II SA/Op 318/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2010r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. R. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie wymeldowania na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia 1. zwolnić skarżącą od wpisu od skargi w wysokości 100 (sto) złotych, 2. w pozostałym zakresie, odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 5 maja 2010r. K. R., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia [...], nr [...], uchylającą decyzję Wójta Gminy Dobrzeń Wielki i orzekającą o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego. W wykonaniu zarządzenia z dnia 25 maja 2010r. wezwano skarżącą do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł, w terminie siedmiu dni, pod rygorem odrzucenia wniesionej skargi. W terminie zakreślonym do dokonania żądanej czynności, skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Uzasadniając swoją prośbę podała, że jest zatrudniona na podstawie umowy zlecenia, jej dochody są zmienne w zależności od przepracowanych godzin i kształtują się na poziomie ok. 1.800 zł do 2.000 zł. Skarżąca ma na utrzymaniu małoletniego syna w wieku szkolnym, zamieszkuje z synem u swojego znajomego, któremu płaci miesięcznie kwotę 600 zł z tytułu utrzymania wynajmowanego mieszkania. Jest to połowa kwoty jaką znajomy zobowiązany jest uiszczać z tytułu wynajmu lokalu. Podniosła także, że ma spore zadłużenie w bankach, a jej miesięczne raty spłaty wynoszą ok. 600 zł. Po opłaceniu wszystkich zobowiązań wnioskodawczyni pozostaje kwota ok. 300 – 400 zł miesięcznie na utrzymanie siebie i syna. W dalszej części wniosku, skarżąca nie wykazała dodatkowych źródeł dochodu, ani innych składników majątkowych. Wezwaniem z dnia 2 czerwca 2010r. referendarz sądowy zażądał od skarżącej uzupełnienia wniosku, przez złożenie dodatkowego oświadczenia i przedłożenia stosownych dokumentów związanych z wyjaśnieniem jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Skarżąca w odpowiedzi na powyższe, w piśmie z dnia 17 czerwca 2010r. oświadczyła, iż nie tworzy wspólnego gospodarstwa domowego ze znajomym, z którym zamieszkuje pod jednym adresem. Do akt sprawy dołączyła ponadto: wyciągi z rachunków bankowych, zaświadczenia o uzyskiwanym wynagrodzeniu, kserokopie rachunków i faktur za media, kserokopię umowy najmu mieszkania, kserokopie zeznania podatkowego za 2009r. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dale w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: W ustawie P.p.s.a. została uregulowana instytucja prawa pomocy, która zgodnie z art. 245 P.p.s.a., może być przyznana: - w zakresie całkowitym, obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego oraz zwolnienie od kosztów sądowych, które stosownie do art. 211 P.p.s.a. obejmują opłaty sądowe (jakimi na zasadzie art. 212 § 1 w związku z art. 234 § 2 P.p.s.a. są wpis i opłata kancelaryjna) i zwrot wydatków lub - w zakresie częściowym, obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, przy czym częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej kwoty pieniężnej. Stosownie do art. 246 § 1 P..p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1 P.p.s.a. należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona ma zatem obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Informacje niezbędne dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy strona postępowania ma natomiast obowiązek przedstawić w urzędowym formularzu wniosku, wykazując tym samym, że spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy wynikające z art. 246 P.p.s.a. Jeśli natomiast w ocenie rozpoznającego wniosek, informacje w nim zawarte okażą się niewystarczające lub wzbudzą wątpliwości, sąd (referendarz sądowy) może w trybie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. W taki sposób zebrany materiał dowodowy oraz oświadczenia skarżącej zawarte we wniosku, stanowiły podstawę do oceny jej sytuacji materialnej, a kwestią wymagającą rozważenia było prawo skarżącej do przyznania prawa pomocy w zakresie wnioskowanym, tj. w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Trzeba mieć zatem na uwadze, że skarżąca posiada do swojej dyspozycji comiesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę, który z uwagi na charakter zawartej umowy (umowa zlecenia) jest zmienny i waha się w granicach od ok. 1.558 do 1.988 zł netto. Dane te wynikają zarówno z przedłożonych zaświadczeń od pracodawcy, jak również z analizy wyciągów bankowych. Skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoim synem, który z uwagi na swój wiek pozostaje na jej utrzymaniu. Ponadto ponosi wydatki związane z wynajmem mieszkania, które kształtują się na poziomie ok. 600 zł miesięcznie. Comiesięcznie ponosi także koszty związane ze spłatą kredytów i pożyczek, zaciągniętych w kilku bankach i instytucjach finansowych, na kwotę ok. 700 zł. Otrzymany zatem w ten sposób łączny koszt wydatków miesięcznych kształtuje się na poziomie ok. 1.300 zł. Po uwzględnieniu powyższych okoliczności, orzekający nie znalazł podstaw do przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy wnioskowanym zakresie, bowiem członkowie jej gospodarstwa domowego uzyskują comiesięczne dochody z tytułu wynagrodzenia. Uzyskiwane dochody gwarantują skarżącej ponoszenie oprócz wydatków z tytułu utrzymania, także spłaty raty kredytów i pożyczek. Podnoszona okoliczność spłaty zadłużeń ma niewątpliwie wpływ na bieżącą kondycję portfela rodzinnego, jednakże trzeba zaznaczyć, iż sam fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych, a spłata zobowiązań z tytułu tychże kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi, w tym opłatami sądowymi. Zaciągnięte kredyty świadczą bowiem o zdolnościach płatniczych skarżącej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2005r., sygn. akt II GZ 56/05, nieopubl.). Nie można zatem stwierdzić, iż skarżąca należy do grona osób niemajętnych i biednych, której uiszczenie opłat sądowych - przynajmniej w jakiejś części, spowodowałoby zachwianie sytuacji finansowej. Opłaty te są najniższe, jeśli chodzi o wysokość stawek występujących w postępowaniach przed sądami administracyjnymi. Zalicza się do nich bowiem wpis od skargi w wysokości 100 zł (§ 2 ust. 3 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), a także w przypadku dalszego procedowania – opłatę kancelaryjną w wysokości 100 zł za odpis orzeczenia z uzasadnieniem (§ 2 rozporządzenia z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych) i wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu....). Trudno zatem przyjąć pogląd, iż należy skarżącej przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym zwłaszcza, że skarżąca samodzielnie się utrzymuje, nie wykazała bowiem, iż korzysta z pomocy osób trzecich lub instytucji pomocy społecznej Państwa. Udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitym stałoby w takim przypadku w sprzeczności z założeniami instytucji prawa pomocy, której celem jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca natomiast, na podstawie przedstawionych powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Dlatego referendarz orzekł o częściowym zwolnieniu skarżącej od kosztów sądowych, tj. od wpisu od skargi. Referendarz uznał udzieloną pomoc za adekwatną do aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, przy uwzględnieniu w szczególności wysokości uzyskiwanego dochodu i faktu utrzymywania małoletniego dziecka. Kierował się zasadą, że nadrzędną wartością konstytucyjną w postępowaniu sądowym jest umożliwienie stronie obrony i dochodzenia swoich praw w zakresie wynikającym z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Stąd rozpoznający wniosek uznał o konieczności zwolnienia skarżącej od wpisu od skargi, bowiem nieuiszczenie tej opłaty spowodowałoby odrzucenie skargi już w fazie początkowej postępowania. Zdaniem referendarza zwolnienie skarżącej od opłaty wymaganej na wstępie postępowania, umożliwi jej także powzięcie działań zmierzających do zgromadzenia środków finansowych na pokrycie opłat sądowych wymaganych w dalszej części postępowania, a także ewentualnych kosztów wynajmu pełnomocnika. Mając zatem powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., referendarz orzekł jak w sentencji postanowienia.