II SA/Op 31/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Krupiński ( spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Jeżewska Sędzia WSA Daria Sachanbińska Protokolant Sekretarz sądowy Mariola Krzywda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2015 r. sprawy ze skargi R. T. na decyzję Opolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Opolu z dnia 26 listopada 2014 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wprowadzenie do obrotu środka zastępczego oddala skargę. Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez R. T. jest decyzja Opolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Opolu z dnia 26 listopada 2014 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Prudniku z dnia 8 października 2014 r., nr [...], wymierzająca skarżącemu karę pieniężną w kwocie 20.000 zł za wprowadzenie do obrotu środków zastępczych. Z akt sprawy wynika, że organ I instancji po uzyskaniu zawiadomienia i materiałów z postępowania karnego toczącego się przeciwko skarżącemu dokonał oceny tych materiałów i postanowieniem z dnia 8 września 2014 r. wszczął wobec niego postępowanie w sprawie nałożenia kary pieniężnej na podstawie przepisu art. 52a ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. z 2012 r., poz. 124 ze zm.), zwanej dalej ustawą. W dniu 24 września 2014 r. skarżący zapoznał się z aktami sprawy i nie wniósł uwag co do zebranego materiału dowodowego. Decyzją z dnia 8 października 2014 r. organ I instancji, na podstawie art. 52a ust. 1, 2 i 3 ustawy, wymierzył skarżącemu grzywnę w kwocie 20.000 zł w związku z wprowadzaniem do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej środków zastępczych. W uzasadnieniu stwierdził, że z dokumentów postępowania karnego wynika, iż w dniu 30 marca 2014 r., podczas przeszukania jego mieszkania, funkcjonariusze Policji znaleźli woreczek strunowy z białym zbrylonym proszkiem oraz wagę elektroniczną. Na woreczku była naklejka z nadrukiem "3-MMC Big Crystal 50g. Substrat środków czyszczących. Nie do spożycia! Produkt przeznaczony wyłącznie dla osób pełnoletnich". R. T. kupował powyższy proszek przez Internet i rozprowadzał go na terenie [...]. Wyjaśnił, że kupił go co najmniej 15 razy i w ilości nie mniejszej niż 300 g. Badania przeprowadzone w Laboratorium Kryminalistycznym Komendy Wojewódzkiej Policji w Opolu wykazały, że badany proszek zawiera nową substancję psychoaktywną 3-MMC (3-metylometkatynon), związek z grupy katynonów, powszechnie określanych nazwą "dopalacze". Spełnia on kryteria ustalone w definicji środka zastępczego w rozumieniu art. 4 pkt 27 ustawy. Organ powołał się również na zeznania świadków (ich personalia zostały zanonimizowane, ale w kontekście akt sprawy możliwa jest ich identyfikacja), potwierdzające fakt sprzedaży im przez skarżącego środka 3-MMC. Powołał się także na wyjaśnienia skarżącego złożone w postępowaniu karnym, w których przyznał się on do wielokrotnego nabycia tego środka oraz do zbywania go osobom trzecim. W ocenie organu skarżący wprowadzał do obrotu środki zastępcze z naruszeniem przepisu art. 44b ustawy, zakazującego wytwarzania i wprowadzania do obrotu na terytorium RP tego rodzaju środków. Organ podkreślił, że wymierzona kara jest minimalna, przewidziana przepisami prawa. W odwołaniu R. T. zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych, naruszenie art. 52a ustawy i art. 45 Konstytucji RP na skutek pozbawienia go prawa do sprawiedliwego procesu i jawnego rozpoznania sprawy przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. W uzasadnieniu podkreślił, że organ wymierzył karę bez uwzględnienia niewielkiej ilości wprowadzonego przez niego do obrotu środka oraz jego trudnej sytuacji osobistej, związanej z bezrobociem i brakiem jakiegokolwiek majątku. Ponadto skarżący poniósł już odpowiedzialność karną za ten sam czyn. Ponadto podniósł, że ustawodawca wprowadzając zmiany do ustawy, de facto wprowadził z dniem 8 października 2010 r. nowy typ czynu zabronionego i przewidział za jego popełnienie wysokie kary majątkowe oraz wyłączył ustalanie odpowiedzialności za ten czyn na drodze procesu karnego. Wprowadzenie odpowiedzialności karno-administracyjnej, bez kontroli merytorycznej sądu, stanowi obejście gwarancji konstytucyjnych. Nowa regulacja, która ustanawia relatywnie wysoką dolną granicę kary (20.000 zł), nie pozwala na wymierzenie kary adekwatnej do szkodliwości popełnionego czynu. Organ odwoławczy, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, poczynił identyczne jak organ I instancji ustalenia faktyczne, a odnosząc się do zarzutów odwołania stwierdził, że działania skarżącego polegające na wprowadzaniu do obrotu środków zastępczych były sprzeczne z prawem i uzasadniały zastosowanie w stosunku do niego sankcji przewidzianej w art. 52a ustawy. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Prudniku wziął pod uwagę ilość środków zastępczych wprowadzonych przez skarżącego do obrotu i w ocenie organu odwoławczego ilość wprowadzonych do obrotu środków nie była niewielka. Z akt sprawy wynika, że w okresie od października 2013 r. do marca 2014 r. regularnie prowadził sprzedaż zakazanego specyfiku, przeprowadzając co najmniej 185 transakcji. Wymiar nałożonej kary jest najniższy z możliwych, a podczas przeszukania znaleziono u niego pieniądze w kwocie 5.000 zł, co stanowi ¼ część wymierzonej kary. Organ nie zgodził się z zarzutami odwołania natury konstytucyjnej, podkreślając, że z woli ustawodawcy naruszenie przepisu art. 44c ustawy obwarowane jest sankcją o charakterze administracyjnym, a nie karnym, zaś organy inspekcji sanitarnej są upoważnione do podejmowania działań o tym charakterze. W skardze R. T. powtórzył zarzuty odwołania, domagając się zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Opolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Opolu podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu skarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Na rozprawie w dniu 29 września 2015 r. skarżący wyraził skruchę, przeprosił za swoje naganne zachowania, podniósł, że zmienił tryb życia, podjął stałą pracę zarobkową i zerwał z dotychczasowym sposobem życia. Wniósł o złagodzenie wymierzonej kary. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Badana jest zatem wyłącznie legalność decyzji, czyli jej zgodność z przepisami prawa materialnego i prawidłowość przyjętej przez organ w toku rozpoznawania sprawy procedury, która doprowadziła do wydania decyzji. Nie podlega natomiast kontroli i ocenie sądu, czy rozstrzygnięcie organu administracji jest trafne także w kryteriach słuszności, celowości bądź sprawiedliwości społecznej. Ponadto, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Przeprowadzona przez Sąd według wskazanych wyżej kryteriów kontrola legalności wykazała, że zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem przepisów prawa. Zaskarżona decyzja została oparta na podstawie art. 52a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Przepis ten stanowi, iż kto wytwarza lub wprowadza do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej środek zastępczy, podlega karze pieniężnej w wysokości od 20.000 do 1.000.000 zł (ust. 1 art. 52a). Karę pieniężną, o której mowa w ust. 1, wymierza, w drodze decyzji, właściwy państwowy inspektor sanitarny. Decyzji nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności (ust. 2). Ustalając wysokość kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1, właściwy państwowy inspektor sanitarny uwzględnia w szczególności ilość wytworzonego lub wprowadzonego do obrotu środka zastępczego (ust. 3). Do kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1, w zakresie nieuregulowanym w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 z późn. zm.). Z tym, że organowi, o którym mowa w ust. 2 przysługują uprawnienia organu podatkowego (ust. 4). Kara pieniężna, o której mowa w ust. 1 stanowi dochód budżetu państwa (ust. 5). Pojęcie "wprowadzenia do obrotu" zostało wyjaśnione w art. 4 ust. 34 ustawy. Oznacza ono udostępnienie osobom trzecim, odpłatnie lub nieodpłatnie środków odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów lub środków zastępczych. Biorąc pod uwagę te unormowania organy orzekające w sprawie trafnie uznały każdą postać udostępnienia środków zastępczych innej osobie za mieszczącą się w kategorii wprowadzenia do obrotu środka zastępczego. Należy bowiem rozważając tę kwestię mieć na względzie, że ustawodawca nie zdecydował się wyjaśnić tego pojęcia w tym samym pozostawił praktyce orzeczniczej, w konkretnym przypadku, sposób jego rozumienia. Dlatego też jeśli odbiorca tych środków używa ich do własnych celów, czy też jest pośrednikiem w ich zbywaniu nie ma to decydującego znaczenia. Nie można przy tym odmówić trafności argumentowania na rzecz szerokiego rozumienia przez te organy wyrażenia "udostępnienie środka zastępczego", z tym, że w przepisach karnych ustawy wyróżniono dodatkowo czynności "uczestnictwa w obrocie" i "udzielania środka innej osobie", kategorii tych brak natomiast na gruncie przepisów art. 52a ustawy, co przemawia za szerokim rozumieniem wprowadzenia do obrotu środka zastępczego i ma sprzyjać zwalczaniu tego rodzaju czynów zabronionych (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 25 maja 2015 r., sygn. akt IV SA/Wr 220/14 – opubl. na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.orzeczenia.nsa.gov.pl, zwanej dalej CBOSA). Również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 czerwca 2015 r., sygn. akt II OSK 2684/13 (opubl. w CBOSA) wyjaśnił, że art. 52a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii sankcjonuje jednolite zachowania polegające na wprowadzaniu do obrotu (lub wytwarzaniu) środków zastępczych. Wobec rezygnacji ustawodawcy z zastosowania w odniesieniu do środków zastępczych podkategorii zachowań w postaci "uczestniczenia w obrocie" oraz "udzielania innej osobie" uznać należy, że pojęcie wprowadzania do obrotu należy w tym przypadku rozumieć szeroko - to jest tak jak zostało ono zdefiniowane w art. 4 pkt 34 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Przyjęcie natomiast odmiennego wniosku równoznaczne byłoby z założeniem, że obrót środkami zastępczymi jest zupełnie legalny, o ile tylko mamy do czynienia z obrotem wtórnym lub udostępnianiem środka zastępczego bezpośrednio samemu konsumentowi. Wniosek taki byłby jednak zupełnie sprzeczny z ratio legis art. 44 b i art. 52 a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Celem wprowadzenia tych przepisów miała być przede wszystkim walka z udostępnianiem środków zastępczych ich docelowym odbiorcom (konsumentom), prowadzonym w szczególności za pośrednictwem tzw. smart shops. Cele nowelizacji ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii nie ograniczyły się zatem tylko do ustanowienia zakazu "hurtowego" czy pierwotnego obrotu środkami zastępczymi, ale obejmowały wyeliminowanie wszelkich zachowań polegających na udostępnianiu środków zastępczych innym osobom. Z tych też względów w ocenie Sądu na gruncie środków zastępczych pojęcie wprowadzania do obrotu należy rozumieć tak, jak zostało ono dosłownie zdefiniowane w art. 4 pkt 34 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii - czyli jako każdą postać udostępnienia osobom trzecim, odpłatnie lub nieodpłatnie środków zastępczych. O tym zaś, że skarżący wprowadzał do obrotu środki zastępcze organy administracyjne w sprawie orzekały na podstawie całokształtu okoliczności faktycznych ustalonych w sprawie oraz zebranych dowodów. W szczególności dokonały oceny materiału zgromadzonego w postępowaniu karnym, toczącym się przeciwko skarżącemu, wzięły pod uwagę zarówno treść zeznań świadków, jak i wyniki specjalistycznej opinii wdanej przez Laboratorium Kryminalistyczne Komendy Wojewódzkiej Policji w Opolu, w której w sposób jednoznaczny stwierdzono, że środek, który rozprowadzał skarżący zawierał substancję psychoaktywną 3-MMC (3-metylometkatynon), należący do grupy katynonów, powszechnie określanych mianem "dopalaczy". Faktu zajmowania się rozprowadzaniem wśród znajomych i innych osób tego rodzaju środków skarżący nie negował w toku postępowania administracyjnego ani przed Sądem, brak jest wobec tego podstaw do uwzględnienia zarzutu skargi – błędnych ustaleń faktycznych mających wpływ na treść decyzji. Skarżący brał czynny udział w postępowaniu administracyjnym, po zapoznaniu z materiałem dowodowym sprawy nie zgłosił żadnych wniosków dowodowych. Wyklucza to możliwość uznania, że decyzja oparta została na niepełnym materiale dowodowym. Wprawdzie znaczna część tego materiału to dokumenty z postępowania karnego, ale nie wyklucza to możliwości jego oceny w postępowaniu administracyjnym, zwłaszcza, że skarżący nie żądał ponowienia tych dowodów. W ocenie Sądu wymiar orzeczonej kary pieniężnej w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy nie budzi wątpliwości. Organy wskazały, że przy ustalaniu wysokości kary pieniężnej – zgodnie z art. 52a ust. 3 ustawy – kierowały się ilością wprowadzonego do obrotu środka zastępczego ale także miały na uwadze funkcje i cele sankcji administracyjnej jaką jest kara pieniężna uregulowana w tym przepisie. Wobec nieposiadania przez skarżącego zatrudnienia i jego twierdzeń dotyczących braku jakiegokolwiek majątku własnego, organy w sposób uzasadniony założyły, że posiadana przez skarżącego gotówka pochodzi ze sprzedaży środków zastępczych. Miarkując zatem wymiar kary pieniężnej w dopuszczalnym zakresie od 20.000 do 1.000.000 zł organy przyjęły, że w świetle ustalonego stanu faktycznego adekwatną dolegliwością będzie określenie wysokości tej kary na kwotę 20.000 zł, tj. w wysokości minimalnej przewidzianej prawem. Taka dolegliwość miała przy tym spełniać funkcję prewencji ogólnej, jak i szczególnej. Celem każdej sankcji (kary) ma być jej aspekt wychowawczo-zapobiegawczy realizujący się zarówno w odniesieniu do samego sprawcy czynu (tak by nałożona kara była na tyle dolegliwa, aby zniechęcała sprawcę do ewentualnej recydywy), jak też ogółu społeczeństwa (poprzez z jednej strony odstraszanie potencjalnych "naśladowców" od popełnienia czynu zakazanego, a z drugiej poprzez kształtowanie poczucia sprawiedliwości, obowiązywania i skutecznego egzekwowania norm prawa). W ocenie Sądu określona przez organy inspekcji sanitarnej kara pieniężna za wprowadzanie przez skarżącego do obiegu środków zastępczych – w opisanych realiach sprawy –realizuje ww. założenia, tj. stanowi odczuwalną dolegliwość finansową wobec skarżącego za naruszenie przepisów ustawy i stwarzanie tym samym potencjalnego zagrożenia dla zdrowia lub życia ludzi, jak również stanowi czytelny komunikat, że tego typu działalność polegająca na wprowadzaniu do obrotu nowych, syntetycznych substancji chemicznych oddziałujących na ośrodkowy układ nerwowy ("dopalaczy") – z uwagi na oczywiście negatywne skutki społeczne takich działań – podlega zdecydowanej represji ze strony Państwa. Żądanie dalszego miarkowania tej kary nie znajduje oparcia ani w przepisach ustawy ani nie może stanowić asumptu do wystąpienia przez Sąd do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem dotyczącym zgodności przepisów ustawy ze wskazanymi w skardze przepisami Konstytucji RP. W takim stanie rzeczy Sąd, działając w oparciu o przepis art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.