II SA/Op 294/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Cisyk po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2009r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. B. z dnia 2 grudnia 2009r. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 23 listopada 2009r. o oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. B. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania wznowieniowego w sprawie pozwolenia na budowę postanawia: oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 29 lipca 2009r. B. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia [...], Nr [...], uchylającą rozstrzygnięcie organu I instancji o umorzeniu postępowania administracyjnego dotyczącego wznowienia postępowania w sprawie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia Wspólnocie Mieszkaniowej [...] w L., pozwolenia na budowę inwestycji. Wraz ze skargą B. B. zwrócił się z prośbą o zwolnienie od kosztów sądowych, a po wezwaniu referendarza, złożył wniosek na wymaganym urzędowym formularzu. Z uwagi na niemożność odczytania wszystkich złożonych we wniosku informacji, spowodowanych nieczytelnością pisma skarżącego, referendarz wezwał B. B., pismem z dnia 8 października 2009r. do ponownego, czytelnego wypełnienia formularza w/w wniosku i nadesłania do Sądu, w terminie siedmiu dni. Wzywając skarżącego, referendarz zażądał także przedłożenia dodatkowych dokumentów i złożenia wyjaśnień, tj. przedłożenia aktualnych wyciągów z posiadanych rachunków bankowych; dokumentów potwierdzających wysokość zadłużenia skarżącego i prowadzenia przeciwko niemu egzekucji sądowej; wyjaśnienia, czy skarżący korzysta z pomocy osób trzecich, ze wskazaniem formy tej pomocy. Przedmiotowe wezwanie zawierało pouczenie, że niezastowanie się do jego treści w terminie siedmiu dni od dnia jego doręczenia, może zostać uznane za niewskazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa i skutkować oddaleniem wniosku. Skarżący nie odpowiedział na powyższe wezwanie referendarza, a ten postanowieniem z dnia 23 listopada 2009r. oddalił wniosek B. B. o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie referendarz podniósł, iż wprawdzie skarżący doręczył Sądowi wypełniony formularz wniosku wraz z dodatkowymi wyjaśnieniami zawartymi w piśmie z dnia 18 września 2009r., niemniej z uwagi na nieczytelność zapisów tam zawartych, nie można było odczytać ich treści. Stąd rozpoznający wniosek przy jego ocenie, kierował się danymi możliwymi do odczytania, jednakże wobec wątpliwości co do ich treści, i wobec nie nadesłania przez skarżącego, pomimo wezwania, dodatkowych dokumentów i złożenia wyjaśnień, nie można było uznać, iż wykazał spełnienie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Odpis przywołanego postanowienia referendarza sądowego zostało doręczone skarżącemu w dniu 27 listopada 2009r., o czym świadczy stosowna adnotacja na pocztowym potwierdzeniu odbioru przesyłki. W dniu 7 grudnia 2009r. wpłynął do Sądu sprzeciw skarżącego, nadany przesyłką pocztową w dniu 4 grudnia 2009r. (data stempla pocztowego), na wyżej przywołane orzeczenie referendarza, w którym B. B. podniósł, iż jest osobą w podeszłym wieku (66 lat), schorowaną, zestresowaną przebytymi zdarzeniami życiowymi (śmierć żony) i znajdującą się w złej sytuacji materialnej. Z powyższych względów formularz wniosku wypełnił z należytą starannością, zgodnie ze swoimi warunkami osobistymi, a dane umieszczone w formularzu dostosował do wielkości poszczególnych rubryk formularza. Dodał, że kwestię wydatków na bieżące utrzymanie szczegółowo wyjaśnił składając wniosek, a także dołączył do akt odpisy dokumentów potwierdzających miesięczne jego wydatki, stąd żądanie dodatkowych wyjaśnień przez Sąd uznał, za nadinterpretację przepisów. Dlatego nie zastosował się do wcześniejszego wezwania Sądu o nadesłanie dodatkowych dokumentów i złożenia wyjaśnień. Do sprzeciwu skarżący dołączył jego odpis oraz kserokopię wymiaru czynszu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.)- zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie B. B. wniósł sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego z dnia 23 listopada 2009r. w ustawowym terminie siedmiu dni, a więc postanowienie to utraciło moc, a wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpoznaniu przez Sąd. Wobec tego Sąd zważył, że w ustawie "P.p.s.a.", przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, który składa się na urzędowym formularzu i który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Z powyższego wynika, że strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy po spełnieniu określonych przesłanek warunkujących przyznanie jej tego prawa. Wśród przesłanek tych wyróżnić należy tzw. przesłanki formalne oraz przesłanki materialne, zawarte w 246 P.p.s.a. Do przesłanek formalnych zalicza się złożenie wniosku na urzędowym formularzu i wypełnienie go według zasad określonych w pouczeniu. W myśl bowiem art. 252 § 2 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy ma charakter sformalizowany, a wzór formularza wniosku określiła Rada Ministrów w rozporządzeniu z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu udokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). W niniejszej sprawie referendarz sądowy wezwał skarżącego pismem z dnia 8 października 2009r. do czytelnego wypełnienia formularza wniosku oraz o do nadesłania stosownych dokumentów i złożenia dodatkowych wyjaśnień, które pozwoliłyby prawidłowo ocenić sytuację materialną skarżącego. Skorzystał zatem z prawa jakie daje mu przepis art. 255 P.p.s.a., zgodnie z którym w każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie Sądu, skarżący nie stosując się do wezwania, nie wykazał, iż spełnia przesłanki warunkujące mu przyznanie prawa pomocy. W świetle bowiem art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stąd też to na wnioskodawcy ciąży obowiązek stosownego wykazania, iż jego trudna sytuacja materialna uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Instytucja prawa pomocy stanowi bowiem odstępstwo od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. generalnej zasady, w świetle której, poza wyjątkami określonymi w przepisie szczególnym, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie sądowoadministracyjnej. Sąd nie jest przy tym zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych z uwagi na postawę wnioskodawcy nie jest możliwa. Takiej oceny nie sposób dokonać w niniejszej sprawie. Skarżący w złożonym wniosku zawarł dane, które pomimo trudności w ich odczytaniu nie przesądzają o sytuacji majątkowej skarżącego. Pomimo wyraźnego wezwania, skarżący nie przedstawił żądanych przez Sąd dokumentów ani nie złożył wyjaśnień, które potwierdzałyby złą sytuację materialną, na którą wskazuje. W szczególności nie przedłożył dokumentów potwierdzających wysokość jego zadłużenia, przez co trudno ustalić jakie jest w rzeczywistości zadłużenie skarżącego i z jakiego tytułu ono nastąpiło. Wskazać bowiem w tym miejscu należy, iż zadłużenie jest to na pewno okoliczność wpływająca na bieżącą kondycję portfela rodzinnego, jednakże trzeba zaznaczyć, iż sam fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych, a spłata zobowiązań z tytułu tychże kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte przez skarżącego kredyty świadczą bowiem o jego zdolnościach płatniczych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2005r., sygn. akt II GZ 56/05, nieopubl.) Skarżący nie przedstawił również wyciągów z rachunków i kont bankowych, przez co brak jest jednoznacznych danych dotyczących posiadanych przez niego środków finansowych, a także nie można dokonać analizy przepływu tych środków. Również stan rodzinny skarżącego budzi wątpliwości, a zwłaszcza określenie kto tworzy z nim gospodarstwo domowe i w konsekwencji na ilu osobach spoczywa ciężar partycypacji w podanych przez skarżącego kosztach utrzymania mieszkania. Z jednej bowiem strony skarżący podał we wniosku, że w jego mieszkaniu zamieszkują także jego dwaj synowie, nie wspominając nic na temat ich kondycji finansowej, z drugiej jednak strony wskazał, że tworzą oni odrębne gospodarstwo domowe. Podczas gdy z załączonego do akt sprawy zawiadomienia o wymiarze zaliczki za czynsz ustalonej jako zobowiązanie dla skarżącego wynika, że stawki np. za wywóz nieczystości przyjmowane są na trzy osoby. Reasumując powyższe uznać należało, iż wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie czy też dla siebie i rodziny. Na stronie, która ubiega się o prawo pomocy ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Ponadto dodać trzeba, że strona uchylając się od przedstawienia określonych dokumentów i oświadczeń na wezwanie sądu administracyjnego, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2009r., sygn. akt II FZ 267/09, dostępne na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego pn. "Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych"). Mając na uwadze przedstawiony wyżej stan sprawy, Sąd postanowił oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.