II SA/Op 273/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. B. na rozkaz personalny Opolskiego Komendanta Wojewódzkiego Policji w Opolu z dnia 25 marca 2011 r., nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby funkcjonariusza Policji na skutek sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 lutego 2012 r., sygn. akt II SA/Op 273/11 postanawia: oddalić wniosek. Przedmiotem skargi wniesionej przez M. B. był rozkaz personalny Opolskiego Komendanta Wojewódzkiego Policji w Opolu z dnia 25 marca 2011 r. nr [...], którym uchylono w całości rozkaz personalny Komendanta Miejskiego Policji w Opolu z dnia 20 stycznia 2011 r. nr [...] o zwolnieniu M. B. ze służby z dniem 20 stycznia 2011 r. i jednocześnie orzeczono o zwolnieniu skarżącego ze służby z dniem 15 kwietnia 2011 r. Wyrokiem z dnia 24 listopada 2011 r. w sprawie sygn. akt. II SA/Op 273/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę. Wnioskiem z dnia 19 stycznia 2012 r. skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy przez wyznaczenie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Ponieważ wniosek nie został złożony na urzędowym formularzu w rozumieniu art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153 poz. 1270 ze zm. dalej zwana P.p.s.a.) referendarz sądowy wezwał stronę do uzupełnienia tego braku przez złożenie formularza co też strona uczyniła przy piśmie z 8 lutego 2012 r., wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Z uzasadnienia wniosku wynikało, że skarżący zajmuje wraz z żona i dwójką małoletnich dzieci dom jednorodzinny a źródłem utrzymania rodziny jest renta inwalidzka skarżącego w kwocie 1.442,16 zł, wynagrodzenie za prace uzyskiwane przez stronę w kwocie 1.848 zł i wynagrodzenie za prace żony skarżącego E. B. w kwocie 1.900 zł. Skarżący podał, że dom obciążony jest spłatą kredytu hipotecznego we frankach szwajcarskich a rata miesięczna wynosi 293 franki szwajcarskie co daje według kursu ok. 1.200 zł miesięcznie. Niezależnie od tego skarżący na utrzymanie domu wydaje 298 zł za energię elektryczną, 60 zł za gaz, 15 zł tytułem podatku od nieruchomości, 40 zł za wodę, 22 zł za wywóz śmieci stałych, 100 zł za opróżnienie szamba oraz 550 zł za opał w sezonie zimowym. Skarżący podniósł, że leczy się i rehabilituje z uwagi na schorzenia kręgosłupa i kończyn płacąc za rehabilitację 200 zł na miesiąc. Jednocześnie podniósł, że A S. A. Oddział [...] z siedzibą w [...] pozwała go w październiku 2011 r. o zapłatę kwoty 283. 893,20 zł tytułem szkody wyrządzonej Przedsiębiorstwu B w maszynie drogowej – rozkładarce, która była ubezpieczona u powoda. Strona podniosła, że zbieg tych wydatków sądowych z niezbędnymi kosztami utrzymania i wydatkami kredytowymi uniemożliwia mu ustanowienie adwokata z wyboru. Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu z dnia 17 lutego 2012 r. oddalono wniosek strony o ustanowienie adwokata z urzędu i umorzono postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw, w którym ponowił argumentację zawartą we wcześniejszych pismach o przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie zaakcentował, że w sprawie cywilnej musiał ponieść koszty zaliczki na biegłych w kwocie 2.250 zł oraz kontynuuje w 2012 r. leczenie w C w [...] i Klinice w [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego (...), ale samo zwolnienie od kosztów lub ustanowienie adwokata oznacza przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (por. art. 244 § 1 i § 2 oraz art. 245 § 1 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2), natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieni lub nie pozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym (...), przy czym wniosek taki składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (por. art. 252 § 2 P.p.s.a.) Czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi, i należą do nich m.in. wzywanie stron do uzupełnienia braków formalnych wniosku, a także do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, wydawanie zarządzeń o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania i wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień, co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy (por. art. 258 § 1 i § 2 P.p.s.a.). Od zarządzeń i postanowień o jakich mowa w art. 258 § 2 pkt 6 do 8 P.p.s.a. strona może wnieść do właściwego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego sprzeciw w terminie 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Sprzeciw wnoszony samodzielnie przez stronę nie wymaga co do zasady uzasadnienia. W razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym ( por. art. 260 P.p.s.a.). Z powyższych regulacji wynika, że po wniesieniu sprzeciwu wniosek strony o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu, niejako na nowo, choć nie ma potrzeby ponawiania przez stronę czynności złożenia kolejnego formularza o jakim stanowi art. 252 § 2 P.p.s.a., lub kolejnych oświadczeń w trybie art. 255 P.p.s.a. Te dotychczas złożone oświadczenia i załączone do nich dokumenty stanowią bowiem nadal materiał dowodowy, w oparciu o który sąd rozpoznaje wniosek, w tym wypadku na tle przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 1 P.p.s.a. Ponieważ z pisma z dnia 19 stycznia 2012 r. oraz sprzeciwu z 28 lutego 2012 r. wynika bezspornie, że skarżący kwestionuje tylko oddalenie wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, dlatego Sąd rozpoznawał wniosek o przyznanie prawa pomocy jedynie jako żądanie przyznania tego prawa w zakresie częściowym. Tym bardziej, że skarżący z mocy art. 239 pkt 1 litera "d" P.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Skarżący został wezwany w toku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy o oświadczenie w trybie art. 255 P.p.s.a. i nie ma potrzeby wzywać stronę o kolejne takie oświadczenie. Trzeba zważyć, że przesłanką przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie przez tę osobę, że nie może ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Na początku niezbędna jest uwaga, że zasadą ustawową jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Zasadą jest zatem odpłatność postępowania sądowego, a nie przerzucanie kosztów prowadzonych przez stronę postępowań sądowych na Skarb Państwa. Prawo pomocy w zakresie częściowym, czy to w postaci ustanowienia adwokata z urzędu, czy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest wyjątkiem od tej zasady. Na stronie spoczywa obowiązek wykazania, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów pełnomocnika z wyboru. Nie jest jednak tak, że obciążenie zwykłymi kosztami utrzymania wynikającymi z posiadania rodziny i budynku mieszkalnego obciążonego kredytem hipotecznym skutkuje automatycznie podstawą do przyznania prawa ubogich. Skarżący wraz z żoną mają stałe comiesięczne dochody w łącznej kwocie 5190,16 zł brutto. Biorąc pod uwagę wysokość raty spłacanego kredytu, konieczne koszty utrzymania dzieci i małżonków a nawet koszty rehabilitacji trzeba zważyć, że nie stanowią one nawet połowy dochodów rodziny skarżącego. Dlatego takie wyjątkowe i nieprzewidziane wydatki jak koszt opinii biegłych w procesie cywilnym, czy wydatki na pełnomocnika z wyboru nie mogą stanowić uzasadnienia dla przyznania stronie pełnomocnika z urzędu. Sąd nie zaprzecza, że stan zdrowia skarżącego wymaga leczenia, lecz strona stosownymi dokumentami wykazała leczenie refundowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia w publicznych zakładach opieki zdrowotnej, a zatem leczenie nie wymagające poniesienia kosztów przeprowadzenia operacji i zabiegów lekarskich. Nawet jeśli dotychczasowe leczenie schorzeń skarżącego wymagało wydatków (np. na lekarstwa) to skarżący nie złożył żadnego dowodu ich poniesienia. Ponadto prowadzenie przeciwko skarżącemu postępowania sądowego o wysokie odszkodowanie nie oznacza jeszcze zasądzenia dochodzonej należności. Zresztą w tamtym postępowaniu skarżący ustanowił pełnomocnika z wyboru i ponosi jego wysokie koszty a jednocześnie w innym równoległym postępowaniu sądowym uważa, że nie może ponieść wynagrodzenia adwokata w stawce minimalnej np. w kwocie 240 zł, która obowiązuje w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Dodać jeszcze trzeba, że z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2002 Nr 163 poz. 1348 ze zm.) wynika, iż pełnomocnik z wyboru wobec strony będącej w trudnej sytuacji materialnej lub rodzinnej może obniżyć stawkę wynagrodzenia, albo w ogóle odstąpić od jej pobrania (np. § 3 ust. 2 rozporządzenia). Dlatego też wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie sądowoadministracyjnej nie mógł zostać uwzględniony.