gruntów, które stanowią jego własność lub współwłasność, a także uzyskiwanych z tytułu dzierżawy dochodów, P. W. w piśmie z dnia 4 czerwca 2014 r. oświadczył, że umowa dzierżawy dotyczy własnego gospodarstwa rolnego, o powierzchni łącznej 4,8118 ha (co stanowi 5,4433 ha przeliczeniowych), a umowa ta została zawarta na okres 10 lat oraz wpisana została do rejestru ewidencji gruntów i budynków pod nr [...], w Starostwie Powiatowym w [...]. Dalej podał, że ze względu na przydzielone mu świadczenie z tytułu choroby, nie prowadzi działalności rolniczej, a jedynym źródłem jego dochodu jest renta chorobowa. Oświadczył ponadto, że stosownie do § 2 zawartej umowy dzierżawy, czynsz dzierżawny wynosi 400 kg pszenicy z 1 ha wydzierżawionych gruntów rolnych, który płatny jest do dnia 31 grudnia każdego roku. Skarżący oświadczył, że za 2013 r. takiego świadczenia nie otrzymał. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, zważył co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten jest wolny od opłat sądowych. Według art. 244 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Rozpoznając wniosek trzeba zauważyć, że zaskarżona przez stronę decyzja dotyczy świadczeń z pomocy społecznej. Na podstawie art. 239 pkt 1 lit a P.p.s.a. strona postępowania z zakresu pomocy społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Wobec tego postępowanie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, jest bezprzedmiotowe na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, zamieszczone w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, adres strony https://cbois.nsa.gov.pl/cbois, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, zamieszczone w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, adres strony https://cbois.nsa.gov.pl/cbois). Z reguły podnosi się, że zwolnienie od kosztów sądowych możliwe jest zatem wyjątkowo, w przypadku osób bezrobotnych, bez majątku, żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II FZ 545/09, zamieszczone w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że z akt sprawy wynika, iż wnioskodawca posiada majątek nieruchomy w postaci mieszkania w którym zamieszkuje, a lokal ten jest uszkodzony na skutek powodzi i wymaga remontu. Skarżący nie posiada żadnych oszczędności, czy cennych ruchomości i uzyskuje jedynie dochód z renty chorobowej w wysokości 892,12 zł miesięcznie. Na wydatki lokalowe przeznacza co miesiąc kwotę 280 zł., a na wydatki związane z leczeniem – przeznacza 200 zł. Wobec powyższego, Sąd dał wiarę wnioskodawcy, że jedynym źródłem jego dochodu jest renta chorobowa, a z tytułu zawartej w dniu 30 września 2013 r. umowy o dzierżawę gruntów rolnych skarżący nie uzyskał jeszcze świadczenia, jakim jest 400 kg pszenicy za 1 ha wydzierżawionych gruntów. Uwzględniając nawet okoliczność, że skarżący sprzeda uzyskane z tytułu umowy dzierżawy płody rolne, to i tak w ocenie Sądu, nie dojdzie do zmiany sytuacji materialnej skarżącego w znacznym stopniu. Zgodnie bowiem z informacją GUS, zawartą na jego stronie internetowej, w miesiącu kwietniu 2014 r. cena pszenicy za 1 decytonę (1 kwintal) wyniosła w skupie w województwie opolskim - 75,20 zł netto. Przyjmując zatem, że skarżący ma otrzymać z tytułu dzierżawy gruntu 400 kg pszenicy z 1 ha, a gruntów tych należy przyjąć ok. 5 ha, to w ten sposób obliczony dochód kształtuje się na poziomie 1.880 zł rocznie, czyli ok. 156 zł netto miesięcznie (400 kwintali x 75,20 zł x 5 ha = 1.880 zł, co podzielone na 12 miesięcy wynosi 156,66 zł). W związku z powyższymi ustaleniami, mając na uwadze sytuację majątkową wnioskodawcy oraz jego zły stan zdrowia, Sąd uznał, że skarżący może mieć trudność z wygospodarowaniem środków na opłacenie pełnomocnika z urzędu, bez uszczerbku swojego koniecznego utrzymania, a zatem spełnia przesłankę do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd postanowił w związku z tym przyznać wnioskodawcy prawo pomocy w tym zakresie i ustanowić dla niego pełnomocnika z urzędu. Wobec tego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a, orzekł jak w sentencji. ----------------------- 4