II SA/Op 30/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Krupiński (spr) Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Kmiecik sędzia WSA Ewa Janowska Protokolant: sekretarz sądowy Dorota Rak po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. K. na postanowienie Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kary za przejazd pojazdem nienormatywnym 1. Stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia 2. Określa, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości. Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przez A. K. jest postanowienie Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia [...], nr [...], podjęte na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 i art. 144 KPA, którym utrzymano w mocy postanowienie własne z dnia [...] (bez numeru), wydane w przedmiocie uznania za istniejącą wierzytelności wynikającej z tytułu wykonawczego wystawionego przez organ. Postanowienie organu I instancji oparto na przepisie art. 17 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r., nr 110, poz. 968 ze zm.), a w uzasadnieniu wskazano, iż organ egzekucyjny – Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] wystąpił o zbadanie dopuszczalności egzekucji pod kątem przedawnienia egzekwowanej wierzytelności, wynikającej z dwóch decyzji o numerach [...] i [...], dotyczących opłaty za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. Zdaniem organu wierzytelność nie uległa przedawnieniu ze względu na to, iż jest to środek specjalny wymieniony w art. 21 ustawy z dnia 26 listopada 1968 r. o finansach publicznych (Dz. U. nr 155, poz. 1044 ze zm.). Organ odwoławczy, rozpoznając wniosek A. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, którym zarzucono, że decyzje o naliczeniu opłat drogowych oparte zostały o przepis rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 października 1996 r. w sprawie opłat drogowych (Dz. U. nr 123, poz. 578 ze zm.), uznany za niezgodny z Konstytucją wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 kwietnia 1999 r., wskazał, iż strona nie wystąpiła w miesięcznym terminie wynikającym z art. 145 "a" KPA z żądaniem wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie. W skardze wniesiono o uchylenie i zmianę zaskarżonego postanowienia, podnosząc, iż strona dowiedziała się o stwierdzeniu przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności rozporządzenia z Konstytucją dopiero z decyzji Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 11 maja 2004 r., a wcześniej nie miała możliwości uzyskania takiej informacji. Organ wnosił o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Inaczej mówiąc, zgodnie z wiążącą sąd dyrektywą ustawową, winien on w każdej rozpoznawanej sprawie posługiwać się kryterium legalności. W tym zakresie Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej PPSA. Kontrola legalności zaskarżonego postanowienia wykazała, że postanowienie to nie odpowiada wymogom prawa. W pierwszy rzędzie zwrócić uwagę należy na charakter prawny aktu organu z dnia [...], nazwanego postanowieniem. Jak wynika z treści pisma organu egzekucyjnego – Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. - z dnia 21 maja 2004 r., podstawę prawną wystąpienia z wnioskiem o zajęcie stanowiska do wierzyciela stanowił przepis art. 36 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., nr 229, poz. 1954 ze zm.), zwanej dalej ustawą egzekucyjną. Przepis ten stanowił, że w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji organ egzekucyjny może żądać od uczestników postępowania informacji i wyjaśnień, jak również zwracać się o udzielenie informacji do organów administracji publicznej oraz jednostek organizacyjnych im podległych lub podporządkowanych, a także innych podmiotów. W doktrynie przyjmuje się, że art. 36 § 1 ustawy egzekucyjnej w zakresie, w jakim umożliwia wystąpienie o złożenie wyjaśnień, odnosi się do uczestników postępowania egzekucyjnego, nie precyzując jednocześnie materii możliwej do objęcia żądanymi wyjaśnieniami (R. Hauser, Z. Leoński "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz", wyd. C. H. Beck, Warszawa 2004, str. 119 – 120). Generalnie chodzi tu jednak o informacje i wyjaśnienia niezbędne do prowadzenia egzekucji, a zatem przydatne organowi egzekucyjnemu w zakresie podejmowania wszelkich czynności związanych z szeroko rozumianym postępowaniem egzekucyjnym. Informacji i wyjaśnień tych z reguły nie można jednak utożsamiać z merytorycznym zajmowaniem stanowiska w sprawie zasadności prowadzenia egzekucji, tak jak ma to miejsce w przypadku zgłoszenia przez dłużnika zarzutów na podstawie art. 33 ustawy egzekucyjnej w terminie wynikającym z art. 27 § 1 pkt 9 ustawy egzekucyjnej. Jedynie w wypadku, gdy organ egzekucyjny zwraca się do wierzyciela o wypowiedzenie się w sprawie prowadzonej egzekucji, w zakresie objętym materią zarzutów z art. 33 ustawy egzekucyjnej, można zgodzić się ze stanowiskiem organu, iż możliwe jest w takim wypadku nie tylko udzielenie odpowiedzi w formie pisma ale i wydanie postanowienia, a to w związku z treścią przepisu art. 17 § 1 ustawy egzekucyjnej. W istocie bowiem wyjaśnienie jest równoznaczne treściowo z zajęciem określonego stanowiska w zakresie sprawy dotyczącej postępowania egzekucyjnego. W tym miejscu zwrócić jednak należy uwagę, że przepis art. 17 ustawy egzekucyjnej rozstrzyga także kwestię zaskarżalności wydawanych w toku postępowania egzekucyjnego postanowień, przyjmując zasadę, że na postanowienie takie służy zażalenie, jeżeli ustawa egzekucyjna lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Wracając do regulacji art. 36 ustawy egzekucyjnej należy zauważyć, iż przepis ten – w odróżnieniu np. od przepisu art. 34 § 2 – nie zawiera unormowania wskazującego na możliwość zaskarżenia w drodze zażalenia pisma, czynności czy nawet postanowienia wierzyciela, wydanego na jego podstawie. W rozpatrywanej sprawie postanowienie z dnia [...] zostało wydane w związku z zapytaniem organu egzekucyjnego dotyczącym jednej z kwestii, jaka wyniknęła z treści zażalenia dłużnika na postanowienie o umorzeniu postępowania w sprawie rozliczenia nadpłaty podatkowej, a nie w związku z zarzutem dłużnika w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, o którym mowa w art. 33 ustawy egzekucyjnej. Nawiasem mówiąc, jak wynika z akt sprawy egzekucyjnej, prowadzonej przez Urząd Skarbowy w Z., dłużnik A. K. pomimo prawidłowego pouczenia w tytule wykonawczym, doręczonym w dniu 18 grudnia 2003 r., o możliwości i terminie wniesienia zarzutów, ze środka tego nie skorzystał. Tym samym nie było dopuszczalne rozpatrywanie przez organ wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, będącego substytutem zażalenia, a więc środka zaskarżenia w sprawie, w której ustawa egzekucyjna w sposób wyraźny żadnego środka odwoławczego nie przewidziała. Nie zmienia istoty rzeczy fakt błędnego pouczenia strony w postanowieniu z dnia [...] o możliwości wniesienia środka odwoławczego. Zaskarżone postanowienie z dnia [...] w sposób rażący narusza tym samym przepis art. 17 § 1 w zw. z art. 36 § 1 ustawy egzekucyjnej oraz art. 127 § 3 w zw. z art. 144 KPA i wobec tego na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 PPSA w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 KPA, przy zastosowaniu art. 134 PPSA Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt 1 wyroku. Orzeczenie z pkt 2 wyroku uzasadnia przepis art. 152.