II SA/Op 265/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Sachanbińska Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) Sędzia WSA Beata Kozicka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi R. G. na postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Opolu z dnia 22 lutego 2021 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności uchyla zaskarżone postanowienie. Przedmiotem skargi R. G. było postanowienie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Opolu z dnia 22 lutego 2021 r., nr [...] stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Nysie z dnia 19 stycznia 2021 r., nr [...]. Wydanie tych postanowień poprzedziło postępowanie o następującym przebiegu. Orzeczeniem z dnia 19 stycznia 2021 r. po rozpoznaniu wniosku R. G. o ustalenie stopnia niepełnosprawności Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Nysie nie zaliczył wnioskodawcy do stopnia niepełnosprawności. W uzasadnieniu orzeczenia Zespół Orzekający stwierdził, że na podstawie analizy dokumentów, a w szczególności zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia z dnia 22 grudnia 2020 r., załączonej dalszej dokumentacji medycznej z badań wykonanych w latach od 2000 do 2020, karty informacyjnej choroby z dnia 8 lutego 2002 r., materiałów konsultacyjnych z lat od 2015 do 2016, a także materiału dowodowego wytworzonego w toku postępowania orzeczniczego stwierdzono u wnioskodawcy rodzaj schorzenia oraz jego następstwa, które funkcjonalnie nie uzasadniają zakwalifikowania do osób niepełnosprawnych. Zespół Orzekający podniósł, że w dacie orzekania nie istnieją przesłanki medyczne i psychofizyczne, które kwalifikują do zaliczenia do co najmniej lekkiego stopnia niepełnosprawności. Nie stwierdzono naruszenia sprawności organizmu, które powodowałoby obniżenie zdolności do pracy w porównaniu do zdolności, jaką wykazuje osoba o podobnych kwalifikacjach z pełną sprawnością fizyczną i psychiczną. Nie występują także ograniczenia w pełnieniu ról społecznych, które winny być kompensowane przy zastosowaniu przedmiotów ortopedycznych, środków pomocniczych albo pomocy technicznych. Orzeczenie organu I instancji doręczono na adres wnioskodawcy, tj. [...] ul. [...] w dniu 25 stycznia 2021 r., do rąk dorosłego domownika strony. Pismem z dnia 28 stycznia 2021 r. wnioskodawca złożył wniosek o sporządzenie medycznego uzasadnienia wydanego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności oraz odrębnie wniosek o przesłanie kserokopii dokumentacji medycznej. Kolejnym pismem z dnia 5 lutego 2021 r., złożonym bezpośrednio w siedzibie organu I instancji w dniu 9 lutego 2021 r., R. G. złożył odwołanie od orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Nysie. W uzasadnieniu zarzucił nieprawidłowości w procesie decyzyjnym zarówno pracownika socjalnego jak i lekarza będącego przewodniczącym składu orzekającego. Podniósł, że nie był obecny na posiedzeniu Zespołu orzekającego. Przeprowadzono z nim wywiad w formie rozmowy telefonicznej, która trwała 4 minuty i 48 sekund, a czas ten sam w sobie dowodzi, że jest zbyt krótki do przeprowadzenia przez pracownika socjalnego rzetelnego wywiadu. Podkreślił, że od urodzenia posiadał stwierdzony umiarkowany stopień niepełnosprawności, a w zaświadczeniach lekarskich i dokumentach załączonych do wniosku z lat 2015 - 2020 wynika wprost pogorszenie jego stanu zdrowia. Poza dotychczasowymi schorzeniami wpływającymi na upośledzenie [...] zdiagnozowano u niego [...] co kwalifikuje go do zabiegu [...]. Podkreślił, że [...] uległa pogorszeniu, co wykazują zaświadczenia lekarskie. Zarzucił, że stanowisko lekarza orzecznika jest nieprawidłowe, zresztą ten sam lekarz wydający teraz orzeczenie, przy lepszym wówczas stanie zdrowia, określił mu w 2015 r. umiarkowany stopień niepełnosprawności. W zaskarżonym postanowieniu Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Opolu stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od orzeczenia I instancji i podkreślił, że zgodnie z artykułem 134 K.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Nawiązując do treści tego przepisu organ odwoławczy stwierdził, że każde uchybienie terminowi do wniesienia odwołania powoduje, że organ ma obowiązek stwierdzić to uchybienie. Dotyczy to sytuacji nawet nieznacznego przekroczenia terminu i nie zależy od uznania ze strony organu. Dalej organ odwoławczy odwołując się do artykułu 58 § 1 i 2 K.p.a. podał, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem wniosku o przywrócenie terminu należy złożyć odwołanie, czyli dokonać uchybionej czynności. Analizując materiał dowodowy sprawy organ odwoławczy podniósł, że wnioskodawca nie złożył wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Od postanowienia organu odwoławczego z dnia 22 lutego 2021 r. skargę sądowoadministracyjną złożył R. G. W skardze zarzucił uchybienie przepisom postępowania obowiązującego zespoły do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności i pozbawienie go stopnia niepełnosprawności w sytuacji, gdy istniejąca dokumentacja lekarska co do aktualnego stanu zdrowia oraz poprzednio stwierdzonych schorzeń wprost wykazuje co najmniej umiarkowany stopień niepełnosprawności, który to stopień miał stwierdzony od 16 roku życia. Podkreślił, że powodem braku rozpatrzenia jego odwołania było uchybienie terminu o jeden dzień. Wniósł o uchylenie postanowienia organu odwoławczego, przywrócenie terminu do wniesienia odwołania i rozpatrzenie sprawy w kierunku ustalenia posiadanego stopnia niepełnosprawności. W obszernym uzasadnieniu skargi wywodził, że spóźnienie do wniesienia odwołania nie było celowe, ani złośliwe. Było wynikiem niewiedzy, ale także niewyczerpującego pouczenia przez organ w piśmie z 19 stycznia 2021 r. Podkreślił, że pisma urzędowe takie jak orzeczenia o stopniu niepełnosprawności powinny być przejrzyste i sformułowane w sposób jasny, zrozumiały dla każdego obywatela. Powinno być pouczenie w jaki sposób liczy się 14 dniowy termin odwołania. Podkreślił, że nie każdego obywatela stać na pomoc prawnika. Zarzucił też, że został wprowadzony w błąd. Podkreślił, że rozmawiał z pracownikiem organu, który już po wniesieniu odwołania wyjaśniał mu jak liczyć 14 dniowy termin, ale nie złożył wniosku o przywrócenie terminu, ponieważ został poinformowany, że ma czekać na rozstrzygnięcie organu odwoławczego. W konsekwencji nie złożył podania o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w organie, lecz dopiero w sądzie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest oczywiście uzasadniona. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, z późn. zm.) dalej w skrócie: "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje, między innymi orzekanie w sprawach skarg na postanowienia administracyjne. Tylko stwierdzenie, że zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c P.p.s.a.). Przeprowadzone w granicach tych przepisów i art. 134 P.p.s.a. badanie zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem organ naruszył przepisy prawa procesowego a w konsekwencji prawa materialnego. W sytuacji, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, stosownie do art. 119 pkt 3 oraz art. 120 P.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Na tej właśnie podstawie w trybie uproszczonym została rozpoznana skarga wniesiona w niniejszej sprawie. Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie było bowiem postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie doszło do istotnego naruszenia art. 9 K.p.a., którym to przepisem ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego nie wyłączając przestrzegania zasady, że strona i inna osoba uczestnicząca w postępowaniu nie mogą ponieść szkody tylko z powodu nieznajomości prawa a dzieje się tak po przez udzielanie stronom przez organ niezbędnych wyjaśnień i wskazówek tak co do stanu okoliczności faktycznych jak i obowiązujących procedur. Zwrócić należy uwagę, że postępowanie administracyjne o ustalenie stopnia niepełnosprawności przypadło na okres trwającego od dnia 20 marca 2020 r. stanu epidemii związanego z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2, gdyż rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczpospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. 2020 r., poz. 491) taki stan wprowadzono. Stan ten wiąże się z licznymi i powszechnymi ograniczeniami, także natury procesowej. Ograniczenia te nie mogą jednak wpływać na uprawnienia stron postępowania, w tym wypadku skarżącego. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazywano wielokrotnie, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 K.p.a. polega między innymi na powinności organów administracji publicznej odnośnie do poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę. Ponadto te same organy z mocy art. 10 § 1 K.p.a. są obowiązane zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Na podstawie art. 10 § 2 K.p.a. od zasady określonej w § 1 mogą organy odstąpić tylko w przypadku, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. W takim wypadku z mocy artykułu 10 § 3 K.p.a. organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy w drodze adnotacji przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1. Dalej trzeba zwrócić uwagę na przepis artykułu 15 zzzzzn pkt 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązań związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r., poz. 1842 zm.) w okresie stanu epidemii w szczególności, gdy urząd administracji wykonuje zadania w sposób wyłączający bezpośrednią interesantów organ administracji publicznej może odstąpić od zasady określonej w art. 10 § 1 K.p.a. Wskazać także trzeba, że w tym ostatnio powołanym przepisie uregulowano sytuację co dzieje się przy braku możliwości dostępu do siedziby organu a w konsekwencji braku możliwości poinformowania strony o przysługujących jej uprawnieniach z art. 10 K.p.a. Najistotniejsza zmiana procedury nastąpiła jednak ustawą z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 2255), gdyż z dniem 16 grudnia 2020 r. dodano przepis art. 15 zzzzzn2 w brzmieniu: ust. 1 W przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. ust. 2 W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. ust. 3 W przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Powołana regulacja nie oznacza wyłączenia reguł Kodeksu postępowania administracyjnego odnośnie do zasad wnoszenia środków odwoławczych, w tym stwierdzania uchybienia terminu do wniesienia odwołania lub przywracania terminu do wniesienia odwołania, lecz nową, dodatkową procedurę w okresie trwania pandemii i licznych zakażeń wirusem SARS-CoV-2. Wymaga ona od organu administracji podjęcia dodatkowych czynności. Dotychczas – co uczynił organ odwoławczy postanowieniem z dnia 22 lutego 2021 r. – stwierdzano uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Obecnie odnośnie do terminów, którym uchybiono po 16 grudnia 2020 r. organ zawiadamia stronę o uchybieniu terminu (art. 15 zzzzzn2 ust. 1), wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu (ust. 2) oraz poucza o treści ust. 3 tego przepisu wydłużającego termin tygodniowy z art. 58 § 2 K.p.a. do terminu 30 dni. Pomijając tą regulację zaskarżony organ naruszył ją oraz przepisy art. 64 § 2 K.p.a. w zw. z art. 9 i w zw. z art. 7 oraz art. 77 § 1 K.p.a., co musi skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 lit. c P.p.s.a. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych zważań. Po zastosowaniu art. 15 zzzzzn2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842, ze zm.), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 grudnia 2020 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 2255), organ oceni wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, o ile – prawidłowo pouczony skarżący – taki wniosek złoży.