II SA/Op 229/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Teresa Cisyk Sędziowie: sędzia WSA Ewa Janowska - spr. sędzia WSA Krzysztof Bogusz Protokolant : st. sekretarz sądowy Katarzyna Johan po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 października 2008 roku sprawy ze skargi Wojewody [...] na uchwałę Rady Gminy [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie powołania zastępcy kierownika urzędu stanu cywilnego postanawia umorzyć postępowanie. Wojewoda [...], skargą z dnia 9 czerwca 2008r., wniósł o stwierdzenie niezgodności z prawem uchwały Rady Gminy [...], z dnia [...], Nr [...], w sprawie powołania zastępcy kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w T. z powodu istotnego naruszenia prawa, tj. art. 3a ustawy z dnia 22 marca 1990r. o pracownikach samorządowych (tj. Dz. U. z 2001r., Nr 142, poz. 1593 ze zm.). W uzasadnieniu skargi organ nadzoru wskazał, że na sesji w dniu [...], Gmina [...], działając między innymi na podstawie art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 29 września 1986r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2004r., Nr 161, poz. 1688), powołała S. M. na stanowisko zastępcy Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego. Z treści pisma sekretarza Gminy [...] z dnia 5 listopada 2007r. wynika, że S. M. powołana na zastępcę kierownika urzędu stanu cywilnego jest zatrudniona w Referacie Planowania i Finansów Urzędu Gminy na stanowisku podinspektora ds. obsługi finansowej, a na stanowisku tym została zatrudniona po przeprowadzeniu konkursu. Natomiast na stanowisko zastępcy Kierownika Urzędu Stanu cywilnego nie był ogłaszany konkurs, gdyż według opinii organu nie było to wolne stanowisko w rozumieniu ustawy o pracownikach samorządowych, bowiem jest to wyłącznie zastępstwo w ramach dodatkowych obowiązków. Jednakże w ocenie strony skarżącej, działanie Rady w sposób istotny narusza prawo właśnie z uwagi na powierzenie czynności zastępcy kierownika urzędu stanu cywilnego z pominięciem procedury otwartego, konkurencyjnego naboru, o którym mowa w art. 3a ustawy o pracownikach samorządowych. Zgodnie z art. 6 ust. 1,2,3 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego dokonuje urzędnik stanu cywilnego lub jego zastępca. Kierownikiem urzędu stanu cywilnego jest wójt lub burmistrz (prezydent), rada gminy może jednak powołać innego kierownika urzędu stanu cywilnego i jego zastępców, a szczegółowe regulacje dotyczące statusu prawnego pracowników samorządowych powoływanych do dokonywania czynności związanych z aktami stanu cywilnego określa ustawa o pracownikach samorządowych. Zgodnie z art. 3a ust. 1 z zw. z art. 2 pkt 2 i 4 tej ustawy, nabór kandydatów na wolne stanowiska urzędnicze, w tym na kierownicze stanowiska urzędnicze, (a takim jest zastępca kierownika urzędu stanu cywilnego) zatrudnianych na podstawie mianowania i umowy o pracę jest otwarty i konkurencyjny, co w praktyce oznacza konieczność przeprowadzenia konkursu przed zatrudnieniem określonej osoby na stanowisku urzędniczym. Wojewoda [...] przyjął, że zastępca kierownika urzędu stanu cywilnego może być zatrudniony na podstawie umowy o pracę albo, jeżeli taka podstawa została, zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy o pracownikach samorządowych, przewidziana dla takiego stanowiska w statucie gminy, na podstawie umowy mianowania. Sama zaś uchwała o powołaniu na stanowisko zastępcy kierownika urzędu stanu cywilnego stanowi upoważnienia dla podmiotu dokonującego czynności z zakresu prawa pracy do zawarcia z powołanym zastępcą kierownika umowy o pracę czy sporządzenia aktu mianowania. Dalej wskazywano, że skoro zastępca kierownika urzędu stanu cywilnego jest pracownikiem samorządowym zatrudnianym na podstawie mianowania bądź umowy o pracę (art. 2 pkt 2 i 4 ustawy o pracownikach samorządowych), to do nawiązania z nim stosunku ma zastosowanie art. 3a przywołanej ustawy. W ocenie Wojewody, obowiązek przeprowadzenia konkursu ma stanowisko kierownika i zastępcy kierownika urzędu stanu cywilnego ma charakter bezwzględny i ustawa nie przewiduje żadnych wyjątków w tym zakresie, które uzasadniałyby odstępstwo od tej zasady. Wymóg przeprowadzenia konkursu będzie miał zastosowanie zarówno dla nowo zatrudnianych kandydatów spoza urzędu gminy, jak i dla kandydatów już w tym urzędzie zatrudnionych. Na poparcie swojego stanowiska skarżący przywołał liczne wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w zasadzie podzielając argumentację Wojewody [...], co do obowiązku przeprowadzania konkursu przy naborze na wolne stanowisko urzędnicze, w tym kierownicze stanowisko urzędnicze, stosownie do regulacji art. 3a w zw. z art. 2 i 4 ustawy o pracownikach samorządowych. Jednakże podnosząc, że przywołane przez Wojewodę [...] przepisy mają zastosowanie wyłącznie do zatrudnienia na wolnym stanowisku urzędniczym. Wolne stanowisko powstaje zaś w przypadku zakończenia stosunku pracy osoby na nim zatrudnionej lub w przypadku utworzenia nowego, dotychczas nieistniejącego stanowiska. W przypadku Gminy [...] stanowisko zastępcy Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego nie zostało utworzone ani też nie powstał "wakat" po zakończeniu pracy przez inną osobę, pełniącą tą funkcję. Zgodnie z § 16 Regulaminu Organizacyjnego Urzędu Gminy [...], możliwe jest powołanie w razie potrzeby dwóch nieetatowych zastępców kierownika Urzędu Stanu Cywilnego. Podyktowane to zostało specyfiką małej wiejskiej gminy, jaką jest Gmina [...], gdzie konieczność zastąpienia kierownika USC powstaje zaledwie kilka razy w roku i stworzenia etatowego zastępcy kierownika USC spowodowałoby konieczność ponoszenia kosztów utrzymania pracownika, faktycznie nieświadczącego pracy. W związku z powyższym obowiązki zastępcy kierownika urzędu stanu cywilnego zostały powierzone pracownikowi Urzędu Gminy, poprzez rozszerzenie dotychczasowego zakresu obowiązków w ramach zawartej umowy o pracę. Przeprowadzenie konkursu musiałaby, natomiast, mimo nieposiadania wolnego stanowiska, oznaczać ogłoszenie naboru do pracy w zasadzie nieodpłatnej, a to z uwagi na czasowe i sporadyczne wykonywanie obowiązków. Na rozprawie przed Sądem pełnomocnik organu zwrócił uwagę na wejście w życie ustawy o zmianie ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego oraz ustawy o opłacie skarbowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z zasady legalności, wynika konsekwencja, iż wojewódzki sąd administracyjny ocenia, czy wydany akt jest zgodny z prawem obowiązującym w dacie jego wydania (wyrok NSA z dnia 14 stycznia 1999 r., sygn. akt III SA 4731/97 – LEX nr 37180). W niniejszej sprawie kontroli sądowej została poddana uchwała Rady Gminy [...] o powołaniu zastępcy kierownika urzędu stanu cywilnego, podjęta m. in. w oparciu art. 6 ust. 3 ustawy z 29 września 1986r. Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jednolity Dz. U. z 2004r., Nr 161, poz. 1688 ze zm). W sprawie nie jest sporne, że powołanie to nie zostało poprzedzone przeprowadzeniem postępowania konkursowego w trybie ustawy o pracownikach samorządowych. W tym miejscu należy zgodzić się ze stronami, że do nawiązania stosunku pracy z zastępcą kierownika urzędu stanu cywilnego ma zastosowanie art. 3a ustawy z dnia 22 marca 1990r. o pracownikach samorządowych (tekst jednolity z 2001r. Dz. U. Nr 142, poz. 1593), stanowiący, że nabór na wolne stanowiska urzędnicze, kierownika urzędu stanu cywilnego i jego zastępcy, powinno było być dokonane w drodze otwartego i konkurencyjnego naboru kandydatów. Obowiązek przeprowadzenia konkursu miał charakter bezwzględny w świetle przywołanej ustawy o pracownikach samorządowych i wymóg przeprowadzenia konkursu miał zastosowania zarówno dla nowozatrudnionych kandydatów spoza urzędu gminy, jak i dla kandydatów już w tym urzędzie zatrudnionych. Jednakże ustawą z dnia 19 września 2008r. o zmianie ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego oraz o opłacie skarbowej (Dz. U. Nr 182, poz. 1121), która weszła w życie w dniu 29 października 2008r., a więc w trakcie niniejszego postępowania sądowego, dotyczącego badania zgodności z prawem uchwały rady gminy o powołaniu zastępcy kierownika urzędu stanu cywilnego, podjętej z pominięciem trybu konkursowego, wprowadzono regulacje odnoszące się do powoływania m.in. zastępców kierowników urzędów stanu cywilnego, dodatkowo sanując te powołania, które dokonano z uchybieniem przepisów ustawy o pracownikach samorządowych.. Wprowadzono przepis w art. 6 ust 5 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, zgodnie z którym wójt (burmistrz, prezydent miasta) zatrudnia inną osobę na stanowisku kierownika urzędu stanu cywilnego oraz art. 6a, w którym określono wymogi i kwalifikacje, jakie powinna spełniać i posiadać osoba zatrudniana na stanowisku kierownika urzędu stanu cywilnego oraz zastępcy kierownika urzędu stanu cywilnego. W nowo dodanym przepisie art. 6c przywołanej wyżej ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego wprost zawarto regulację, że w zakresie nieuregulowanym tą ustawą do naboru, w tym i zastępcy kierownika urzędu stanu cywilnego stosuje się przepisy ustawy z dnia 22 marca 1990r. o pracownikach samorządowych. Równocześnie art. 3 cytowanej ustawy nowelizującej Prawa o aktach stanu cywilnego, zawiera normę, zgodnie z którą, osoby powołane na stanowisko kierownika urzędu stanu cywilnego lub jego zastępcy, od dnia 7 sierpnia 2005r. do dnia wejścia w życie ustawy, uchwałą rady gminy, na podstawie art. 6 ust. 3 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, bez przeprowadzenia naboru w trybie art. 3a-3d ustawy z dnia 22 marca 1990r. o pracownikach samorządowych uważa się za zatrudnione zgodnie z przepisami tej ustawy. Przypomnijmy, zaskarżona uchwała została podjęta w dniu 1 czerwca 2007r. i powołuje S. M. na stanowisko zastępcy kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w T., bez uprzedniego naboru w trybie art. 3a ustawy o pracownikach samorządowych. Oznacza to, że mimo niezachowania właściwego trybu zatrudnienia osoby na stanowisko zastępcy kierownika Urzędu Stanu cywilnego w T. w oparciu o przepisy obowiązujące w dacie podjęcia przez Radę Gminy zaskarżonej uchwały , po myśli ustawy z 19 września 2008r. o zmianie ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, należy uznać zatrudnienie to za zgodne z prawem. W istocie bowiem nowelizacja ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego ma zastosowanie do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie tego aktu prawnego i usankcjonowała dokonane w okresie od dnia 7 sierpnia 2005r. do dnia wejście w życie przywołanej noweli czynności kierowników urzędu stanu cywilnego oraz ich zastępców, którzy zostali powołani bez przeprowadzenia postępowania konkursowego w trybie ustawy o pracownikach samorządowych. Zgodnie z art. 161 § 1 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy stało się ono bezprzedmiotowe. W świetle art. 161 § 1 pkt 3 ustawy bezprzedmiotowość postępowania może wynikać ze zdarzeń zaszłych w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Za takie zdarzenie należało uznać wejście w życie ustawy o zmianie ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, która doprowadziła do zgodności z prawem zaskarżonej uchwały. Z powyższych względów postępowanie stało się bezprzedmiotowe, co uzasadniało jego umorzenie, stąd na zasadzie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a orzeczono jak w sentencji.