II SA/Op 32/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Krupiński – spr. Sędziowie: sędzia WSA Krzysztof Bogusz sędzia WSA Ewa Janowska Protokolant : st. sekretarz sądowy Katarzyna Johan po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2009 roku sprawy ze skargi A. D. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie świadczenia z tytułu pracy przymusowej oddala skargę. Decyzją z dnia [...], nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie, działając na podstawie przepisu art. 149 § 3 w związku z art. 145 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił uwzględnienia wniosku skarżącej A. D. o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia 18 listopada 2004 r., nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pieniężnego, przewidzianego przepisami ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 ze zm.), zwanej w dalszej części uzasadnienia "ustawą". W uzasadnieniu podniósł, że strona nie wykazała, że zaistniała jedna z enumeratywnie wymienionych w art. 145 § 1 K.p.a. przesłanek wznowieniowych. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca powołała się na przepis art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. i opisała szczegółowo przebieg deportacji ze wsi S. w regionie lwowskim do obozu strzeżonego w kopalni o nazwie "Kattowitz – Sud" oraz warunki pobytu w miejscu pracy przymusowej. W ocenie skarżącej jej wniosek winien być w tych okolicznościach faktycznych rozpoznany nie na podstawie przepisu art. 2 ust. 2 ustawy, jak uczyniły to organy, ale na podstawie ust. 1 tego przepisu, który nie wymaga wykazania deportacji poza granice państwa Polskiego a dotyczy osób takich jak skarżąca, pracujących w obozach pracy niewolniczej. Wskazała także na aspekt humanitarny złożonego wniosku. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie utrzymał w mocy swoje uprzednie rozstrzygnięcie i podniósł w uzasadnieniu, że strona nie przedstawiła nowych dowodów, uzasadniających wznowienie postępowania w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu A. D. domagała się przeprowadzenia postępowania dowodowego w celu ustalenia stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz uchylenia decyzji organu administracyjnego. W uzasadnieniu zarzuciła, iż organ skoncentrował się na uwarunkowaniach formalnych, unikając merytorycznego rozpoznania wniosku oraz nie dostrzegając, że błędem było zastosowanie w stosunku do skarżącej przepisu art. 2 ust. 2 ustawy zamiast przepisu art. 2 ust. 1. Stanowi to zdaniem skarżącej czynność rażąco sprzeczną z ustawą w rozumieniu art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego. Dodatkowo w piśmie procesowym z dnia 12 marca 2009 r. przedstawiła okoliczności związane z wywiezieniem jej do pracy przymusowej oraz warunki tej pracy, podkreślając, że organ wadliwie zakwalifikował pobyt w obozie strzeżonym jako zwykłą deportację, czym dopuścił się rażącego naruszenia art. 2 ust. 1 ustawy, natomiast w piśmie procesowym z dnia 14 kwietnia 2009 r. złożyła wniosek o przesłuchanie świadka – Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji Weryfikacyjnej Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę Zarząd Wojewódzki w Opolu – E. M. Organ wnosił o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej P.p.s.a.). Decyzja naruszająca prawo może zatem zostać przez sąd administracyjny uchylona, gdy sąd ten stwierdzi, że organ prowadzący postępowanie naruszył przepisy prawa procesowego lub materialnego. W przypadku, gdy skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega oddaleniu (art. 151 P.p.s.a.). Zgodnie z przepisem art. 106 § 3 P.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Oznacza to, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie przeprowadza się dowodów z zeznań świadków lub stron, co wykluczało możliwość uwzględnienia wniosku o przesłuchanie świadka zgłoszonego w piśmie procesowym. W pierwszym rzędzie w związku z wniesioną skargą zauważyć należało, że dotyczy ona decyzji wydanej w postępowaniu nadzwyczajnym, podjętej na podstawie przepisu art. 149 § 3 K.p.a. Każdorazowo w przypadku uruchomienia nadzwyczajnego trybu weryfikacji ostatecznej decyzji administracyjnej na wniosek strony, to ta strona decyduje o wyborze właściwej w swoim przekonaniu podstawy prawnej wzruszenia takiej decyzji. W rozpoznawanej sprawie organ administracyjny realizując w pełni wynikający z art. 9 K.p.a. obowiązek należytego informowania strony postępowania administracyjnego o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków stanowiących przedmiot postępowania administracyjnego, w piśmie z dnia 18 lipca 2008 r. przedstawił skarżącej wszystkie podstawowe regulacje prawne, związane z uruchomieniem nadzwyczajnego trybu wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej i umożliwił jej wskazanie takiej regulacji, która powinna jej zdaniem lec u podstaw złożonego wniosku. Było to o tyle konieczne, że skarżąca złożyła nowy wniosek w sprawie już zakończonej negatywną dla niej decyzją z dnia 18 listopada 2004 r. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że w sytuacji, gdy rzeczywiście istnieją wątpliwości co do żądania strony określonego w piśmie, stanowiącym wniosek wszczynający postępowanie administracyjne, w myśl art. 235 § 1 K.p.a. organ powinien stosując art. 9 K.p.a. zwrócić się do strony udzielając wyjaśnień i wskazówek, w celu doprowadzenia do sprecyzowania żądania. Wystąpienie do strony o sprecyzowanie żądania w celu ustalenia właściwego trybu postępowania byłoby wskazane wówczas, gdyby strona podawała w swoim piśmie przykładowo zarówno okoliczności uzasadniające wznowienie postępowania, jak i stwierdzenie nieważności kwestionowanej decyzji (vide: wyrok NSA z dnia 22 lutego 2005 r., sygn. OSK 1099/04 – nie publ.). W odpowiedzi na zapytanie organu strona w sposób wyraźny i jednoznaczny stwierdziła, że domaga się wznowienia postępowania na podstawie przepisu art. 145 § 1 K.p.a. i swoje stanowisko powtórzyła w odwołaniu od decyzji z dnia [...], doprecyzowując jedynie, że w grę wchodzi pkt 5 wspomnianego przepisu (wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję). Pomimo tak zakreślonego stanowiska procesowego skarżąca w postępowaniu administracyjnym nie przedstawiła żadnych nowych dowodów o znaczeniu istotnym dla sprawy (do wniosku dołączyła jedynie opinię Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę oraz kserokopię dokumentów, przedłożoną już w toku zwyczajnego postępowania rozpoznawczego), natomiast kwestionowała przyjętą przez organ podstawę prawną rozstrzygnięcia. W doktrynie przyjmuje się, że w takim wypadku możliwe jest wydanie decyzji bez wszczęcia postępowania nadzwyczajnego (art. 149 § 1 K.p.a.), występuje bowiem tzw. niedopuszczalność wznowienia postępowania z przyczyn przedmiotowych. Przykładowo Barbara Adamiak [w] B. Adamiak, J. Borkowski "KPA. Komentarz", wyd. C. H. Beck, Warszawa 2002 r., str. 648 wskazuje, iż jednym z wypadków niedopuszczalności wznowienia postępowania z przyczyn przedmiotowych jest sytuacja, w której strona opiera żądanie wznowienia postępowania na podstawach wyliczonych w art. 156 § 1 K.p.a., np. na zarzucie rażącego naruszenia prawa. Stan taki miał miejsce w rozpoznawanej sprawie, gdyż strona skarżąca kwestionowała w ramach podstawy wznowieniowej z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. przyjętą przez organ podstawę prawną rozstrzygnięcia – art. 2 ust. 2 ustawy, zamiast wskazywanego przez skarżącą przepisu art. 2 ust. 1 ustawy, dopatrując się przy tym charakterystycznego dla przepisu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. rażącego naruszenia tego przepisu. Powyższe rozważania wskazują jedynie na proceduralne uwarunkowania związane ze złożeniem przez skarżącą wadliwie skonstruowanego wniosku o wznowienie postępowania, zakończonego ostateczną decyzją administracyjną i nie odnoszą się do meritum sprawy, czyli do oceny okoliczności związanych z nieprzyznaniem skarżącej prawa do żądanego świadczenia. Okoliczności te stanowiły bowiem przedmiot badania ze strony Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie w sprawie zakończonej wydaniem decyzji z dnia 18 listopada 2004 r., nr [...], w której nie kwestionowano zresztą samego faktu deportacji skarżącej z miejsca zamieszkania do miejsca pracy przymusowej w K. oraz faktu wykonywania przez nią pracy w ekstremalnie ciężkich warunkach, ale przyjęto, iż skarżąca nie przebywała w obozie pracy przymusowej chociaż była robotnikiem przymusowym, zamieszkałym co najwyżej w obozie typu mieszkalnego, a to zdaniem organu nie uprawniało jej do uzyskania świadczenia na podstawie przepisu art. 2 ust. 1 ustawy. Skarżąca nie zgłosiła natomiast żadnych nowych okoliczności faktycznych lub dowodów dotyczących ustaleń odnośnie charakteru obozu, w którym przebywała podczas robót przymusowych w czasie II Wojny Światowej, a tylko takie dowody mogłyby zostać uznane za istotne w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. w kontekście treści uzasadnienia przywołanej decyzji. Ustawa wprowadziła określone ramy normatywne, od których uzależnione zostało prawo do świadczenia dochodzonego przez skarżącą, a zatem jedynie w tych ramach poruszać się mogły organy administracyjne rozstrzygające w sprawie i tylko w tym zakresie mogła być sprawowana kontrola sądowoadministracyjna. Sam rozmiar doznanych cierpień oraz podnoszone w odwołaniu względy natury humanitarnej nie mogą stanowić dostatecznej podstawy uwzględnienia skargi, gdyż jak już na wstępie wspomniano orzekanie sądowoadministracyjne ogranicza się tylko i wyłącznie do oceny zaskarżonych decyzji z punktu ich legalności (zgodności z prawem) z wyłączeniem zasad słuszności, celowości, zasad współżycia społecznego czy nawet zasad szeroko rozumianej sprawiedliwości społecznej. Wobec powyższego zarzuty skargi uznać należało za niezasadne, a biorąc pod uwagę, iż zaskarżona decyzja nie narusza ani przepisów prawa materialnego, jak też proceduralnego, należało po myśli art. 151 P.p.s.a., oddalić skargę.