II SA/Op 246/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Sachanbińska po rozpoznaniu w dniu 14 października 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. S. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu z dnia 16 maja 2019 r., nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie ustalenia uprawnień do emerytury postanawia odrzucić skargę. Skarżący S. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu z dnia 16 maja 2019 r., nr [...], o zawieszeniu postępowania w sprawie ustalenia uprawnień do emerytury. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o odrzucenie skargi z uwagi na brak właściwości sądu administracyjnego w niniejszej sprawie. Na skutek złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy, postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2019 r., sygn. akt II SPP/Op 61/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odmówił przyznania prawa pomocy. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, Sąd uznał - na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a. - że sprawa dotycząca ustalenia S. S. uprawnień do emerytury nie podlega właściwości sądu administracyjnego, a zatem jego skarga jest oczywiście bezzasadna. Wobec powyższego, zdaniem Sądu, zaistniała przesłanka do odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy, stosownie do art. 247 ustawy, zgodnie z którym pomoc sądowa nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Odpis powyższego postanowienia o odmowie prawa pomocy wraz z pouczeniem o prawie wniesienia do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenia w terminie 7 dni, został doręczony osobiście skarżącemu w dniu 2 września 2019 r., co potwierdza pocztowe potwierdzenie odbioru przesyłki znajdujące się w aktach sprawy o sygn. akt II SPP/Op 61/19 (por. k-19 akt). Do dnia wydania niniejszego orzeczenia skarżący nie zakwestionował postanowienia z dnia 19 sierpnia 2019 r. o odmowie przyznania prawa pomocy, a zatem stało się one prawomocne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. Według art. 1 P.p.s.a., sądy administracyjne orzekają w zakresie kontroli działalności administracji publicznej oraz w innych sprawach, do których przepisy stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy sądowoadministracyjne). Zgodnie z art. 3 § 1 P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, zaś § 2 tego przepisu stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (K.p.a.), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej, oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w K.p.a. oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI Ordynacji podatkowej oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Oprócz kontroli działalności administracji publicznej w sprawach skarg wymienionych w art. 3 § 2 P.p.s.a., sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. (art. 3 § 2a P.p.s.a) oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 P.p.s.a.). Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu zawieszające, na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, z późn. zm.), zwanej dalej "K.p.a.", prowadzone przez ten organ postępowanie w sprawie ustalenia uprawnień do emerytury (art. 24 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 2018 r. poz. 1270, z późn. zm.). Bezsporne jest, że postępowanie o ustalenie uprawnień do emerytury toczy się w przedmiocie świadczenia z ubezpieczenia społecznego. W związku z tym wskazać przyjdzie, że według art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300, z późn. zm.), powoływanej dalej jako u.s.u.s., ubezpieczenia społeczne obejmują ubezpieczenia emerytalne. Natomiast w sprawach tych właściwe są sądy powszechne. Przepis art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, z późn. zm.) zawiera bowiem definicję legalną spraw cywilnych, do których należą sprawy z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz inne sprawy, do których przepisy Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych. Ustawodawca przesądził zatem, że sprawy ubezpieczeniowe są sprawami cywilnymi w znaczeniu formalnym. Konsekwencją tej ogólnej zasady są przepisy dotyczące postępowań cywilnych odrębnych, w szczególności art. 4778 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, stanowiący, że do właściwości sądów okręgowych należą sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów rejonowych. Właściwość sądu powszechnego, a nie sądu administracyjnego do rozpoznawania środków odwoławczych od decyzji ZUS w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych potwierdzają również regulacje u.s.u.s., zgodnie z którymi: ustalenie uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych następuje w drodze decyzji wydawanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 83 ust. 1 pkt 4), od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (art. 83 ust. 2), odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia (art. 83 ust. 3). Odmienne regulacje dotyczą spraw o przyznanie świadczenia z ubezpieczenia społecznego w drodze wyjątku oraz spraw o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie, w których właściwość sądu administracyjnego wynika z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Do tych kategorii nie zalicza się jednak niniejsza sprawa. Przedstawione przepisy (za wyjątkiem art. 83 ust. 4 u.s.u.s.) czynią zasadny wniosek, że generalnie sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, w tym o ustalenie uprawnień do emerytury, i podjęte w tych postępowaniach akty (o ile przysługuje na nie środek zaskarżenia) podlegają kontroli sądów powszechnych. Dlatego sąd administracyjny nie jest właściwy w tego rodzaju sprawach. Jak już wspomniano wcześniej, S. S. zaskarżył postanowienie dotyczące kwestii wpadkowej (zawieszenia postępowania), wydane w toku trwającego postępowania o ustalenie prawa do emerytury. Wprawdzie zgodnie z art. 101 § 3 K.p.a. na postanowienie w sprawie zawieszenia postępowania albo odmowy podjęcia zawieszonego postępowania służy stronie zażalenie, jednak w rozważanym przypadku zastosowanie znajdują przepisy szczególne z zakresu ubezpieczeń społecznych, tj. art. 83b ust. 2 u.s.u.s., wedle którego od wydanych w trakcie postępowania (w przedmiocie świadczeń z ubezpieczenia społecznego) innych postanowień Zakładu (niż kończące postępowanie, o jakich mowa w ust. 1 tego przepisu) zażalenie nie przysługuje. Skoro objęte skargą postanowienie wpadkowe nie podlega zaskarżeniu, nie kończy postępowania w sprawie, nie rozstrzyga sprawy co do istoty, ani też nie zostało wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, to również z tego powodu -w świetle cyt. wyżej art. 3 § 2 pkt 2 i 3 P.p.s.a. - nie podlegałoby zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a., sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Niedopuszczalność z powodu braku właściwości sądu administracyjnego ma zaś miejsce wówczas, gdy skarga dotyczy aktu lub czynności nieobjętej zakresem właściwości rzeczowej sądu administracyjnego. W sytuacji zatem, gdy przedmiotem skargi strona bezsprzecznie czyni akt, który nie podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego, tak jak w niniejszej sprawie, skargę należy uznać za niedopuszczalną, a więc podlegającą odrzuceniu, stosownie do treści ww. przepisu. Wobec powyższego Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.