II SA/Op 223/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Roman Ciąglewicz – spr. sędzia WSA Teresa Cisyk Sędziowie asesor WSA Grażyna Jeżewska Protokolant sekretarz sądowy Jolanta Hadała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi T. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Uzasadnienie. Decyzją z dnia 18 grudnia 2003 r., nr [...] Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w N., działając na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r., Nr 64, poz. 414 ze zm.), przyznał T. R. pomoc w postaci posiłków, od dnia 1 stycznia 2004 r. do dnia 30 kwietnia 2004 r. Następnie, na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, decyzją z dnia [...], nr [...], udzielono T. R. pomocy w postaci zasiłku celowego w wysokości 40 zł. W uzasadnieniu decyzji Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w N. wskazał, iż wysokość przyznawanego świadczenia zależna jest nie tylko od sytuacji materialno – społecznej czy zdrowotnej osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc społeczną, ale również od realnych możliwości finansowych Ośrodka Pomocy Społecznej. Uzasadniając wysokość przyznanego T. R. świadczenia, przedstawiono zasady przyjęte w przyznawaniu zasiłków celowych oraz maksymalne wysokości przyznawanych świadczeń. Wyjaśniono, iż rodzinom i osobom, w których choćby jedna osoba otrzymuje stały comiesięczny dochód i jest mała różnica pomiędzy dochodem faktycznym rodziny, a kryterium dochodowym ustalonym zgodnie z art. 4 ustawy o pomocy społecznej, przyznawany jest zasiłek celowy w niższej wysokości niż rodzinom z dziećmi i osobom samotnie wychowującym dzieci, nieposiadającym dochodu lub mającym bardzo niski dochód. Zaznaczono również, iż przy rozpatrywaniu sytuacji materialnej rodziny lub osoby bierze się pod uwagę także obciążenia finansowe związane z utrzymaniem domu, mieszkania. Organ dodał, że ośrodek otrzymał na realizację zadań własnych, w tym wypłatę zasiłków celowych kwotę 214500 złotych miesięcznie. Z tego powodu przeciętna wysokość zasiłków dla rodzin o niskich dochodach wynosi 120 złotych, a dla osób samotnych 80 złotych. W odwołaniu T. R. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Podniósł zarzut naruszenia przepisów ustawy o pomocy społecznej i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, poprzez przyjęcie przez organ, że skarżący jako osoba samotna i trwale niezdolna do pracy, nie ma prawa do uzyskania stosownej pomocy materialnej ze środków pomocy społecznej. Podając wysokość poszczególnych wydatków związanych z utrzymaniem podniósł również, iż przyznana kwota zasiłku nie jest wystarczając na pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem choćby minimalnych potrzeb utrzymania koniecznego. Wyliczył swój miesięczny dochód netto za marzec 2004 r. na kwotę 425,54 zł. Jednocześnie określił wydatki z tego miesiąca wyniosły 708,77 zł. Dochód łącznie z zasiłkiem celowym w kwocie 40 złotych nie wystarczył na pokrycie wydatków i doszło do powstania debetu na kwotę 243,23 zł. Wydatki z tytułu czynszu mieszkaniowego z kwoty 213,75 zł zostały zredukowane do 140 zł, co automatycznie spowodowało zadłużenie mieszkania. Decyzją z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Akceptując wywody zawarte w zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy wyjaśnił, iż w świetle przepisów obowiązującej w dacie wydania zaskarżonej decyzji ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej, zasiłek celowy z pomocy społecznej mógł być przyznawany osobom i rodzinom, których sytuacja faktyczna odpowiadała przypadkom wymienionym w przepisie art. 3 w punktach od 2 do 11 ustawy, a dochód osoby lub rodziny nie przekroczył kryterium dochodowego określonego w art. 4 ust. 1 ustawy. Stosownie natomiast do art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593), której przepisy znajdują zastosowanie do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy (tak więc również w niniejszej sprawie), przyznanie świadczenia pieniężnego osobie samotnie gospodarującej uzależnione jest od spełnienia łącznie dwóch warunków: dochód osoby samotnie gospodarującej nie może przekroczyć 461 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z przesłanek wymienionych w art. 7 pkt 2 – 15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. T. R. jest osobą samotnie gospodarującą, której dochód wynosi 425,54 zł, a tym samym nie przekracza kwoty 461 zł, tj. kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Należało więc uznać, iż spełnia on wymogi do otrzymania świadczeń z pomocy społecznej. Skoro organ I instancji rozstrzygnął o przyznaniu stronie zasiłku celowego w kwocie 40 zł, roszczenie strony w zakresie przyznania z pomocy społecznej świadczenia pieniężnego zostało uwzględnione. Wskazując, iż wysokość przyznanego zasiłku wynika z istniejących w dacie rozpatrywania wniosku możliwości finansowych Ośrodka Pomocy Społecznej, Kolegium oceniło, iż organ I instancji w sposób wyczerpujący uzasadnił wielkość przyznanego zasiłku celowego. Dodatkowo wskazano, iż T. R. otrzymał także, na podstawie decyzji z dnia 18 grudnia 2003 r., nr [...], pomoc w formie obiadów. W związku z tym, ponieważ koszt posiłków za miesiąc w którym przyznano zasiłek celowy wyniósł 126 zł, w ocenie Kolegium stwierdzić należało, iż T. R. otrzymał pomoc w łącznej kwocie 166 zł, a więc w kwocie znacznie wyższej niż wielkość przyznawanych w tym okresie zasiłków. Organ odwoławczy zaakcentował, że celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie SA w stanie pokonać wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Oznacza to, zdaniem Kolegium, że ustawodawca nie stworzył po stronie organów dysponujących pomocą społeczną obowiązku zaspokojenia wszystkich, nawet uzasadnionych potrzeb osoby ubiegającej się o taką pomoc i do pomocy uprawnionej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, T. R. podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego, w szczególności ustawy o pomocy społecznej oraz orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, poprzez przyjęcie przez organy administracji, że nie ma podstaw do udzielenia mu stosownej pomocy materialnej, w celu zapewnienia utrzymania koniecznego i zaspokojenia potrzeb bytowych, wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji bądź jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Odnosząc się do twierdzeń zawartych w zaskarżonej decyzji, wskazał ponadto, iż pomimo przyznania pomocy w postaci posiłków, kwota przyznanego zasiłku celowego nie jest wystarczająca na pokrycie deficytu wydatków związanych z kosztami utrzymania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji oraz podnosząc, iż argumenty przedstawione przez skarżącego nie zasługują na uwzględnienie, wniosło o oddalenia skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: najpierw odnotować trzeba, że zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta odpowiada wymogom prawa. Rozważania rozpocząć należy od uwagi, iż rozpatrując sprawę organ odwoławczy słusznie oparł się o przepisy ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (Dz. U. Nr 64, poz. 593). Zauważyć należy, iż decyzja o przyznaniu skarżącemu zasiłku celowego w wysokości 40 zł, wydana została przez organ I instancji w oparciu o obowiązujące w dniu wydania decyzji przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. W chwili natomiast wydania zaskarżonej decyzji przez organ II instancji, w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajdowały przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. Zgodnie bowiem z art. 150 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy stosuje się jej przepisy. Od razu zauważyć trzeba, że skarżący spełniał wymogi przyznania mu zasiłku celowego, zarówno wynikające z ustawy poprzednio obowiązującej, jak i ustawy, która weszła w życie z dniem 1 maja 2004 r. W szczególności odnosi się to do nieprzekroczenia kryterium dochodowego (wysokość tego kryterium w datach decyzji obu instancji była zresztą jednakowa), jak i okoliczności uzasadniających przyznanie pomocy społecznej. Warto jeszcze odnotować, że przesłanki zawarte w przepisie normującym przyznanie zasiłku celowego były jednakowe w obu ustawach, a także w obu stanach prawnych decyzja miała charakter uznaniowy. Zgodnie z art. 39 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r., zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Podobnie możliwość, a nie obowiązek przyznania zasiłku celowego przewidywał przepis art. 32 ust.1 ustawy o pomocy społecznej z 1990 r. Zakres udzielanej pomocy w obu omawianych ustawach warunkowany był m.in. możliwościami pomocy społecznej (art. 2 ust.4 ustawy z 1990 r. i art. 3 ust.4 ustawy z 2004 r.). W rezultacie kontrowersja sprowadza się do tego, czy nieuwzględnienie żądania w całości i ograniczenie się do przyznania skarżącemu zasiłku celowego w kwocie 40 zł, pozostaje w zgodzie z wymogami rozstrzygnięcia uznaniowego. Decyzje uznaniowe podlegają kontroli pod względem zgodności z prawem, bo wymaga zbadania to, czy w ogóle dopuszczalne było uznanie administracyjne oraz czy nie przekroczono jego granic przy wydawaniu decyzji, jak również czy prawidłowo uzasadniono wybór rozstrzygnięcia sprawy (por. Janusz Borkowski w : B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2000 r., str.412). Prawidłowe uzasadnienie powinno wskazywać wyraźnie określone kryteria, którymi kierował się organ przy wyborze takiego, a nie innego rozstrzygnięcia (por. Adam Błaś "Sądowa kontrola decyzji uznaniowych", CASUS Suplement, Wiosna 2000 r., str. VIII). W zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji I instancji wskazano kryteria, którymi kierowały się organy rozpatrując wniosek T. R. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nawiązuje do okoliczności określonych w art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (decyzja pierwszej instancji nawiązywała do art. 2 wówczas obowiązującej ustawy o pomocy społecznej). Powtórzyć w tym miejscu warto pogląd, że organy rozstrzygające zasadność wniosku o przyznanie pomocy społecznej są nie tylko uprawnione, ale wręcz zobowiązane do wyważenia subiektywnego interesu uprawnionego i sytuacji obiektywnej, wynikającej z możliwości finansowych organu rozdzielającego środki pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 1999 r., sygn. akt II SA / Ka 1316 / 97, Orzecznictwo w Sprawach Samorządowych 1999 / 4 / 111). W decyzji będącej przedmiotem weryfikacji sądowej nie tylko nawiązano do celów i zadań pomocy społecznej, z uwzględnieniem indywidualnej sytuacji wnioskodawcy, ale także rozważono możliwości Ośrodka Pomocy Społecznej w realizacji zadań własnych gminy w tym zakresie. Wykazano, że środki przekazane na rzecz skarżącego (zasiłek w kwocie 40 zł i posiłki o wartości 126 zł) przekraczają średnią wysokość pomocy udzielanej tego miesiąca innym uprawnionym na terenie gminy. W tej sytuacji należy przyjąć, że organy administracyjne nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Zaskarżona decyzja nie narusza także przepisów postępowania. Wobec powyższego należało, na mocy art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalić skargę.