II SA/Op 306/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 2 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. D., D. K. i H. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 25 lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy terenu na skutek wniosku skarżącej G. D. o przyznanie prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi wniesionej przez G.D. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 25 lutego 2014 r., nr [...], utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o ustaleniu na rzecz M. S. i W. S. warunków zabudowy terenu. Wezwaniem z dnia 17 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zobowiązał G. D. do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 300 złotych, w terminie siedmiu dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie to zostało doręczone w dniu 23 czerwca 2014 r., a w dniu 30 czerwca 2014 r. (data stempla pocztowego) G. D. zwróciła się z wnioskiem o zwolnienie od wpisu od skargi. Wobec faktu, iż powyższy wniosek nie został złożony na stosownym urzędowym formularzu, referendarz sądowy na zasadzie art. 252 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłał skarżącej przy piśmie z dnia 3 lipca 2014 r. urzędowy formularz wniosku i wezwał do jego wypełnienia oraz przedłożenia tut. Sądowi, w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Jednocześnie wezwano skarżącą w terminie 7 dni, do uzupełnienia wniosku przez nadesłanie wyciągów z posiadanych rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy; przedłożenia specyfikacji ponoszonych kosztów utrzymania koniecznego mieszkania i kosztów utrzymania siebie oraz członków gospodarstwa domowego. Wezwanie to zostało doręczone w dniu 7 lipca 2014 r., do rąk dorosłego domownika – H. D., co potwierdza adnotacja na pocztowym zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki. Działając za pośrednictwem poczty, skarżąca w dniu 14 lipca 2014 r. (data stempla), doręczyła wypełniony formularz wniosku, w którym zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając swoje żądanie wskazała na złą sytuację finansową, spowodowaną niskimi dochodami. Skarżąca oświadczyła, że tworzy samodzielnie gospodarstwo domowe, którego jedynym źródłem dochodu jest jej emerytura w wysokości 994,76 zł, posiada ½ część budynku mieszkalnego – poddasze o pow. 66 m² (zajmuje z tego połowę, tj. 33 m²), a także w ½ zabudowania gospodarcze – 18,80 m² oraz grunt o pow. 108,75 m². Skarżąca ponosi wydatki miesięczne z tytułu koniecznego utrzymania mieszkania: opłata za wodę i ścieki – 15 zł, za gaz – 17,50 zł, energię elektryczną – 40 zł, czynsz i podatek od nieruchomości – 39 zł na kwartał, wywóz śmieci – 8 zł. Na utrzymanie siebie ponosi wydatki miesięczne z tytułu wyżywienia – 450 zł i kupna lekarstw – 100 zł. G. D. podała także, że pozostającą jej po odliczeniu wydatków kwotę, gromadzi na operację oczu. W piśmie z dnia 11 lipca 2014 r. doręczonym wraz z formularzem wniosku oświadczyła, że ze swoim mężem H. D. prowadzą odrębne gospodarstwo domowe, bowiem od ponad 20 lat są w nieformalnej separacji. Do akt sprawy skarżąca dołączyła ponadto wyciągi bankowe za miesiące: marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2014 r. Pismem z dnia 5 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy ponownie wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, przez: - udokumentowanie ponoszonych wydatków mieszkaniowych, przez przedłożenie np. kserokopii rachunków i faktur z tytułu opłat lokalowych podanych w formularzu wniosku; - sprecyzowanie sytuacji rodzinnej, wobec oświadczenia, że wnioskodawczyni pozostaje w "nieformalnej separacji" z mężem H. D., w szczególności przez: podanie czy zostały wszczęte procedury sądowe zmierzające do rozwiązania małżeństwa przez rozwód, bądź orzeczenia o separacji; czy wnioskodawczyni mieszka wraz z mężem w jednym lokalu mieszkalnym i czy partycypują wspólnie w kosztach jego utrzymania; dlaczego mąż wnioskodawczyni, pomimo nieformalnej separacji i twierdzeniu wnioskodawczyni, że nie tworzy z nim wspólnego gospodarstwa domowego, odbiera korespondencję sądową do niej kierowaną (np. wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi – 23 czerwca 2014 r., wezwanie do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy – 7 lipca 2014 r.); - podanie wysokości udziału męża w utrzymaniu mieszkania, jeżeli uczestniczy on w partycypacji kosztów utrzymania. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżąca w piśmie z dnia 11 sierpnia 2014 r. podtrzymała, że pozostają z mężem w rzeczywistej separacji; wszystkie rachunki z tytułu utrzymania mieszkania są wystawiane na męża, lecz wnioskodawczyni w połowie partycypuje w utrzymaniu mieszkania; listonosz przekazuje przesyłki polecone osobie, która akurat jest obecna w domu, a tak było w przypadku odebrania wezwań Sądu z dnia 23 czerwca 2014 r. i z dnia 7 lipca 2014 r. Podniosła, że z uwagi na nieobecność męża w miejscu zamieszkania, nie jest w stanie przedłożyć żądanych faktur i rachunków z tytułu opłat lokalowych, bowiem jedynym ich dysponentem jest mąż. Pismem z dnia 29 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy, poinformował skarżącą o przedłużeniu terminu do uzupełnienia wniosku przez przedłożenie dodatkowych dokumentów, o 14 dni licząc od dnia doręczenia pisma informującego. Do dnia wydania niniejszego postanowienia, skarżąca nie złożyła dodatkowych wyjaśnień i żądanych dokumentów. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. G. D. wnosząc do Sądu o zwolnienie od kosztów sądowych powinna była wykazać, że spełnia przesłankę przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, jaką określa ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z przywołanym przepisem prawa, przyznanie pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W sformułowaniu "wykazać" użytym w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. zawiera się obowiązek polegający na udowodnieniu, że strona jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To strona zatem ma przekonać rozpoznającego wniosek (sąd czy referendarza sądowego), że znajduje się w przedstawionej przez nią sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów postępowania sądowego, a dokonać tego powinna przez złożenie wyczerpujących informacji w formularzu wniosku, jak również przez doręczenie stosownych dokumentów i złożenie dodatkowych oświadczeń w postępowaniu wyjaśniającym, wszczętym w trybie art. 255 P.p.s.a. Na podstawie natomiast zebranego materiału dowodowego, rozpoznający wniosek dokonuje oceny złożonego wniosku pod względem spełniania przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., polegającej w szczególności na ocenie czy przedstawiona sytuacja materialna wnioskodawcy pozwala mu na poniesienie kosztów sądowych w całości, w określonym zakresie, bądź w ogóle. W niniejszej sprawie informacje zawarte we wniosku, złożonym na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej G. D. Wątpliwości referendarza pojawiły się w szczególności w kwestii stanu rodzinnego skarżącej, wysokości wydatków, jakie ponosi na bieżące utrzymanie siebie i mieszkania, a także czy w utrzymaniu mieszkania zajmowanego przez nią uczestniczą inne osoby. Skarżąca oświadczyła bowiem, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoim mężem, z którym od dłuższego czasu pozostaje w nieformalnej separacji. Małżonkowie posiadają wspólne mieszkanie, to skarżąca zajmuje tylko jego część, tj. 33 m². Z drugiej jednak strony, z akt sądowych sprawy wynikało, że korespondencję kierowaną do skarżącej regularnie odbierał w jej imieniu, mąż H. D. Niejasne również było dla oceniającego wniosek, jakie są rzeczywiste koszty utrzymania mieszkania i kto (i w jakiej części) je w istocie ponosi. Stąd skarżąca została wezwana do uprawdopodobnienia przedstawianych przez nią okoliczności, przez przedłożenie stosownych dokumentów i złożenie wyjaśnień. Powyższe dowody były niezbędne do rzetelnej analizy wniosku skarżącej w ramach kryteriów wskazanych w 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., albowiem zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy rozpatrywana jest zarówno pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, jak i pod kątem możliwości finansowych strony. Rozpoznający wniosek przede wszystkim dokonuje zatem oceny kosztów utrzymania koniecznego strony w stosunku do jej stanu majątkowego i w stosunku do kosztów sądowych, jakie są wymagane od strony na podstawie przepisów prawa. Brak wiarygodnych danych odnoszących się do którejkolwiek z wymienionych kwestii, opartych na dokumentach źródłowych wskazanych w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), powoduje natomiast niemożność rzetelnego rozpatrzenia wniosku. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżąca wyjaśniła, że pozostają z mężem w rzeczywistej separacji, a formalny rozwód i separacja nie są im potrzebne z uwagi na podeszły wiek. W rzeczywistości małżonkowie zajmują pierwsze piętro domu, na którym znajdują się dwa odrębnie wydzielone lokale, a jeden z nich zajmuje skarżąca. Wszystkie rachunki z tytułu utrzymania lokalu (lokali) są wystawiane na męża, lecz wnioskodawczyni w połowie partycypuje w utrzymaniu mieszkania. Listonosz przekazuje natomiast przesyłki polecone osobie, która akurat jest obecna w domu, a tak było w przypadku odebrania wezwań Sądu z dnia 23 czerwca 2014 r. i z dnia 7 lipca 2014 r. Podniosła, że z uwagi na nieobecność męża w miejscu zamieszkania, nie jest w stanie przedłożyć żądanych faktur i rachunków z tytułu opłat lokalowych, bowiem jedynym ich dysponentem jest mąż. Stwierdziła, że kserokopie tych dokumentów może przesłać po jego powrocie, który ma nastąpić za około 3 tygodnie. Dodała, że dane dotyczące kosztów utrzymania ½ domu, które podała w formularzu wniosku są prawdziwe, natomiast skarżąca poniosła także inne koszty związane z eksploatacją mieszkania, takie jak naprawa instalacji elektrycznej i grzewczej oraz wiele innych napraw wyposażenia mieszkania. Na poparcie czego, przedłożyła do akt faktury z dnia 13 sierpnia 2014 r. i z dnia 15 października 2013 r. Referendarz sądowy uwzględniając argumentację skarżącej, że nie jest ona w stanie przedłożyć dokumentów dotyczących kosztów utrzymania mieszkania z powodu nieobecności męża, przedłużył skarżącej termin do dokonania żądanych czynności o 14 dni, licząc od dnia doręczenia pisma informującego. Skarżąca pismo to odebrała osobiście w dniu 4 września 2014 r. (por.: k-88 akt), a zatem przyjąć należało, że termin do przedłożenia dodatkowych dokumentów upłynął w dniu 18 września 2014 r. Podkreślić należy, że pismo informujące było skierowane do G. D., a z jego treści wynikało jednoznacznie, że dotyczy ono jej wniosku o przyznanie prawa pomocy, a nie wniosku innego ze skarżących, w tym np. D. K., którą G. D. reprezentuje w niniejszym postępowaniu sądowym. Z tych też względów nie można usprawiedliwić niedoręczenia przez skarżącą wymaganych dokumentów niezrozumieniem korespondencji sądowej, polegającym na przyjęciu, że przedłużenie terminu dotyczy wniosku D. K., a nie wniosku G. D., co podniosła wnioskodawczyni. Wprawdzie w dniu 4 września 2014 r. doręczono G. D., także zarządzenie referendarza sądowego z dnia 29 sierpnia 2014 r. o pozostawieniu wniosku D. K. o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania, to korespondencja sądowa wyraźnie informowała, że doręczenie zarządzenia dokonywane jest do rąk G. D. jako pełnomocnikowi D. K. Z treści zarządzenia wynikało także jednoznacznie, że kończy ono etap rozpoznawania wniosku D. K., albowiem jej wniosek o przyznanie prawa pomocy zawarty w piśmie z dnia 26 czerwca 2014 r., nie został złożony na urzędowym formularzu, przez co nie spełnia warunków formalnych. Z treści korespondencji sądowej wynikało także, że na wydane zarządzenie przysługuje sprzeciw, złożony w terminie 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia. W tym stanie sprawy referendarz nie widzi podstaw do uznania, że G. D. wykazała swoje prawo do przyznawania jej pomocy. To na stronie ubiegającej o przyznanie tej pomocy leży bowiem obowiązek wykazania, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także jeżeli zajdzie taka potrzeba, przedłożyć na wezwanie wydane w trybie art. 255 P.p.s.a., dodatkowe wyjaśnienia czy dokumenty, potwierdzające wykazywane we wniosku okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008r., sygn. akt I GZ 147/08 i z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 732/08 – obydwa umieszczone na stronie internetowej:www.nsa.gov.pl). G. D. była dwukrotnie wzywana przez referendarza do uprawdopodobnienia podnoszonych przez nią okoliczności, miała zatem świadomość nałożonego na nią obowiązku i konsekwencji niezastosowania się do wezwań. Ponadto, referendarz sądowy wychodząc naprzeciw jej argumentacji dotyczącej niemożności złożenia stosownych dokumentów w wyznaczonym terminie 7 dni, przedłużył skarżącej termin do ich złożenia. Wszystkie kierowane do skarżącej wezwania o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy, zawierały także pouczenie, że niezastosowanie się do ich treści może zostać uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku. Z powyższych względów niewykonanie wezwania do przedłożenia stosownych wyjaśnień i dokumentów źródłowych nie pozwala uwzględnić wniosku, bowiem pozostawia bez odpowiedzi te wszystkie pytania, które w wezwaniu postawiono, a które w sposób istotny odnoszą się do sytuacji materialnej skarżącej. Nieprzedłożenie dodatkowych dokumentów uniemożliwia bowiem weryfikację twierdzeń skarżącej poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, w zakresie rzeczywistej sytuacji rodzinnej skarżącej, a także kosztów miesięcznego utrzymania, w szczególności utrzymania mieszkania. Wynikający natomiast z zebranego na tym etapie materiału dowodowego opis sprawy nie daje podstaw do uznania, że skarżąca nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych, przynajmniej w określonym zakresie. Uzyskuje bowiem dochód z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 994,76 zł netto, z którego ponosi, według jej oświadczenia, koszty miesięcznego utrzymania mieszkania w łącznej wysokości 119,50 zł, koszty wyżywienia w wysokości 450 zł i wydatki na zakup lekarstw – 100 zł. Po odjęciu od dochodu wyżej podanych wydatków, do dyspozycji skarżącej pozostaje zatem kwota ok. 350 zł, którą może przeznaczyć na inny cel. Poniesione wydatki z tytułu zakupu materiałów budowlanych, co skarżąca potwierdziła stosownymi fakturami, nie stanowią zdaniem referendarza okoliczności znacząco wpływającej na pogorszenie jej sytuacji materialnej. Jedna z faktur dotyczy bowiem października zeszłego roku i opiewa na kwotę 533,60 zł, a kolejna faktura została wystawiona w dniu 13 sierpnia 2014 r. na kwotę 102,72 zł. Nie bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych skarżącej jest także fakt, że saldo końcowe na jej rachunku bankowym z trzech ostatnich miesięcy utrzymywało się na poziomie dodatnim i wynosiło: w kwietniu 2014 r. – 1.483,86 zł, w maju – 873,63 zł, a czerwcu – 864,40 zł, co potwierdzają załączone do akt wyciągi bankowe. Wobec powyższego, referendarz działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.