II SA/Op 294/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Cisyk Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik (spr.) Asesor sądowy Elżbieta Naumowicz Protokolant Sekretarz sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2006 r. sprawy ze skargi R. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Decyzją z dnia [...], Nr [...], Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. działając na podstawie art. 104 Kpa oraz art. 2 ust. 5 pkt 1, art. 18 ust. 2, art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.), a także w oparciu o Zarządzenie Wójta Nr [...] Gminy [...] z dnia 1 lipca 2005r. w sprawie upoważnienia kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. do prowadzenia postępowania wobec dłużników alimentacyjnych oraz przyznawania zaliczki alimentacyjnej odmówił przyznania zaliczki alimentacyjnej na D. Z. i J. Z.. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że na podstawie złożonego wniosku przez R. Z. w dniu 5 września 2005r. oraz załączonych dokumentów stwierdzono, że nie została spełniona jedna z przesłanek uprawniających do przyznania zaliczki alimentacyjnej, a mianowicie przesłanka samotnego wychowywania dzieci. Organ podkreślił, że wnioskodawca nie jest osobą samotnie wychowującą dzieci, gdyż pozostaje w związku małżeńskim z Panią A. Z., a zatem nie spełnia również przesłanek z art. 29 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej i tym samym dzieci wnioskodawcy nie spełniają warunków osób uprawnionych do wnioskowanej zaliczki. Odwołanie od tej decyzji złożył R. Z., zarzucając błędne zastosowanie przez organ art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreślał nadto odwołujący, iż nie zgadza się z zapadłą decyzją, gdyż nie wychowuje dzieci wspólnie z ich biologiczną matką. Jego obecna żona nie jest nawet upoważniona do podejmowania istotnych decyzji o wychowywaniu jego dzieci i nie ma obowiązku łożenia na ich utrzymanie. Obowiązek w zakresie utrzymania dzieci ciąży na nim oraz matce dzieci to jest D. J. Decyzją z dnia [...], Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity z 2000 r. – Dz. U. Nr 98, poz. 1071) oraz art. 1 i 18 ustawy z dnia 12.12.1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001r., Nr 79, poz.856, z póżn. zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W jej uzasadnieniu podniosło, iż organ I instancji prawidłowo uznał, że osobom uprawnionym do zaliczki alimentacyjnej – D. i J. Z. nie przysługuje do niej prawo, gdyż aby dzieci mogły uzyskać zaliczkę muszą być wychowywane przez osobę odpowiadającą definicji osoby samotnie wychowującej dziecko zawartej w ustawie o świadczeniach rodzinnych, do której odsyła art. 18 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Samo spełnienie kryteriów z art. 2 w/w ustawy jest niewystarczające do przyznania zaliczki. Argumentował nadto organ, że żona wnioskodawcy nie przebywa w zakładzie karnym, ani też nie jest ubezwłasnowolniona i stąd też R. Z. nie odpowiada kryterium osoby, o której mowa w art. 2 pkt 5 lit b ustawy. Skargę na powyższą decyzję wniósł R. Z. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił błędną interpretację przepisów ustawy, a także naruszenie art. 31 pkt 1 i 2, art. 32 pkt 1 i 2 oraz art. 18 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżący argumentował, iż zaskarżona decyzja narusza interes prawny strony skarżącej, poprzez odmowę przyznania zaliczki alimentacyjnej na dzieci J. i D. Z. Zdaniem skarżącego fakt, że ponownie wstąpił w związek małżeński nie zmienia tego, że dzieci nie są wychowywane wspólnie ze swoją matką biologiczną. Skarżący podkreślał nadto, że jego obecna żona nie adoptowała jego dzieci, a tym samym każde z nich jako małżonek ponosi odpowiedzialność za własne dzieci z poprzednich związków. Niezgodne z prawem i nie do zaakceptowania jest stanowisko organów, iż jego obecna żona, z uwagi na jego stan zdrowia, zobowiązana jest do łożenia własnych środków oraz środków pozyskanych na swoje dzieci pochodzące z poprzedniego małżeństwa na jego dzieci, których biologiczna matka nie poczuwa się do obowiązku łożenia na ich utrzymanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami, a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo – administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. nr 153, poz. 1270). Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, wynika konsekwencja, co do tego, iż sąd ten rozważa wyłącznie prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji (tak NSA w wyroku z dnia 14 stycznia 1999 r., sygn. III SA 4731/97 – LEX nr 37180). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Legalność decyzji bada się zarówno pod względem formalnym jak też i materialono-prawnym. Przedmiotem oceny jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], Nr [...], które utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...], Nr [...], Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o odmowie przyznania zaliczki alimentacyjnej na D. Z. i J. Z. Przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, iż nie odpowiada ona prawu. Organy dopuściły się naruszenia przepisu przepisów prawa. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 7 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.), który przewiduje, że zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia, albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia. Zaliczka przysługuje jeżeli dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 583zł. Osobami uprawnionymi do zaliczki w przedmiotowej sprawie są zatem D. Z. i J. Z., bowiem z akt administracyjnych wynika, że dochód w ich rodzinie nie przekracza kwoty 583zł na jedną osobę oraz, iż osoby uprawnione są osobami niepełnoletnimi i realizującymi obowiązek szkolny. Istota sprawy sprowadzała się zatem do ustalenia pojęcia osoby uprawnionej, której to definicja zamieszczona została w art. 2 pkt 5 ustawy. Ustawodawca wskazał w tym przepisie, ze ilekroć w ustawie jest mowa o osobie uprawnionej oznacza to osobę uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna jeżeli: a) osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych, b) osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę pozostającą w związku małżeńskim z osobą, która przebywa w zakładzie karnym powyżej 3 miesięcy albo jest całkowicie ubezwłasnowolniona, c) jest osobą uczącą się, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. W niniejszej sprawie, aby D. Z. i J. Z. uprawnieni byli do zaliczki alimentacyjnej organ zobowiązany był zatem ustalić, czy w dacie procesowania byli oni wychowywani przez osobę samotną w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zauważyć bowiem należy, iż pojęcie osoby samotnie wychowującej dziecko zamieszczone w ustawie o świadczeniach rodzinnych w chwili orzekania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze uległo zmianie. W orzecznictwie sądowym za utrwalony należy uznać pogląd, iż w takiej sytuacji organ II stopnia winien uwzględnić zmianę stanu prawnego. Podkreślenia wymaga, że definicja osoby samotnie wychowującej dziecko w swym pierwotnym brzmieniu została wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005r. (Dz. U. z 2005r., Nr 95, poz.806) uznana za niezgodną z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 27 Konwencji o prawach dziecka. Aktualne brzmienie pojęcia osoby samotnej jest wynikiem zmiany art. 3 w/w ustawy przez ustawę z dnia 29 grudnia 2005r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2005r., Nr 267, poz.2260). Od 1 stycznia 2006r., stosownie do art. 3 ust. 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobą samotnie wychowującą dziecka jest panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, chyba, że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Słownik Języka Polskiego pod redakcją prof. Stanisława Dubisza tom 4; Wydawnictwa Naukowego PWN; Warszawa 2003, wskazuje, że wyraz "wspólnie" oznacza wraz z kimś, razem, łącznie z innym. Zasadnicze znaczenie zatem dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy miało ustalenie przez organ II instancji, wobec zmiany stanu prawnego, czy ojciec D. Z. i J. Z. wychowuje je samotnie, czy też wspólnie ze swoją obecną małżonką, która nie jest matką biologiczną dzieci i na której nie ciąży wobec nich obowiązek alimentacyjny. Organ II instancji nie przeprowadził w tym zakresie postępowania dowodowego, do czego był zobowiązany. Zgodnie z art. 77§1 Kpa organ administracji publicznej jako podmiot kierujący postępowaniem obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać, a następnie rozpatrzyć cały materiał dowodowy. (por wyrok WSA w Warszawie z 09.04.2004r., II SA 1631/03; podobnie wyrok NSA z 23.04. 2002r.. syg. I SA 274/02; wyrok NSA z 01.04.2002r., syg. V SA 115/01). Pod pojęciem materiał dowodowy rozumieć należy ogół dowodów, których zebranie jest konieczne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Postępowanie dowodowe nie może zostać zakończone dopóki organ nie ustali czy stan faktyczny przewidziany w normie prawnej wystąpił czy też nie w rozpoznawanej sprawie. Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 Kpa). Zatem w przedmiotowej sprawie niezbędnym było ustalenie w sposób jednoznaczny, czy wnioskodawca R. Z. i jego obecna małżonka – A. Z. wspólnie wychowują dzieci wnioskodawcy. Organ dążąc do właściwego, zgodnego z prawem załatwienia sprawy, przy dochowaniu podstawowych zasad postępowania administracyjnego winien zażądać od wnioskodawcy i jego obecnej małżonki stosownych, jednoznacznych oświadczeń w tym zakresie, a gdyby te okazały się niewystarczające dopuścić jako dowód w sprawie wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy (art. 75 Kpa) Powyższe jest o tyle istotne, że w treści odwołania R. Z. konstruuje twierdzenie, iż nie wychowuje wspólnie ze swoją obecną żoną dzieci pochodzących z poprzedniego związku. Odwołujący akcentował bowiem w odwołaniu, że obecna małżonka nie jest osobą uprawnioną do podejmowania decyzji w zakresie wychowywania jego dzieci i nie może w żaden sposób współdecydować o ich sprawach i ich utrzymaniu. Załatwienie zatem sprawy administracyjnej przez wydanie decyzji opartej na niepełnym stanie faktycznym, a z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowym sporze, jest sprzeczne z obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadą prawdy obiektywnej i narusza art. 7 KPA oraz inne przepisy kodeksu postępowania administracyjnego normujące sposób dochodzenia do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy (m.in. art. 77 § 1, 80 KPA). Stwierdzone uchybienia, które mogą mieć istotny wpływ na wynik postępowania, uniemożliwiają Sądowi dokonanie kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Wskazanie, co do dalszego postępowania przez organ wynika z powyższych rozważań. W tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 145 § 1 pkt. 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu...(Dz. U Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji. Rozstrzygnięcie w pkt 2 oparto na art. 152 powołanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi., art. 200 ustawy- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 14 ust. 2 pkt c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych...(Dz. U. Nr 163,poz. 1349 ze zm.)