II SA/Op 296/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Jeżewska po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy J. B. i D. B. w sprawie ze skargi J. B. i D. B. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 30 kwietnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie pozwolenia na budowę postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Małżonkowie J. B. i D. B., wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 30 kwietnia 2013 r., nr IN.V.7721.1.50.2012.PS, umarzającą postępowanie odwoławcze w sprawie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielającą pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego wielorodzinnego. Na skutek zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II tut. Sądu z dnia 1 lipca 2013 r., wezwano skarżących do uiszczenia wpisu skargi w wysokości 500 zł, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. W dniu 16 lipca 2013 r. do tut. Sądu wpłynęły wnioski skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając swoje żądanie skarżący wskazali, że nie są w stanie ponieść kosztów sądowych. Naruszone zostały ich prawa i jedyną możliwością obrony ich interesów jest droga sądowa. Podnieśli, że podjęcie decyzji o wyrażeniu zgody na budowę domu przylegającego do mieszkania skarżących, spowoduje realne zagrożenie zniszczenia mieszkania, a w konsekwencji całego majątku. Oświadczyli, że wspólnie tworzą gospodarstwo domowe, którego źródłami miesięcznego utrzymania są wynagrodzenie D. B. w łącznej wysokości 1.813,12 zł brutto oraz środki finansowe uzyskiwane przez J. B. z tytułu prac dorywczych w wysokości około 400 zł. Małżonkowie posiadają mieszkanie o powierzchni 113 m², a ich niezbędnymi kosztami miesięcznego utrzymania są: czynsz – 484,91 zł, opłaty: za gaz – 150 zł, za energię – 86,24 zł, koszty kupna lekarstw – ok. 100 zł, kupna opału do centralnego ogrzewania – ok. 400 zł miesięcznie. Skarżącym na pozostałe wydatki życiowe, według ich oświadczenia, pozostaje 1000 zł. Do akt sprawy dołączyli: rozliczenie opłat z tytułu czynszu mieszkaniowego, przelewy bankowe z rachunku D. B., kserokopie faktur za koks, wystawione w okresie od dnia 18 października 2012 r. do dnia 9 lutego 2013 r. Wobec wątpliwości co do sytuacji majątkowej małżonków, referendarz sądowy pismem z dnia 1 sierpnia 2013 r. wezwał wnioskodawców do: przedłożenia wyciągów z posiadanych przez nich rachunków bankowych, z ostatnich dwóch miesięcy; zeznań podatkowych ww. za 2012 r., z potwierdzeniem złożenia w urzędzie skarbowym; wskazania przyczyn nieuzyskiwania przez wnioskodawcę dochodów i przedłożenia zaświadczenia z urzędu pracy o posiadaniu przez niego, statusu osoby bezrobotnej; oświadczenia czy wnioskodawcy korzystają z pomocy społecznej; przedłożenia specyfikacji ponoszonych kosztów utrzymania koniecznego członków rodziny. W odpowiedzi na wezwanie, skarżący w piśmie z dnia 11 sierpnia 2013 r. oświadczyli, że J. B. nie posiada rachunku bankowego, a D. B. posiada rachunek w [...] w B., lecz z uwagi na nieobecność w kraju w ostatnich dniach, nie była w stanie uzyskać wyciągów. J. B. jest w wieku 60 lat i pomimo usilnych starań, nie jest w stanie znaleźć stałej pracy, a w urzędzie pracy nie jest zarejestrowany. Małżonkowie nie korzystają z pomocy społecznej. Dodali także, że ponoszą opłatę z tytułu dzierżawy ziemi pod garażem w wysokości 80 zł miesięcznie, na zakup lekarstw wydatkują 200 zł rocznie, a w skali miesiąca na zakup ubrań i środków czystości ok. 100 zł i na wyżywienie ok. 600 zł. Do akt sprawy dołączyli kserokopie zeznań podatkowych za 2012 r., z których wynika, że małżonkowie w 2012 r. uzyskali wspólnie przychód w łącznej wysokości 20.479,48 zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2013 r. odmówił przyznania prawa pomocy skarżącym. Pismem z dnia 23 września 2013 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej), skarżący złożyli sprzeciw na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U 2012 poz. 270, z późn. zm.), dalej zwanej też P.p.s.a. Po wniesieniu sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego na podstawie art. 260 P.p.s.a., utraciło moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, wobec wątpliwości odnośnie sytuacji materialnej skarżących, podjął czynności mające na celu ich wyjaśnienie. Wezwał zatem skarżących do wskazania, czy mają samochód, jakiej marki i z jakiego rocznika, jeśli nie maja samochodu, to dla jakich celów wydzierżawiają garaż, jakie średnie zarobki z prac dorywczych osiąga miesięcznie J. B., czy rozlicza się z tego tytułu z Urzędem Skarbowym, z jakiego powodu nie rejestruje się on w urzędzie, jako osoba bezrobotna poszukująca pracy. Skarżący odpowiedzieli na wezwanie pismem z dnia 24 października 2013 r., wskazując w nim, że garaż jest wykorzystywany jako pomieszczenie na sprzęty gospodarcze oraz skład opału. J. B. nie rejestrował się w urzędzie pracy, gdyż prowadził negocjacje w sprawie zatrudnienia z firmą zagraniczną, zakończone negatywnie, gdyż mając 60 lat trudno jest otrzymać pracę. Obecnie jest na etapie ustalania warunków pracy z polskim pracodawcą. Ustalając dane co do sytuacji materialnej skarżących, Sąd zauważył, że pomimo wezwania skierowanego do nich w tym przedmiocie już przez referendarza sądowego, nie przesłali oni wyciągów z konta bankowego D. B. za okres od czerwca 2013 r do października 2013 r. Podawali, że przyczyną tego był wyjazd skarżącej oraz tygodniowy okres oczekiwania na wyciągi z banku. Przesłali wówczas jedynie wydruki z rachunku bankowego D. B. z lipca 2013 r., wskazujące jej wynagrodzenie za miesiąc czerwiec 2013 r., wynoszące łącznie 1813,12 zł, oraz przelewy za gaz na 150 zł i energię elektryczną 86,24 zł. Wobec tego skarżący zostali drugi raz wezwani o nadesłanie powyższych wyciągów. Odpowiadając na wezwanie przesłali wyciągi w formie dokumentu elektronicznego z konta D. Bury za okres od 4 czerwca 2013 r. do 2 grudnia 2013 r. Uwidocznione w nich były wpłaty własne skarżącej, na kwoty 400 zł (9 lipca 2013 r.), 1350 zł (17 lipca 2013 r.), 2100 zł (13 czerwca 2013 r.), 1900 zł (18 września 2013 r.). Z dokumentu tego wynikało też, że z konta skarżącej została dokonana w dniu 9 lipca 2013 r., wpłata kwoty 362,28 zł na rzecz M. B., zamieszkałego ul. [...], [...], czyli pod tym samym adresem co skarżący, z tytułu "odsetek zgodnie z wyrokiem". Skarżący wyjaśnili, jednocześnie, że wszystkie te wpłaty, wyżej opisane, są wpłatami ich syna T. B. na rzecz jego zadłużenia. W datach wpłat dokonywane były jednocześnie wypłaty, na rzecz E. B. z tytułu rat kredytu i porozumienia z dnia 16 kwietnia 2013 r., A. K. z tytułu kredytu, D. B. tytułu kredytu. Kwoty wpłat i wypłat w przybliżeniu są równe. Skarżący zostali wezwani, kolejny raz na podstawie art. 255 P.p.s.a., do złożenia wyjaśnień i przesłania dokumentów, potwierdzających, że: - spłacane zadłużenia w nadesłanych wyciągach bankowych, są zadłużeniami ich syna T. B., - nadesłania dokumentów ewentualnie oświadczenia T. B., że to on wpłaca na konto D. B., środki na spłatę swoich zadłużeń, - czy T. B., tworzy z nimi wspólne gospodarstwo domowe i jeśli tak, to nadesłanie dokumentów odnośnie jego aktualnych dochodów i majątku, - czy M. B., tworzy z nimi wspólne gospodarstwo domowe i jeśli tak, to nadesłanie dokumentów odnośnie jego aktualnych dochodów i majątku. Wezwanie to, jak poprzednie zawierało pouczenie, że niezastosowanie się niego w zakreślonym terminie 7 dni, może być uznane za niewskazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie w dniu 7 stycznia 2014 r. (data stempla pocztowego), skarżący przesłali oświadczenie M. B., że mieszka i pracuje w [...], i nie prowadzi wspólnie z nimi gospodarstwa domowego, oświadczenie T. B., że zamieszkuje na stałe z rodziną za granicą, w [...], i że przekazuje swojej mamie D. B., pieniądze na spłatę jego zadłużeń. Skarżący przesłali tez wydruki wyciągów wpłat na zadłużenie T. B.. Wyciągi to 4 egzemplarze wydruków przelewów z rachunku bankowego D. B. na łączna kwotę 1670 zł. Przelewy te były dokonane na rzecz: 1) E. B. z tytułu raty kredytu, na kwotę 320 zł (z 21 listopada 2013 r.), A. K. z tytułu raty kredytu, na kwotę 350 zł (z 21 listopada 2013 r.), 3) D. B., z tytułu raty kredytu, na kwotę 500 zł (z 21 listopada 2013 r.), E. B., tytułu porozumienia z 16 kwietnia 2013 r., na kwotę 500 zł (z 16 października 2013 r.). Wobec tego przyjdzie zauważyć, że instytucja prawa pomocy uregulowana w przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", przewiduje możliwość udzielenia osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej pomocy, polegającej na zwolnieniu od kosztów sądowych – w całości, bądź w części, a także na ustanowieniu pełnomocnika z urzędu do reprezentowania interesów strony w postępowaniu sądowym. Przesłanki formalno-materialne warunkujące udzielenie stronie pomocy przez sąd administracyjny, określone zostały w przepisach Rozdziału 3 Oddział 2 P.p.s.a. pn. "Prawo pomocy". Ustawodawca w art. 243 § 1 i 252 § 2 P.p.s.a. postanowił, że prawo pomocy może być przyznane stronie, która złoży wniosek na urzędowym formularzu, a ponadto wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (jeżeli domaga się o pomoc w zakresie całkowitym), bądź że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (jeżeli jej wolą jest uzyskanie pomocy w zakresie częściowym). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że w sformułowaniu "wykazać" użytym w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. zawiera się obowiązek polegający na udowodnieniu, że strona jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To strona zatem ma przekonać rozpoznającego wniosek (sąd czy referendarza sądowego), że znajduje się w przedstawionej przez nią sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów postępowania, a dokonać tego powinna przez złożenie wyczerpujących informacji w formularzu wniosku, jak również przez doręczenie stosownych dokumentów i złożenie dodatkowych oświadczeń w postępowaniu wyjaśniającym, wszczętym w trybie art. 255 P.p.s.a. Na podstawie natomiast zebranego materiału dowodowego, rozpoznający wniosek dokonuje oceny złożonego wniosku pod względem spełniania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., polegającej w szczególności na ocenie czy przedstawiona sytuacja materialna wnioskodawcy pozwala mu na poniesienie kosztów sądowych. Skarżący wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych, na dwóch odrębnych formularzach wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z uwagi jednakże na taki sam zakres żądania, informacje zawarte w obydwu formularzach, a także identyczne okoliczności podawane przez skarżących, jako uzasadniające przyznanie im pomocy, referendarz postanowił o rozpoznaniu wniosku skarżących jako jednego wniosku, dotyczącego zwolnienia od kosztów sądowych. Jak wynika z przedstawionych przez skarżących informacji i dokumentów, utrzymują się oni z dochodu z tytułu wynagrodzenia za pracę D. B., w wysokości 1.813,12 zł i środków uzyskanych przez męża za prace dorywcze w wysokości 400 zł. We wniosku podano, że dochód ten kształtuje się łącznie, na poziomie 2.213,12 zł brutto. Analiza wyciągów bankowych pokazuje jednakże, że dochód ten należy traktować w wartości netto, a nie brutto. Podana wyżej kwota 1.813,12 zł wpłynęła bowiem bezpośrednio na rachunek D. B., a wypłata wynagrodzenia pracownikowi następuje już po pobraniu zaliczki podatkowej przez płatnika. Stąd wniosek, że ww. kwota jest wartością netto. Małżonkowie ponadto posiadają mieszkanie, co do powierzchni którego również powstała wątpliwość, albowiem we wniosku podana została wartość 113 m². Skarżący twierdzi, że od kilku lat jest osobą bezskutecznie poszukującą zatrudnienia, lecz z uwagi na swój wiek (60 lat), bardzo trudno znaleźć mu pracę. Oświadczył w piśmie z dnia 24 października 2013 r., że nie rejestrował w urzędzie pracy, ponieważ prowadził rozmowy z pracodawcą zagranicznym, a obecnie ustala warunki pracy w firmie polskiej. Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawców ponoszą oni koszty niezbędnego utrzymania miesięcznego mieszkania w łącznej kwocie ok. 1.216 zł (czynsz, opłata za energię, gaz, dzierżawę garażu, uśredniona miesięcznie opłata za c.o.), które to koszty stanowią ponad połowę wykazywanych wydatków. Ponoszą także koszty utrzymania siebie w wysokości 800 zł (żywność, środki czystości, ubrania, leki). W ocenie Sądu przedstawione okoliczności rodzą wiele wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskodawców i nie dają podstaw do pozytywnego rozpatrzenia ich wniosku. Skarżący posiadają bowiem majątek w postaci mieszkania o dużej powierzchni, a ponoszą też dodatkowe wydatki z tytułu wydzierżawienia garażu w wysokości 100 zł miesięcznie, potwierdza to wydruk z konta bankowego skarżącej, z którego dokonano przelewu tej opłaty, np. w dniu 9 listopada 2013 r. Skarżący wyjaśnili przy tym, że nie mają samochodu, a garaż stanowi pomieszczenie na sprzęty gospodarcze i opał. Jednocześnie wnioskodawcy oświadczyli, że nie korzystają z pomocy społecznej, a z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika, aby zalegali z bieżącymi płatnościami. Świadczy o tym niewykazywanie tytułów egzekucyjnych, czy wezwań do zapłaty przez wierzycieli skarżących. Niejasna jest nadto sytuacja zawodowa J. B., a w konsekwencji uzyskiwany przez niego ewentualny zarobek. W październiku 2013 r. wyjaśnił on bowiem, że ustala warunki pracy, ale nie złożył następnie wyjaśnienia, czy obecnie jest zatrudniony. Sytuacja natomiast, w której skarżący nie rejestruje się, jako osoba bezrobotna, podając, że wkrótce podejmie zatrudnienie, a ponadto, że osiąga dochody z prac dorywczych, jest mało wiarygodna. Po pierwsze, skarżący nie ma obowiązku rejestracji, jako bezrobotny, a nawet nie powinien tego robić, gdy osiąga jakieś dochody. Musi się jednak liczyć z konsekwencjami braku takiej rejestracji, stwarzającymi dla Sądu wątpliwości, co do jego rzeczywistych dochodów z prac dorywczych. Ponadto skarżący nie wyjaśnił do dnia dzisiejszego, czy od października 2013 r., podjął planowane zatrudnienie, które według jego oświadczenia, było głównym powodem nie rejestrowania się jako bezrobotny. Druga wątpliwość wynika z wydruków z konta D. B.. Wyjaśniała ona, że wpłaty dokonywane przez nią na konto, są wpłatami jej syna T. B. z tytułu jego zadłużeń. Dokumenty, jakie nadesłała, to jest oświadczenie syna i wydruki z jej konta, nie uprawdopodabniają tego, w ocenie Sadu, w wystarczający sposób. Oświadczenie syna jest ogólne, bez wskazania tytułów zadłużeń, kwot na nie przekazywanych, nie wspominając już o ewentualnym przesłaniu dokumentów potwierdzających w jaki sposób przekazuje matce powyższe środki na konto. Skarżąca była też wezwana o przedłożenie dokumentów potwierdzających, że spłacane zadłużenia są zadłużeniami jej syna. Dokumentami takimi mogły być umowy kredytowe, wyroki sądowe, czy inne umowy, z których wynikałoby, że zobowiązanym do zapłaty określonych kwot, na rzecz określonych osób, jest T. B.. Ponadto na wydrukach z konta bankowego skarżącej, kilkakrotnie jako spłata zadłużenia jej syna, widnieje spłata raty kredytu D. B.. W ocenie Sądu, skarżąca nie wykazała zatem, że wpłaty pochodzą od jej syna, a ona przez swoje konto pośredniczy w spłacie jego zadłużeń, a nie swoich. Wątpliwości te wzmacnia też, fakt, że skarżąca nie wyjaśniła, z jakich przyczyn spłata zadłużeń odbywa się w tak skomplikowany sposób, a nie bezpośrednio przez samego dłużnika. Skarżący nie wyjaśnili zatem zdaniem Sądu, w sposób pełny i nie budzący wątpliwości, co do ich rzeczywistej sytuacji materialnej, a to na nich spoczywa ciężar udowodnienia, że są w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Takie stanowisko Sądu, jest zbieżne z poglądami wyrażonymi w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 listopada 2010 r., sygn. akt II GZ 318/10, dostępne w internetowej bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl . W postanowieniu tym NSA podkreślił, z czym Sąd orzekający również się zgadza, że czynności określone w art. 255 § P.p.s.a., są podejmowane, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o prawo pomocy. Zatem w sytuacji, gdy skarżący nie przekazali informacji i dowodów mogących obrazować w pełni ich sytuacje finansową, trzeba uznać, że nie wykazali iż spełniają przesłanki przyznania prawa pomocowe wnioskowanym zakresie częściowym, czyli, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku swojego utrzymania koniecznego (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji.