II SA/Op 296/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. B. i D. B. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 30 kwietnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie pozwolenia na budowę na skutek wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Małżonkowie J. B. i D. B., wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 30 kwietnia 2013 r., nr [...], umarzającą postępowanie odwoławcze w sprawie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielającą pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego wielorodzinnego. Na skutek zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II tut. Sądu z dnia 1 lipca 2013 r., wezwano skarżących do uiszczenia wpisu skargi w wysokości 500 zł, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. W dniu 16 lipca 2013 r. do tut. Sądu wpłynęły wnioski skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając swoje żądanie skarżący wskazali, że nie są w stanie ponieść kosztów sądowych. Naruszone natomiast zostały ich prawa i jedyną możliwością obrony ich interesów jest droga sądowa. Podnieśli, że podjęcie decyzji o wyrażeniu zgody na budowę domu przylegającego do mieszkania skarżących, spowoduje realne zagrożenie zniszczenia mieszkania, a w konsekwencji całego majątku. Oświadczyli, że wspólnie tworzą gospodarstwo domowe, którego źródłami miesięcznego utrzymania są wynagrodzenie D. B. w łącznej wysokości 1.813,12 zł brutto oraz środki finansowe uzyskiwane przez J. B. z tytułu prac dorywczych w wysokości ok. 400 zł. Małżonkowie posiadają mieszkanie o powierzchni 113 m², a ich niezbędnymi kosztami miesięcznego utrzymania są: czynsz – 484,91 zł, opłaty za gaz – 150 zł, za energię – 86,24 zł, koszty kupna lekarstw – ok. 100 zł, kupna opału do centralnego ogrzewania – ok. 400 zł miesięcznie. Skarżącym na pozostałe wydatki życiowe, według ich oświadczenia, pozostaje 1000 zł. Do akt sprawy dołączyli: rozliczenie opłat z tytułu czynszu mieszkaniowego, przelewy bankowe z rachunku N. B., kserokopie faktur za koks, wystawione w okresie od dnia 18 października 2012 r. do dnia 9 lutego 2013 r. Wobec wątpliwości co do sytuacji majątkowej małżonków, referendarz sądowy pismem z dnia 1 sierpnia 2013 r. wezwał wnioskodawców do: przedłożenia wyciągów z posiadanych przez nich rachunków bankowych, z ostatnich dwóch miesięcy; zeznań podatkowych ww. za 2012 r., z potwierdzeniem złożenia w urzędzie skarbowym; wskazania przyczyn nieuzyskiwania przez wnioskodawcę dochodów i przedłożenia zaświadczenia z urzędu pracy o posiadaniu przez niego, statusu osoby bezrobotnej; oświadczenia czy wnioskodawcy korzystają z pomocy społecznej; przedłożenia specyfikacji ponoszonych kosztów utrzymania koniecznego członków rodziny. W odpowiedzi na wezwanie, skarżący w piśmie z dnia 11 sierpnia 2013 r. oświadczyli, że J. B. nie posiada rachunku bankowego, a D. B. posiada rachunek w [...] w [...], lecz z uwagi na nieobecność w kraju w ostatnich dniach, nie była w stanie uzyskać wyciągów. J. B. jest w wieku 60 lat i pomimo usilnych starań, nie jest w stanie znaleźć stałej pracy, a w urzędzie pracy nie jest zarejestrowany. Małżonkowie nie korzystają z pomocy społecznej. Dodali także, że ponoszą opłatę z tytułu dzierżawy ziemi pod garażem w wysokości 80 zł miesięcznie, na zakup lekarstw wydatkują 200 zł rocznie, a w skali miesiąca na zakup ubrań i środków czystości ok. 100 zł i na wyżywienie ok. 600 zł. Do akt sprawy dołączyli kserokopie zeznań podatkowych za 2012 r., z których wynika, że małżonkowie w 2012 r. uzyskali wspólnie przychód w łącznej wysokości 20.479,48 zł. Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) –zwanej dalej: "P.p.s.a." zważono, co następuje: Instytucja prawa pomocy uregulowana w przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", przewiduje możliwość udzielenia osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej pomocy, polegającej na zwolnieniu od kosztów sądowych – w całości, bądź w części, a także na ustanowieniu pełnomocnika z urzędu do reprezentowania interesów strony w postępowaniu sądowym. Przesłanki formalno-materialne warunkujące udzielenie stronie pomocy przez sąd administracyjny, określone zostały w przepisach Rozdziału 3 Oddział 2 P.p.s.a. pn. "Prawo pomocy". Ustawodawca w art. 243 § 1 i 252 § 2 P.p.s.a. postanowił bowiem, że prawo pomocy może być przyznane stronie, która złoży wniosek na urzędowym formularzu, a ponadto wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (jeżeli domaga się o pomoc w zakresie całkowitym), bądź że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (jeżeli jej wolą jest uzyskanie pomocy w zakresie częściowym). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że w sformułowaniu "wykazać" użytym w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. zawiera się obowiązek polegający na udowodnieniu, że strona jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To strona zatem ma przekonać rozpoznającego wniosek (sąd czy referendarza sądowego), że znajduje się w przedstawionej przez nią sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów postępowania, a dokonać tego powinna przez złożenie wyczerpujących informacji w formularzu wniosku, jak również przez doręczenie stosownych dokumentów i złożenie dodatkowych oświadczeń w postępowaniu wyjaśniającym, wszczętym w trybie art. 255 P.p.s.a. Na podstawie natomiast zebranego materiału dowodowego, rozpoznający wniosek dokonuje oceny złożonego wniosku pod względem spełniania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., polegającej w szczególności na ocenie czy przedstawiona sytuacja materialna wnioskodawcy pozwala mu na poniesienie kosztów sądowych. Skarżący wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych, na dwóch odrębnych formularzach wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z uwagi jednakże na taki sam zakres żądania, informacje zawarte w obydwu formularzach, a także identyczne okoliczności podawane przez skarżących, jako uzasadniające przyznanie im pomocy, referendarz postanowił o rozpoznaniu wniosku skarżących jako jednego wniosku, dotyczącego zwolnienia od kosztów sądowych. Z danych zawartych w formularzach wniosku, a także zebranych w wyniku postępowania wyjaśniającego przedstawia się więc następująca sytuacja rodzinno- majątkowa wnioskodawców. Skarżący utrzymują się z dochodu uzyskiwanego miesięcznie, z tytułu wynagrodzenia za pracę małżonki w wysokości 1.813,12 zł i środków uzyskanych przez męża za prace dorywcze w wysokości 400 zł. We wniosku podano, że dochód ten kształtuje się łącznie, na poziomie 2.213,12 zł brutto. Analiza wyciągów bankowych pokazuje jednakże, że dochód ten należy traktować w wartości netto, a nie brutto. Podana wyżej kwota 1.813,12 zł wpłynęła bowiem bezpośrednio na rachunek D. B., a wypłata wynagrodzenia pracownikowi następuje już po pobraniu zaliczki podatkowej przez płatnika. Stąd wniosek, że ww. kwota jest wartością netto. Małżonkowie ponadto posiadają mieszkanie, co do powierzchni którego również powstała wątpliwość, albowiem we wniosku podana została wartość 113 m², natomiast w rozliczeniu czynszowym z dnia 20 czerwca 2013 r. przyjęto powierzchnię 125 m². Skarżący twierdzi, że od kilku lat jest osobą bezskutecznie poszukującą zatrudnienia, lecz z uwagi na swój wiek (60 lat), bardzo trudno znaleźć mu pracę. Jednocześnie jednakże stwierdził, że nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy, nie podając przyczyn tego stanu. Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawców ponoszą oni koszty niezbędnego utrzymania miesięcznego mieszkania w łącznej kwocie ok. 1.216 zł (czynsz, opłata za energię, gaz, dzierżawę garażu, uśredniona miesięcznie opłata za c.o.), które to koszty stanowią ponad połowę wykazywanych wydatków. Ponoszą także koszty utrzymania siebie w wysokości 800 zł (żywność, środki czystości, ubrania, leki). W ocenie referendarza przedstawione okoliczności rodzą wiele wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskodawców i nie dają podstaw do pozytywnego rozpatrzenia ich wniosku, bowiem nie wskazują, że prawo pomocy skarżącym należy przyznać. Skarżący posiadają bowiem majątek w postaci mieszkania o dużej powierzchni, jak na warunki polskich rodzin i są w stanie, pomimo wysokich wydatków lokalowych, to mieszkanie utrzymać. Więcej, pomimo niskiego dochodu, który powoduje, iż żyją "oszczędnie i skromnie" co sami stwierdzili, godzą się na ponoszenie dodatkowych wydatków, tj. kosztów wydzierżawienia garażu w wysokości 80 zł miesięcznie. Jednocześnie wnioskodawcy oświadczyli, że nie korzystają z pomocy społecznej, a z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika, aby zalegali z bieżącymi płatnościami. Świadczy o tym nie wykazywanie tytułów egzekucyjnych, czy wezwań do zapłaty przez wierzycieli skarżących. Niejasna jest nadto sytuacja zawodowa J. B., a w konsekwencji uzyskiwany przez niego ewentualny zarobek. Trudno bowiem racjonalnie wyjaśnić brak działań ze strony skarżącego w celu rejestracji w urzędzie pracy jako osoby bezrobotnej, czy poszukującej pracy, w sytuacji kilkuletniego, bezowocnego poszukiwania stałego zatrudnienia. Przywołane wyżej powody nie pozwoliły stwierdzić referendarzowi, że skarżący znajdują się w wyjątkowo ciężkiej sytuacji bytowej, co uzasadniałoby przyznanie im prawa pomocy. Podkreślić należy, że wnioskodawcy - pragnący skorzystać z prawa pomocy, która to instytucja jest instytucją wyjątkową, finansowaną ze środków publicznych - winni liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do ich sytuacji materialnej, a także potwierdzać podniesione okoliczności stosownymi dowodami (przez np. przedłożenie wyciągów bankowych). To na stronie bowiem spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009r., sygn. akt I FZ 171/09, zamieszczone w programie komputerowym LEX nr 552205). W ocenie rozpoznającego wniosek J. B. i D. B., wnioskodawcy nie wykazali w sposób jednoznaczny, że prawo pomocy im przysługuje. Mając na uwadze powyższe okoliczności, referendarz sądowy działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.