II SA/Op 21/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Cisyk Sędzia WSA Daria Sachanbińska Asesor sądowy Elżbieta Naumowicz (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Johan po rozpoznaniu w dniu 12 października 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. S. – następcy prawnego W. F. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie ewidencji gruntów i budynków 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w O. z dnia [...], nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej M. S. kwotę 10 (dziesięć) zł. tytułem kosztów postępowania sądowego. Kierownik Urzędu Rejonowego w O. decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne /Dz. U. Nr 30 poz. 163 ze zm./ oraz § 30 ust. 3 i 4 rozporządzenia Ministrów Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 17 grudnia 1996r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków /Dz. U. Nr 158 poz. 813/ i art. 104 kpa, dokonał zmian w operacie ewidencji gruntów obręb [...], podając, że w jednostce rejestrowej a, gdzie jako właściciel figuruje W. F., należy w miejsce działki nr A z km [...] o pow.0,0441 ha, zapisanej w księdze wieczystej nr [...] wpisać działkę nr B z km [...] o pow. 0, 1350 ha, natomiast w jednostce rejestrowej b, gdzie jako właściciel figuruje Gmina [...] należy wpisać w miejsce działki nr C z km [...] o pow. 0, 1397 ha zapisanej w księdze wieczystej nr [...] wpisać działkę nr D z km [...] o pow.0,0488 ha. W uzasadnieniu wskazał, iż sprostowanie zapisu w ewidencji gruntów oczywistej pomyłki następuje z urzędu, wobec stwierdzenia nieprawidłowości zapisów, a ponadto stwierdzenia nieprawidłowości granic na mapie ewidencji gruntów, co potwierdza operat pomiarowy dotyczący wznowienia granic, księgi podatku budynkowego oraz umowa sprzedaży z dnia 29 marca 1950 r., a także zarys pomiarowy z 1980 r. Od decyzji powyższej odwołanie wniósł W. F., wnosząc o jej "unieważnienie w całości lub w części dotyczącej odebrania kawałka gruntu", podnosząc, że w księdze wieczystej figurują działki o łącznej powierzchni 0,1387 ha, które nabył w roku 1950, a zatem 38 lat temu i wywodząc, że nawet w razie uzyskania posiadania parceli w złej wierze na zasadzie art. 172 § 2 k.c. nabył prawo własności przez zasiedzenie. Podniósł, że w wyniku dokonanego podziału obecnej nieruchomości ulegnie zniszczeniu część ogrodzenia, a poza tym zachowanie części parceli uratuje kilkanaście drzew owocowych. Dołączył szkic, na którym przedstawił proponowany przebieg granicy. Decyzją z dnia [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Jako podstawę prawną decyzji wskazał art. 22 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. Nr 30, poz.163 z późn. zm.) oraz § 30 rozporządzenia Ministrów Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 17 grudnia 1999 r. w sprawie ewidencji gruntów j budynków (Dz. U. Nr 158, poz. 813). W uzasadnieniu podał, iż organ prowadzący ewidencję gruntów dla obrębu [...] w wyniku dokonanej z urzędu kontroli istniejących w tym operacie dowodów sprostował błąd co do powierzchni działki nr A, stanowiącej własność W. F. oraz działki nr C, stanowiącej własność Gminy [...], popełniony w trakcie odnowienia operatu ewidencji gruntów dla miasta [...], jaka miała miejsce w 1982 r. W toku postępowania odwoławczego dokonano wizji w terenie, zbadano wszystkie dowody geodezyjne i kartograficzne oraz dokumenty potwierdzające stan prawny tych nieruchomości, ustalając, że W. F. nabył na podstawie umowy sprzedaży z dnia 20 kwietnia 1950 r. nieruchomość położoną w N., obejmującą działki nr E i nr F o łącznej powierzchni 0,1387 ha, co ujawnione zostało w księdze wieczystej nr [...]. W wyniku odnowienia operatu ewidencji gruntów dla obrębu [...] w roku 1982 dokonano przenumerowania działek oraz nowego obliczenia ich powierzchni w oparciu o dane uzyskane z bezpośredniego pomiaru granic działek na gruncie. Wyniki pomiaru działki oznaczonej nr A, zostały przedstawione na szkicu polowym [...] z dnia 3.10.1979 r., a granice nieruchomości ustalone zostały w obecności właściciela, który podpisał protokół graniczny pod nr [...]. Błąd nastąpił w momencie nieprawidłowego wkreślenia granicy pomiędzy działkami oznaczonymi nr A i C na podkład mapowy, w wyniku czego błędnie została obliczona powierzchnia w/w działek i ujawniona w rejestrze gruntów w poz. rej. a i b. Powierzchnia działki nr A należącej do W. F. wyniosła 0,0441 ha., natomiast powierzchnia działki Gminy [...] nr C wyniosła 0,1397 ha., co nie jest zgodne ze stanami prawnymi ani faktycznymi na gruncie tych nieruchomości. Organ pierwszej instancji przed wydaniem decyzji z dnia [...] zlecił wykonanie wznowienia granic prawnych tych nieruchomości na gruncie i przeprowadzenie wszystkich czynności geodezyjnych z tym związanych, w wyniku czego powstał operat pomiarowy zaewidencjonowany pod Nr dz. ewid. [...]. Granice prawne nieruchomości stanowiącej własność Pana W. F., zostały wznowione wg danych geodezyjnych działek oznaczonych uprzednio nr katastralnymi tj. nr F i E, powierzchnię obliczono z miar pozyskanych z bezpośredniego pomiaru na gruncie, która obecnie wynosi 0,1350 ha. Ubytek powierzchni nastąpił nie z powodu nieprawidłowego wznowienia granic lecz z metody obliczeń powierzchni, uprzednio katastralnej. Odnośnie faktycznego użytkowania części działki, organ odwoławczy wskazał na możliwość dochodzenia praw na drodze cywilnoprawnej. W skardze na powyższą decyzję W. F., zarzucił, że z dokumentów wynika, iż powierzchnia jego działki wynosi 0,1387 ha, natomiast po zamianie wynosi 0,1350 ha. Nie godzi się na odebranie części działki, a ponadto składając podpis na protokole granicznym nie znał przebiegu granic, był przekonany, że zmiana będzie dotyczyć tylko numeracji, inaczej nie zgodziłby się na zabranie mu ziemi. Podał, że proponował przebieg granicy poprzez przesunięcie jej o ok. 2 m w stronę drogi. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wnosił o jej oddalenie, podając dodatkowo, że istniejące dokumenty pozwalały określić pierwotne położenie znaków granicznych, a tym samym określić przebieg granic działek, przy czym postępowanie dotyczyło wznowienia przebiegu granic, na gruncie bez przeprowadzenia postępowania rozgraniczeniowego. Granica przebiega w linii prostej, a każde przesunięcie spowodowałoby jej załamanie, a tym samym zmniejszenie powierzchni sąsiedniej działki nr G. W toku postępowania sądowoadmnistracyjnego W. F. zmarł, a w jego miejsce wstąpiła córka – M. S. jako następca prawny, która na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] o stwierdzeniu nabycia spadku, została wpisana w dniu 2 sierpnia 2001 r. w księdze wieczystej jako właściciel nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: na wstępie odnotować trzeba, że na zasadzie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), sprawy, w których skargi została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r., podlegają rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna prawem, wynika konsekwencja co do tego, iż sąd ten rozważa prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji, jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji, badając prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Tak przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że nie odpowiadają one wymogom prawa. Jako materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organy obydwu instancji wskazały przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne /Dz. U. Nr 30 poz. 163 ze zm./ oraz rozporządzenia Ministrów Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 17 grudnia 1996r. w sprawie ewidencji grunt6w i budynków /Dz. U. Nr 158 poz.813/. W przepisie art. 22 ust. 1 tej ustawy, na którym oparto zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, ustawodawca określił organy prowadzące ewidencję gruntów, jakimi w dacie wydawania zaskarżonej decyzji były rejonowe organy rządowej administracji ogólnej, a od 1 stycznia 1999 r. - starostowie. Przepis ten zamieszczony został w rozdziale 4 ustawy, dotyczącym ewidencji gruntów i budynków. W tym miejscu należy wskazać, że przepisy ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne wyraźnie odróżniają regulacje prawne powiązane z ewidencją gruntów (art. 20-26) od problematyki rozgraniczania nieruchomości (art. 29-39). W pierwszym wypadku chodzi o naniesienie do ewidencji bezspornych danych o gruntach, budynkach i lokalach. Z tego względu ewidencja gruntu ma znaczenie jedynie informacyjno-techniczne, odzwierciedlające określony bezspornie stan faktyczny i prawny. Rozgraniczenie nieruchomości służy natomiast ustaleniu przebiegu granic między nimi przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych gruntów znakami granicznymi na gruncie i sporządzenia odpowiednich dokumentów (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 1999 r., sygn. II SA 1384/99, System Informacji Prawnej LEX nr 46228). Stosownie do treści art. 30 ust. 1, art. 31 ust. 4 oraz art. 33 ust. 1 i 3 powołanej ustawy rozgraniczenie nieruchomości przeprowadzają z urzędu lub na wniosek strony właściwe organy (jakimi w dacie wydawania zaskarżonej decyzji były rejonowe organy rządowej administracji ogólnej, a aktualnie wójtowie, burmistrzowie, prezydenci miast). W toku postępowania nakłania się strony do zawarcia ugody. W razie gdy ugoda nie dojdzie do skutku wydaje się decyzję o rozgraniczeniu, a stronie niezadowolonej z przebiegu granicy przysługuje prawo żądania przekazania sprawy sądowi. W razie niezawarcia ugody oraz niewydania decyzji, postępowanie administracyjne ulega umorzeniu, a sprawa zostaje przekazaną do sądu powszechnego (art. 34 ust. 1 i 2). Dopiero prawomocne orzeczenia i ostateczne decyzje o rozgraniczeniu podlegają ujawnieniu w księgach wieczystych oraz ewidencji gruntów i budynków (art. 37 ust. 2). Treść powyższych przepisów, a nadto przepis § 30 ust. 3 powołanego przez organy rozporządzenia Ministrów Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 17 grudnia 1996 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 158, poz. 813), wskazuje, że zmian w ewidencji dokonuje się na podstawie prawomocnych orzeczeń sądowych, aktów notarialnych, ostatecznych decyzji administracyjnych, a także innych aktów normatywnych. Nadanie takiej rangi procedurze skutkującej zmianą zapisów w ewidencji uzasadnione jest tym, że zmiany dotyczą bezpośrednio praw związanych z wykonywaniem własności, która podlega szczególnej ochronie. Dotyczy to więc zarówno zmiany wielkości powierzchni działki, jak i zmiany przebiegu granicy, co wymaga przedstawienia odpowiedniej dokumentacji (sporządzonej w odpowiednich postępowaniach rozgraniczeniowych, podziałowych, scaleniowych i wymiany, sądowych w zakresie dowodów stanowiących podstawę rozstrzygnięć sądowych itp. - por. § 38 rozporządzenia Ministrów Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 17 grudnia 1996 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków). Z tego względu skorygowanie istniejących aktualnie w ewidencji danych dotyczących wielkości działki i ewentualnej zmiany jej granic wymaga przeprowadzenia stosownego postępowania rozgraniczeniowego i dopiero powstałe w wyniku takiego postępowania dokumenty prawne (ugoda, decyzję administracyjne bądź postanowienie sądu) mogą stać się podstawą do wprowadzenia zmian do operatu ewidencji gruntów. W związku z powyższym skonstatować należy, że skoro w przedmiotowej sprawie zarówno powierzchnia działki jak i jej granice były sporne, w szczególności wielkość działki była odmienna niż w umowie sprzedaży z dnia 20 kwietnia 1950 r. oraz w wykazie zmian gruntowych z 1982 r., gdzie obszar nieruchomości wynosił 0,1387 ha, natomiast w operacie ewidencji gruntów wynosił 0,0441 ha i został przez organ ustalony na 0,1350 ha, to niezależnie od powodów i ewentualnych winnych tego stanu, wartości te nie mogły - po przeprowadzonym wznowieniu znaków granicznych - zostać skorygowane w postępowaniu ewidencyjnym. Wobec faktu, że przez organy obydwu instancji powoływana była konieczność sprostowania dostrzeżonych błędów w ewidencji, w związku z czym jako podstawa prawna decyzji podawany był przepis § 30 ust. 4 rozporządzenia Ministrów Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 17 grudnia 1996 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 158, poz. 813), stanowiący, iż wprowadzenie zmian na podstawie dokumentów nie wymienionych w ust. 3 oraz sprostowanie błędów i omyłek w ewidencji odbywa się w trybie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, należy stwierdzić, że na zasadzie art. 113 § 1 że ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanego dalej K.p.a. organ administracji może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie lub inne oczywiste omyłki. Sprostowanie błędów i oczywistych omyłek dotyczy wad nieistotnych. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przedmiotem sprostowania nie mogą być jednak mylne ustalenia faktyczne organu administracji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 maja 1988 r. sygn. III SA 1466/87, OSP z 1990 r., nr 11-12, poz. 398). Bezspornie jednak zmiana granic i powierzchni działki nie dotyczy spraw nieistotnych, dotyczy natomiast ustaleń faktycznych i z tego względu nie może zostać dokonana w trybie powołanego art. 113 § 1 K.p.a. W przedmiotowej sprawie nie doszło do przeprowadzenia postępowania rozgraniczeniowego, a jedynie sporządzono protokół graniczny, opisujący uzgodniony przez właścicieli sąsiadujących gruntów przebieg linii granicznej, który nie kończy administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2000 r., sygn. V CKN 162/00 OSNC z 2001 r., nr 7-8, poz. 104), nie nastąpiło również ani zawarcie ugody ani nie wydano decyzji administracyjnej w trybie art. 33 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne. Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności faktyczne i prawne należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz naruszeniem przepisów postępowania, co obliguje Sąd do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Z tych samych względów na zasadzie art. 135 tej ustawy uchylono decyzję organu pierwszej instancji. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań. Rozstrzygnięcie zawarte w punktach 2 i 3 wyroku oparte jest o przepis art. 152 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. nr 74, poz. 368 ze zm.) w zw. z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.).