II SA/Op 320/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. G. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 17 kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi J. G. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, jest decyzja Wojewody Opolskiego z dnia 17 kwietnia 2014 r., nr [...], utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego. Na skutek zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II tut. Sądu z dnia 16 czerwca 2014 r., wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł. oraz do doręczenia odpisu skargi. Skarżący nie godząc się z treścią zarządzenia dotyczącą wezwania do uiszczenia wpisu od skargi, złożył na nie zażalenie, które postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało oddalone w dniu 29 lipca 2014 r. (sygn. akt II OZ 725/14). Następnie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, postanowieniem z dnia 22 września 2014 r. odrzucił skargę J. G. z uwagi na nieusunięcie jej braku formalnego, polegającego na przedłożeniu odpisu skargi. Na skutek zarządzenia sędziego sprawozdawcy z dnia 30 września 2014 r., sprawę przekazano referendarzowi sądowemu w celu rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, zawartego w zażaleniu z dnia 26 czerwca 2014 r. Wobec tego, referendarz sądowy pismem z dnia 30 września 2014 r. wezwał skarżącego do złożenia wniosku na urzędowym formularzu, w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Czynność tę powtórzył, wobec ujawnienia przez skarżącego w piśmie z dnia 6 października 2014 r. nowego adresu do korespondencji. Wezwanie zostało doręczone J. G., na adres przez niego wskazany, do rąk E. B., w dniu 10 listopada 2014 r., o czym świadczy adnotacja na pocztowym potwierdzeniu odbioru przesyłki (k-79). J. G. zastosował się do wezwania i złożył za pośrednictwem poczty, w dniu 17 listopada 2014 r. (data stempla pocztowego), częściowo wypełniony formularz wniosku, w którym nie określił jednakże konkretnie o co wnosi. W uzasadnieniu wniosku wskazał natomiast, że "[...] nigdy nikogo nie oskarżam po prostu pytałem czy tak wolno". Oświadczył także, że tworzy samodzielnie gospodarstwo domowe, jest "bez dachu nad głową" i uzyskuje jedyny dochód w wysokości 1.850 zł brutto z tytułu emerytury. Wezwaniem z dnia 21 listopada 2014 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do usunięcia braku formalnego wniosku, przez wskazanie o co wnosi, czyli jakiego rodzaju pomocy się domaga, a także do uzupełnienia wniosku przez złożenie dodatkowych informacji i stosownych dokumentów źródłowych. Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do jego treści w części dotyczącej uzupełnienia braku formalnego w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia, spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpoznania. Niezastosowanie się do wezwania w części dotyczącej przedłożenia dodatkowych informacji, może z kolei spowodować nieuwzględnienie wniosku, skutkujące odmową przyznania prawa pomocy. Wezwanie powyższe zostało przesłane na adres do korespondencji podany we wniosku i tam doręczone osobiście skarżącemu, w dniu 26 listopada 2014 r., o czym świadczy pocztowe potwierdzenie odbioru przesyłki znajdujące się w aktach sprawy (k-98 akt). Skarżący odniósł się do żądania Sądu pismem z dnia 26 listopada 2014 r., nadanym przesyłką pocztową w dniu 28 listopada 2014 r. (data stempla). Stwierdził w nim, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu. Podał, że od miesiąca zamieszkuje u córki w [...], a wcześniej przebywał u innej córki w [...]. Dodał, że zmienia miejsca zamieszkania do czasu, gdy zapadnie wyrok w sprawie podziału majątku między nim i byłą żoną. Podał, że córka, u której obecnie skarżący zamieszkuje, otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 700 zł, a jej mąż zasiłek przedemerytalny w wysokości 600 zł. Oświadczył, że przekazuje im na utrzymanie 450 zł, w tym na uiszczenie opłat za "użyczaną" energię i wodę. Dodał, że na leki przeznacza ok. 300 zł miesięcznie. Ponadto ponosi dodatkowe wydatki z tytułu utrzymania siebie (np. kupno odzieży); łącznie na wydatki przeznacza kwotę około 1.500 zł. Do akt sprawy J. G. dołączył także wyciągi z rachunku bankowego za okres od dnia 14 sierpnia 2014 r. do dnia 13 listopada 2014 r. Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – zważono co następuje: W przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", przewidziano instytucję prawa pomocy. Polega ona na możliwości udzielenia pomocy w zakresie częściowym w formie zwolnienia od kosztów sądowych, w całości lub części, bądź na ustanowieniu pełnomocnika z urzędu, a także orzeczeniu o przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym, a zatem obejmującym obydwie wyżej podane formy. Przesłanki formalno-materialne warunkujące udzielenie stronie pomocy przez sąd administracyjny, określone zostały w przepisach Rozdziału 3 Oddział 2 P.p.s.a. pn. "Prawo pomocy". Ustawodawca postanowił bowiem, że prawo pomocy może być przyznane stronie, która złoży wniosek na urzędowym formularzu, a ponadto wykaże, stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (jeżeli domaga się o pomoc w zakresie całkowitym), bądź że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (jeżeli jej wolą jest uzyskanie pomocy w zakresie częściowym). W niniejszej sprawie skarżący J. G. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy, lecz nie określił czego się domaga, inaczej o co wnosi. Uzupełnienie tego braku formalnego nastąpiło w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania ( tj. 26 listopada 2014 r.), przez nadesłanie drogą pocztową w dniu 28 listopada 2014 r. (data stempla na kopercie), wypełnionego prawidłowego formularza wniosku. Z powyższych względów uznać należało, że skarżący spełnił przesłanki formalne, polegające na złożeniu wniosku na urzędowym formularzu i wypełnieniu formularza zgodnie z wymogami ustawodawcy. Z kolei rozstrzygnięcie czy skarżący wyczerpał przesłanki materialne warunkujące udzielenie pomocy, sprowadzało się w niniejszej sprawie do zbadania, czy spełniony został wymóg wynikający z treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowowadministracyjnym poglądem (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I GZ 147/08 i z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 732/08 – obydwa umieszczone na stronie internetowej NSA: www.gov.pl), użyte w powołanym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że strona powinna przekonać rozpoznających wniosek (sąd bądź referendarza sądowego), że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także jeżeli zajdzie taka potrzeba, przedłożyć na wezwanie wydane w trybie art. 255 P.p.s.a., dodatkowe wyjaśnienia czy dokumenty, potwierdzające wykazywane we wniosku okoliczności. Podkreślić należy, że strona posiada w tym zakresie inicjatywę dowodową, a rozpoznający wniosek na podstawie przedstawionych przez nią dowodów, dokonuje oceny czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Oświadczenie złożone przez J. G. w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, było niewystarczające dla oceny sytuacji skarżącego, w szczególności w kwestii jego sytuacji rodzinnej i mieszkaniowej. Wnioskodawca wskazał bowiem, że "pozostaje bez dachu nad głową", co wskazywało na jego bezdomność, a jednocześnie odbierał korespondencję sądową pod konkretnym adresem. Ponadto, nie można było określić jakie wydatki miesięczne ponosi na swoje utrzymanie, a dane te są niezbędnym elementem oceny płynności finansowej wnioskodawcy. Rozpoznający wniosek przede wszystkim dokonuje bowiem porównania kosztów utrzymania koniecznego strony w stosunku do jej stanu majątkowego i w stosunku do kosztów sądowych, jakie są wymagane od strony na podstawie przepisów prawa. Brak wiarygodnych danych odnoszących się do którejkolwiek z wymienionych kwestii, opartych na dokumentach źródłowych wskazanych w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. Nr 227, poz. 2245), powoduje bowiem niemożność rzetelnego rozpatrzenia wniosku. W tym celu referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku przez podanie dodatkowych informacji i przedłożenia stosownych dokumentów. Skarżący jedynie częściowo wywiązał się z nałożonego obowiązku, albowiem nie udokumentował miesięcznie ponoszonych kosztów utrzymania mieszkania, ograniczając się do ich wymienienia. Nie jest do końca jednak wiadomym, opłaty z jakiego tytułu składają się na podaną przez skarżącego kwotę miesięcznego utrzymania mieszkania w wysokości 450 zł, albowiem skarżący nie wyszczególnił ich rodzaju z podaniem dokładnych kwot należności. To samo odnosi się do ogólnych twierdzeń skarżącego dotyczących pozostałych kosztów jego utrzymania. Na podstawie w ten sposób zaprezentowanego materiału dowodowego, orzekający nie znalazł podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy. Z nadesłanego przez skarżącego wyciągu bankowego wynika, że otrzymuje on stały dochód z tytułu emerytury w wysokości 1.917,78 zł netto, a nie w wysokości 1.850 zł brutto, co podał w formularzu wniosku. W wyciągu tym zaobserwowano także, że saldo rachunku utrzymywało się na poziomie dodatnim i wynosiło w miesiącu sierpniu i wrześniu 2014 r. ponad 8.000 zł. W miesiącu październiku i listopadzie 2014 r. zmniejszyło się do wysokości ok. 1.000 zł, z uwagi na przelanie w dniu 21 października 2014 r. kwoty 7.000 zł z tytułu nabycia przez skarżącego funduszów inwestycyjnych (por.: k-94 akt sądowych). Powyższe okoliczności, w ocenie referendarza, wskazują na potencjał finansowy wnioskodawcy umożliwiający pokrycie z uzyskiwanego dochodu, kosztów niezbędnego utrzymania mieszkania, które zgodnie z jego oświadczeniem wynoszą 450 zł, czy pozostałych kosztów utrzymania skarżącego. Dochód ten daje także możliwość poczynienia oszczędności na inne cele, w tym na zakup funduszy inwestycyjnych. Dodatkowo zwrócić uwagę należy na treść pisma skarżącego z dnia 26 listopada 2014 r., w którym oświadczył, że posiada lokatę oszczędnościową przeznaczoną na jego pochówek, nie określając jednocześnie wysokości zebranych środków. Niejasna jest także kwestia wspólnego majątku skarżącego i jego byłej małżonki, w tym wysokości tego majątku, albowiem skarżący ograniczył się jedynie do poinformowania o trwającym postępowaniu w sprawie jego podziału. Reasumując powyższe, niepełne przedstawianie dokumentów i niejednoznaczne wyjaśnienia złożone przez skarżącego powodują, że nie rozwiał on wątpliwości na temat swojej sytuacji bytowej. Okoliczności te, a jednocześnie fakt posiadania przez skarżącego w czasie postępowania sądowego środków finansowych umożliwiających mu pokrycie kosztów procesu, nie pozwalają na przyjęcie poglądu, że skarżący wykazał swoje prawo do przyznania pomocy. Zwłaszcza, że wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych odnosi się opłat wymaganych na obecnym etapie procedowania i dotyczy w istocie opłaty z tytułu skargi kasacyjnej, albowiem wpis od skargi wnioskodawca uiścił już w dniu 8 sierpnia 2014 r. Wobec tego, referendarz sądowy działając na zasadzie art. 258 § 1 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. odmówił przyznania prawa pomocy skarżącemu, co orzekł jak w sentencji.