II SA/Op 299/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Sachanbińska po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. J. z dnia 28 grudnia 2010 r. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 18 grudnia 2009 r. o oddaleniu wniosku o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. J. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie statusu bezrobotnego postanawia: oddalić wniosek o ustanowienie adwokata. Wyrokiem z dnia 24 listopada 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę A. J. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia [...], nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Opola o pozbawieniu skarżącej z dniem 17 czerwca 2009 r. statusu osoby bezrobotnej. W dniu 30 listopada 2009 r. wpłynął do tut. Sądu wniosek skarżącej o ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku A. J. wskazała, iż jest osobą bezrobotną, w wieku 52 lat i została skreślona z listy bezrobotnych od dnia 17 czerwca 2009 r. W dalszej części wniosku skarżąca zakwestionowała sens skierowania jej przez Powiatowy Urząd Pracy do odbycia stażu, skoro pracodawca po jego zakończeniu nie zapewniał stałego zatrudnienia. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżąca podała, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonkiem, pełnoletnim synem i matką, natomiast źródłami utrzymania rodziny jest emerytura matki w wysokości 1.600 zł i wynagrodzenie syna z tytułu umowy zlecenia w wysokości 600 zł (łączny dochód: 2.200 zł). A. J. nie wykazała, aby sama oraz członkowie jej rodziny posiadali jakikolwiek majątek czy też inne źródła dochodu. Poza tym podała, że wraz z mężem są osobami bezrobotnymi, bez prawa do zasiłku, a jej syn jest studentem. Pismem z dnia 30 listopada 2009 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku przez przedłożenie: aktualnych wyciągów (za miesiące październik i listopad 2009 r.) z posiadanych przez nią i członków jej rodziny rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, dokumentów poświadczających wysokość uzyskiwanych przez członków rodziny dochodów oraz wskazanie wysokości miesięcznych wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie rodziny, przy uwzględnieniu wydatków związanych z leczeniem oraz utrzymaniem mieszkania (np. podatek od nieruchomości, opłaty za gaz, energię, wodę i odprowadzanie ścieków, itp.). Przedmiotowe wezwanie zawierało pouczenie, iż niezastosowanie się do jego treści w terminie siedmiu dni od dnia jego doręczenia, może zostać uznane za niewskazanie spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i może skutkować oddaleniem wniosku. A. J. nie złożyła żądanych dokumentów i dodatkowych wyjaśnień. Natomiast w piśmie, które wpłynęło do tut. Sądu w dniu 8 grudnia 2009 r. zatytułowanym "skarga", zakwestionowała czynności referendarza polegające na wezwaniu jej do przedłożenia określonych dokumentów. W ocenie skarżącej, działania referendarza uznać należy jako sprzeczne z przepisami Konstytucji, naruszające przysługujące jej prawa i wolności, w tym prawo własności, zasady sprawiedliwości społecznej, a także narażające ją na naruszenie danych osobowych. Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2009 r. referendarz sądowy oddalił wniosek A. J. o ustanowienie adwokata. Uzasadniając swoje stanowisko referendarz wywiódł, że wobec niezastosowania się przez A. J. do wezwania z dnia 30 listopada 2009 r. brak jest w aktach sprawy jednoznacznych danych dotyczących posiadanych przez nią środków finansowych, a także nie można dokonać analizy przepływu tych środków. Z kolei brak przedstawionych danych na temat comiesięcznych, niezbędnych wydatków i kwoty dochodu rzeczywiście pozostającej rodzinie skarżącej do dyspozycji, czyni niemożliwym poczynienie ustaleń, co do sytuacji materialnej skarżącej, a co za tym idzie nie pozwala na właściwe rozpoznanie jej wniosku. Referendarz sądowy podkreślił, powołując się w tym zakresie na orzecznictwo administracyjne, iż art. 255 P.p.s.a., będący podstawą dla sądu (referendarza sądowego) do żądania przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek do dokonania żądanych czynności. W konsekwencji strona, która nie spełnia obowiązków wynikających z tego wezwania, nie ma podstaw oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego z wnioskiem. Ostatecznie uznał, iż skarżąca nie wykazała, że zachodzą podstawy do uwzględnienia jej żądania. Odnosząc się natomiast do zarzutów zawartych w piśmie z dnia 8 grudnia 2009 r. na temat nieprawidłowych działań polegających na żądaniu dodatkowych dokumentów, referendarz wyjaśnił, że wymagane przez rozpoznającego wniosek wyciągi bankowe i dowody potwierdzające wysokość dochodów uzyskiwanych przez członków rodziny skarżącej, stanowią w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumenty źródłowe. W przypadkach zatem budzących wątpliwości, mogą one potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. Ponadto, zdaniem referendarza obowiązek przedłożenia w/w dokumentów nie powodował u skarżącej podjęcia przez nią dodatkowych, trudnych do wykonania działań. Natomiast dowody potwierdzające uzyskiwany dochód, takie jak np. umowa o pracę, odcinki ZUS, decyzje ZUS o ustaleniu świadczenia, powinny być dostępne w każdym gospodarstwie domowym. To samo dotyczy wyciągów bankowych, które w zależności od treści umowy rachunku bankowego, są doręczane klientom okresowo, przeważnie raz w miesiącu. Jako chybiony uznał również zarzut skarżącej, iż wyznaczony jej siedmiodniowy termin do przedłożenia dokumentów jest za krótki, zwłaszcza wobec faktu, że strona może zwrócić się o przedłużenie powyższego terminu, w trybie art. 84 P.p.s.a. Dalej referendarz, powołując się na pogląd wyrażony przez NSA w postanowieniu z dnia 29 maja 2008 r., sygn. akt I FZ 231/08, wywiódł, iż jako nietrafiony należało również uznać zarzut, że okoliczność przyznania skarżącej prawa pomocy bez przeprowadzania postępowania wyjaśniającego, w innych sprawach toczących się przed tut. Sądem, daje już jej prawo do uzyskania pomocy w niniejszej sprawie, na podstawie danych zawartych jedynie na urzędowym formularzu wniosku. W ocenie referendarza, nie zasługiwały na uwzględnienie także pozostałe zarzuty skarżącej podniesione w piśmie z dnia 8 grudnia 2009 r., gdyż nie uwzględniają wymogów stawianych przez ustawodawcę dla uzyskania prawa pomocy. Odpis przywołanego postanowienia referendarza sądowego został doręczony skarżącej w dniu 23 grudnia 2009 r., o czym świadczy stosowna adnotacja na pocztowym potwierdzeniu odbioru przesyłki. Od powyższego orzeczenia skarżąca złożyła osobiście w dniu 29 grudnia 2009 r. sprzeciw, w którym podniosła, że nadal kwestionuje czynności referendarza polegające na wezwaniu jej do przedłożenia określonych dokumentów, w szczególności wyciągów z kont bankowych. A. J. wyjaśniła, iż nie przedstawiła żądanych dokumentów, bowiem nie uzyskała odpowiedzi na pytania zawarte w jej piśmie z dnia 8 grudnia 2009 r. Ponadto, zdaniem skarżącej, ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie określa jasnych kryteriów przyznania prawa pomocy. Ponadto, referendarz sądowy przy rozpoznawaniu wniosku o ustanowienie adwokata nie przestrzegał zasad określonych w art. 7, 8 i 9 K.p.a., a także nie wyjaśnił, w jaki sposób skarżąca ma wykazać koszty trwającej 10 lat rehabilitacji syna, skoro nie posiada stosownych dokumentów. Dodatkowo, nie została przez Sąd poinformowana o możliwości przedłużenia terminu do przedłożenia żądanych przez referendarza dokumentów. Dalsze zarzuty stanowią natomiast powielenie argumentacji zawartej w piśmie z dnia 8 grudnia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie A. J. wniosła sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego z dnia 18 grudnia 2009 r. w ustawowym terminie siedmiu dni, a więc postanowienie to utraciło moc, natomiast wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpoznaniu przez Sąd. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie z art. 244 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, który składa się na urzędowym formularzu i który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, powinien również zawierać dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Z powyższego wynika, że strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy po spełnieniu określonych przesłanek warunkujących przyznanie jej tego prawa. W niniejszej sprawie referendarz sądowy wezwał skarżącą pismem z dnia 30 listopada 2009 r. do nadesłania stosownych dokumentów i złożenia dodatkowych wyjaśnień, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej oceny sytuacji materialnej skarżącej. Skorzystał zatem z prawa jakie daje mu przepis art. 255 P.p.s.a., zgodnie z którym w każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z kolei, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumentami źródłowymi, które potwierdzają sytuację majątkową wnioskodawcy są m.in. wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych. Stąd bezpodstawne są zarzuty skarżącej dotyczące braku uprawnień do żądania określonych dokumentów, w tym wyciągów z kont bankowych. Podobnie, pozbawione racji są także twierdzenia sprzeciwu odnoszące się do naruszenia norm konstytucyjnych, skoro działanie referendarza w rozważanym zakresie znajduje umocowanie w prawie. W ocenie Sądu, A. J. nie stosując się do wezwania, nie wykazała, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy. W świetle bowiem art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, a więc wnioskowanym przez skarżącą, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stąd też, to na wnioskodawczyni ciążył obowiązek stosownego wykazania, że jej trudna sytuacja materialna uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Instytucja prawa pomocy stanowi bowiem odstępstwo od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. generalnej zasady, w świetle której, poza wyjątkami określonymi w przepisie szczególnym, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie sądowoadministracyjnej. Sąd nie jest przy tym zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, z uwagi na postawę wnioskodawczyni, nie jest możliwa. Takiej oceny nie sposób dokonać w niniejszej sprawie. A. J. w złożonym wniosku zawarła dane, które nie pozwalają na przeprowadzenie kompletnej oceny jej sytuacji majątkowej. Pomimo wyraźnego wezwania, nie przedstawiła żądanych dokumentów ani nie złożyła dodatkowych wyjaśnień, które potwierdziłyby jej złą sytuację materialną, na którą się powołuje. W szczególności nie przedłożyła wyciągów z rachunków i kont bankowych, przez co brak jest jednoznacznych danych dotyczących posiadanych przez nią środków finansowych, a także nie można dokonać analizy przepływu tych środków. Ponadto, skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów, ani też nie złożyła bliższych wyjaśnień, niekoniecznie potwierdzonych dokumentami (o takie nie była wzywana), odnośnie prowadzonej rehabilitacji syna, a tym samym uniemożliwiła Sądowi dokonanie oceny, w jakim zakresie powyższe wpływa na sytuację materialną rodziny, tzn. jakie są z tego tytułu obciążenia finansowe. Z kolei, brak danych dotyczących miesięcznych wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie rodziny, nie pozwala na ustalenie rzeczywistych środków jakimi dysponuje skarżąca. W tym miejscu odnotować trzeba, że - mimo zarzutu dotyczącego niepoinformowania o możliwości przedłużenia terminu podanego w wezwaniu - do wniesionego sprzeciwu także nie zostały dołączone żadne dokumenty, ani też nie zostały złożone potrzebne wyjaśnienia. Reasumując powyższe stwierdzić trzeba, iż wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, czy też dla siebie i rodziny. Natomiast to właśnie na stronie, która ubiega się o prawo pomocy ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie jej takiego prawa. Dodatkowo należy podkreślić, że uchylając się od przedstawienia określonych dokumentów i oświadczeń na wezwanie sądu administracyjnego, strona powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2009 r., sygn. akt II FZ 267/09, zamieszczone na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc się natomiast do zawartego w sprzeciwie zarzutu skarżącej, iż referendarz sądowy rozpoznając wniosek nie przestrzegał zasad określonych w art. 7, 8 i 9 K.p.a., stwierdzić przyjdzie, że instytucję prawa pomocy i postępowanie w tym zakresie regulują przepisy ustawy P.p.s.a. Ustawa ta w sposób wyczerpujący określa kryteria, jakimi należy się kierować przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Na koniec podkreślenia wymaga, że twierdzenie skarżącej o nieuzyskaniu odpowiedzi na pytania zawarte w piśmie z dnia 8 grudnia 2009 r. jest bezpodstawne, bowiem referendarz w sposób szczegółowy odniósł się do każdego z postawionych mu zarzutów, przedstawiając w tym zakresie obszerną argumentację. Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.