II SA/Op 210/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Krupiński Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Kmiecik – spr. asesor sądowy Elżbieta Naumowicz Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Johan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2005 roku sprawy ze skargi J. P. na decyzję Kierownika do Spraw Urzędu Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę. Decyzją z dnia [...], Nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. działając na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 z późn. zm.), pozbawił uprawnień kombatanckich J. P. Po rozpatrzeniu wniosku J. P. o ponowne rozpoznanie sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. działając na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 Kpa, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję własną. W wyniku rozpatrzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu skargi strony wyrokiem z dnia 13 listopada 2003 r. uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 29 lutego 2000 r. W uzasadnieniu swojego stanowiska sąd wskazał, iż organ w decyzji z dnia 1 czerwca 2000 r. w ogóle nie ustosunkował się do podnoszonej przez skarżącego J. P. kwestii działalności konspiracyjnej w Armii Krajowej, a na podstawie przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy można zrekonstruować normę prawną, iż uczestnik walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej zachowuje uprawnienia kombatanckie, jeżeli ma je z innych tytułów określonych w ustawie. Oznacza to zatem, że w toku postępowania o pozbawienie uprawnień kombatanckich powoływanie się przez taką osobę na inny określony w ustawie tytuł tych uprawnień nie może być utożsamiane z wnioskiem o przyznanie tych uprawnień, o którym mowa w art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach, a taki wniosek powinien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich. Decyzją z dnia [...], Nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. działając na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j. t Dz. U. z 2000 r., Nr 42, poz. 371 z późn. zm.), po rozpatrzeniu sprawy J. P., pozbawił go uprawnień kombatanckich przyznanych orzeczeniem ZW ZBoWiD w O. z dnia 03.09.1976 r. z tytułu walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej w okresie od czerwca 1946 r. do grudnia 1947 r. W uzasadnieniu tej decyzji organ stwierdził, iż z zebranego w sprawie materiału dowodowego, uzupełnionego w wyniku wytycznych sądu, wynika, że strona nie służyła w Milicji Obywatelskiej, lecz w aparacie bezpieczeństwa publicznego –UPB w okresie od 1 kwietnia 1946 r. do 15 marca 1952 r. Powyższy dowód jest wiarygodny, gdyż nadesłany został przez Instytut Pamięci Narodowej Oddział Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów we W. Do ustalonego zatem stanu faktycznego zastosowanie ma przepis art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 ustawy o kombatantach, który stanowi, iż pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa, Informacji Wojskowej, a także w nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Przytaczając orzecznictwo sądów w tym zakresie stwierdził organ, iż w aktach sprawy brak jest dowodów świadczących o tym, aby w odniesieniu do strony miała zastosowanie dyspozycja przepisu art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy, jak również, aby strona podczas służb w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa wykonywała wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Zatrudnienie zaś i pełnienie funkcji przez zainteresowanego w aparacie Bezpieczeństwa Publicznego musi być oceniane negatywnie z punktu widzenia aksjologicznego i tym samym zachowania uprawnień kombatanckich, niezależnie od ewentualnych wcześniejszych zasług jako członka ruchu oporu. Zatrudnienie w strukturach UBP przekreśla inną nawet bardzo chwalebną działalność kombatancką prowadzoną podczas wojny. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł J. P. Domagał się ponownego rozpatrzenia sprawy, podkreślając, iż nie zgadza się z decyzją a przebieg swojej służby w Milicji Obywatelskiej od 1 czerwca 1946 r. do 29 lutego 1964 r. podał w oparciu o posiadane przez niego dokumenty. Odwołujący zwracał uwagę także na to, iż w jego przekonaniu zapis zawarty w zaświadczeniu kombatanckim o przyznaniu uprawnień kombatanckich z tytułu walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej był standardowym zapisem i nie uwzględniał złożonych sytuacji, a w szczególności jego działalności w AK przed wstąpieniem do MO. Odwołujący podkreślał nadto, że przynależność do AK zachował w ścisłej tajemnic i to właśnie w porozumieniu z osobami działającymi w konspiracji postanowił pozostać w R. i włączyć się do pracy w Zarządzie Miejskim. Polecenie zaś wstąpienia do pracy w Milicji Obywatelskiej otrzymał od działaczki konspiracyjnej P. G. Decyzją z dnia [...] Nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., po ponownym rozpoznaniu sprawy, działając na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a i art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 z późn. zm utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...], Nr [...], pozbawiającą J. P. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu tej decyzji organ podał, iż po ponownym rozpoznaniu sprawy, biorąc pod uwagę całokształt materiału dowodowego, uznał, iż wniosek J. P. nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem strona w treści wniosku nie wskazała, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie własnej decyzji. Podkreślił organ, iż za bezsporny należy uznać fakt służby strony w organach Bezpieczeństwa Publicznego, co potwierdza pismo IPN we W. z dnia 12 lutego 2004 r. oraz z dnia 17 marca 2005 r. Uzasadniał dalej organ, że ustawodawca, w zakresie decyzji podejmowanych w oparciu o art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" ustawy nie pozostawił organowi żadnej sfery uznania, a znaczenie ma tylko i wyłącznie element ze sfery faktu, a to zatrudnienie w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa, bez znaczenia jest przy tym funkcja pełniona przez stronę w Urzędzie Bezpieczeństwa, jak też i wcześniejsza działalność strony w Armii Krajowej. Samo zatrudnienie w strukturach aparatu bezpieczeństwa stanowi obligatoryjną przesłankę do pozbawienia strony przyznanych uprawnień kombatanckich. Z treścią powyższej decyzji nie zgodził się J. P. We wniesionej skardze podniósł, iż głównym zainteresowaniem Urzędu było wykazanie, gdzie pracował, a nie ustalenie jego działalności konspiracyjnej. Skarżący twierdził, że służbę w Straży Miejskiej w R., a od 1946 r. w milicji podjął z polecenia AK i przez cały czas służby w milicji prowadził współpracę z polskim podziemiem, a potem episkopatem Polski, za co został aresztowany w lutym 1964 r. i przetrzymywany do lipca 1964 r., a następnie zwolniony z aresztu i dyscyplinarnie wydalony z pracy w KWMO w O. Czynione przez niego po 1981 r. starania o przyznanie odszkodowania i rehabilitację nie przyniosły zamierzonego efektu. Minister MSW poinformował go, w dniu 09.05.1991 r., że zwolniono go z służby w trybie dyscyplinarnym, ponieważ dopuścił się dekonspiracji form i metod pracy operacyjnej byłej służby bezpieczeństwa oraz przekazywania osobom nieuprawnionym danych stanowiących tajemnicę służbową i państwową. Do skargi skarżący załączył prowadzoną przez niego korespondencję z Ministerstwem Sprawiedliwości, Ministerstwem Spraw Wewnętrznych, oraz Sądem Wojewódzkim w Warszawie. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu odpowiedzi podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wskazując dodatkowo, iż w toku postępowania weryfikacyjnego ustalono, że skarżący zatrudniony był w organach Bezpieczeństwa Publicznego, Publicznego zebrany materiał nie potwierdza, aby został tam skierowany przez organizację niepodległościową lub przez taka organizację zwerbowany w celu przekazywania informacji i udzielania pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami, a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo – administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. nr 153, poz. 1270).). W przypadku, gdy skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu (art. 151 w/w ustawy). Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, wynika konsekwencja, co do tego, iż sąd ten rozważa wyłącznie prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji (tak NSA w wyroku z dnia 14 stycznia 1999 r., sygn. III SA 4731/97 – LEX nr 37180). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Legalność decyzji bada się zarówno pod względem formalnym jak też i materialno - prawnym. Oznacza to, że sąd kontroluje zaskarżoną decyzję wyłącznie w aspekcie jej zgodności z prawem i może decyzję taką uchylić lub stwierdzić jej nieważność, tylko wówczas, gdy narusza ona prawo materialne lub procesowe w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Dodać przy tym należy, iż sąd nie jest władny do zastępowania organów administracji państwowej w rozstrzyganiu spraw administracyjnych. Przedmiotem oceny jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] Nr [...] , którą po ponownym rozpoznaniu sprawy J. P., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...], Nr [...] , pozbawiającą J. P. uprawnień kombatanckich przyznanych orzeczeniem ZW ZBoWiD w O. z dnia 03.09.1976 r. z tytułu walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej w okresie od czerwca 1946 r. do grudnia 1947 r. Przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją wykazał, iż nie narusza ona prawa. Podstawę materialnoprawną pozbawienia skarżącego J. P. uprawnień kombatanckich stanowił art. 25 ust. 2 pkt 1 lit "a" w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r, Nr 42, poz. 371 ze zm.) Art. 25 ust. 1 stanowi, iż; "Osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują te uprawnienia, z zastrzeżeniem ust. 2. Ustęp zaś drugi tegoż przepisu przewiduje, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby: 1) wymienione w art. 21 w ust. 2: a) w pkt 1, 3 i 4, z zastrzeżeniem art. 21 ust. 3, b) w pkt 2, 21, 5 i 6, jeżeli w wyniku postępowania weryfikacyjnego wykazano im czyny, o których mowa w tych przepisach, 2) które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. W świetle brzmienia art. 21 ust. 2 ustawy uprawnienie kombatanckie nie przysługują osobie, która: 1) w okresie wojny 1939-1945 kolaborowała z hitlerowskim okupantem, 2) przymusowo pełniła służbę w armii niemieckiej lub dobrowolnie zadeklarowała odstępstwo od narodowości polskiej, jeżeli potem do końca wojny nie brała udziału w walce o niepodległość Polski, 21) kolaborowała z radzieckimi władzami okupacyjnymi w latach 1939-1941, 3) w okresie od września 1939 r. do końca 1956 r. służyła w NKWD albo w innych organach represji ZSRR działających przeciwko Narodowi i Państwu Polskiemu, 4) w latach 1944-1956: a) pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, b) była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w jednostkach organizacyjnych lub na stanowiskach związanych ze stosowaniem represji wobec osób podejrzanych lub skazanych za działalność podjętą na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej: - w organach prokuratury i prokuraturze wojskowej, - w sądownictwie powszechnym lub wojskowym, - w służbie więziennej, c) była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, d) była funkcjonariuszem organów bądź jednostek organizacyjnych Polskiej Partii Robotniczej lub Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, do których właściwości rzeczowej - terenowej i centralnej - należał nadzór nad instytucjami, o których mowa w lit. a) i b), bądź nad zadaniami, o których mowa w lit. c), 5) uchybiła godności obywatela polskiego, wykorzystując władzę otrzymaną od instytucji stosujących represje do ciemiężenia współwięźniów, 6) uchybiła godności obywatela polskiego, donosząc władzom komunistycznym o żołnierzach podziemia, legionistach, organizacjach podziemnych, partyzanckich i tych wszystkich, których obejmują art. 2 i 4, 7) dopuściła się zabójstwa lub innej zbrodni wobec osób cywilnych w okresie do 31 grudnia 1956 r. w związku z działalnością uznaną za działalność kombatancką lub równorzędną w rozumieniu ustawy, za co została skazana prawomocnym wyrokiem sądu. Z treści powyższych przepisów w sposób jednoznaczny wynika, że osoby, które spełniłyby przesłanki do uzyskania uprawnień kombatanckich określonych w ustawie nie nabywają do nich prawa w przypadku, gdy znajdują się w kręgu osób, co do których ustawodawca przewidział wyłączenie tego prawa. Zgodzić należy się zatem z organem, iż redakcja przepisu art. 25 ust. 2 pkt 1 lit "a" w związku z art. 21 ust. 2 nie pozostawia organom żadnej sfery dowolności, ani uznaniowości. Są to bowiem przesłanki materialnoprawne, które kształtują treść stosunku prawnego. Zasadnie zatem Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. prowadząc postępowanie w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich J. P. dążył do ustalenia, czy zatrudniony był on w Milicji Obywatelskiej, czy też w strukturach aparatu bezpieczeństwa, co stanowiłoby obligatoryjną ustawową przesłankę pozbawienia go uprawnień kombatanckich. Zebrany w sprawie materiał dowody pozwalał organowi na przyjęcie, że skarżący, wbrew jego pierwotnym twierdzeniom nie służył w MO, lecz w aparacie bezpieczeństwa. Ta zmiana stanu faktycznego skutkowała zmianę podstawy prawnej pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich, jak również brak potrzeby ustalania czy skarżący działał w strukturach Armii Krajowej czy też nie. Zarzut zatem skarżącego, iż organ skupił się przede wszystkim na ustaleniu miejsca jego zatrudnienia nie może być uznany za zasadny. Zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 KPA organ administracji publicznej w toku postępowania zobowiązany jest bowiem pojąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Oznacza to zatem, iż to organ administracji publicznej miał obowiązek podjąć kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy (por wyrok WSA w Warszawie z 09.04.2004 r., II SA 1631/03; podobnie wyrok NSA z 23.04. 2002 r. syg. I SA 274/02; wyrok NSA z 01.04.2002 r., syg. V SA 115/01). Lektura akt administracyjnych nie pozwala także na uznanie zasadności zarzutu skarżącego, iż służbę w strukturach aparatu bezpieczeństwa podjął z polecenia AK i przez cały czas służby w milicji prowadził współpracę z polskim podziemiem, a potem episkopatem Polski, za co został aresztowany w lutym 1964 r. i przetrzymywany do lipca 1964 r., a następnie zwolniony z aresztu i dyscyplinarnie wydalony z pracy w KWMO w O. Zgodnie wprawdzie z art. 21 ust. 3 w/w ustawy przepisu ust. 2 pkt 4 lit. a) i b) nie stosuje się wobec osób, które przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im pomocy. Skarżący takich dowodów nie przedłożył. Z treści dołączonych do akt administracyjnych oświadczeń oraz zeznań świadków (k. 66 do 72) oraz kopii artykułów prasowych nie sposób wyprowadzić wniosku, iż skarżący został skierowany do pracy w Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego przez organizacje niepodległościowe. Ustawodawca zaś ciężarem dowodu w tym zakresie obciążył osobę powołującą się na istnienie takich faktów. Co więcej ustawodawca, w przepisie art. 21 ust. 3 ustawy o kombatantach nie dopuścił w tym zakresie możliwości uprawdopodobnienia przez stronę istnienia okoliczności w oparciu, o które organ mógłby nabrać przekonania o faktycznym istnieniu przytaczanego przez zainteresowanego stanu, lecz nakazał przedłożenie dowodów z których przytaczany fakt wynika. Dowodów takich w aktach administracyjnych sąd nie dostrzegł, a tym samym mając powyższe na uwadze należało uznać skargę J. P. za niezasadną. Podkreślić należy także ponownie, iż z obowiązku sądu dokonania oceny legalności zaskarżonej decyzji w aspekcie jej zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, wynika konsekwencja, co do tego, iż sąd administracyjny rozważa wyłącznie prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji. Wszelkie zatem nowe okoliczności, które nie były podnoszone i znane organom nie podlegają ocenie sądu. W tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu...(Dz. U Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji.