II SA/Op 325/07

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi W. M. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia [...] nr [...], znak sprawy [...] w przedmiocie uchylenia po wznowieniu postępowania decyzji w sprawie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia 1. zwolnić skarżącego od wpisu od skargi w kwocie 200 zł (słownie: dwieście złotych), 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W. M. wniósł w dniu 11 maja 2007 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej), do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, za pośrednictwem Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu, skargę na decyzję tego organu z dnia [...], nr [...], znak sprawy [...], w przedmiocie uchylenia po wznowieniu postępowania decyzji w sprawie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. W związku z tym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 14 czerwca 2007 r., wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 (dwieście) złotych. Wezwania to skarżący odebrał, jak wynika ze zwrotnego pocztowego potwierdzenia odbioru, w dniu 20 czerwca 2007 r. Skarżący nie uiścił w przepisanym terminie wymaganego wpisu, a już po upływie 7 dniowego terminu do jego uiszczenia, w dniu 5 lipca 2007 r., (data nadania przesyłki w placówce pocztowej), złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazał w nim, że kilka dni był obłożnie chory, nie był w stanie poruszać się. Poprosił o zwolnienie go z wpisu sądowego w kwocie 200 zł (dwieście złotych), wskazując w uzasadnieniu, że jest chory po poważnym zawale serca, jego żona jest po zabiegu wymiany zastawki serca, ma on niską emeryturę, która po poniesieniu niezbędnych wydatków, nie zawsze pozwala na zakup wszystkich leków, i ledwie wystarcza mu na dany miesiąc. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowieniem z dnia 5 listopada 2007 r. przywrócił skarżącemu termin do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Referendarz sądowy, po przeanalizowaniu danych zawartych formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy i zawartych w aktach sądowych zaświadczeń lekarskich, wezwał skarżącego, działając na podstawie rat. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., do uzupełnienia braków tego wniosku, poprzez: * przedłożenie zaświadczenia o dochodach uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego, * doręczenie wyciągów z posiadanych przez wnioskodawców rachunków, kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące, - sprecyzowanie i udokumentowanie danych dotyczących wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu (np. opłaty za energię elektryczną, gaz, podatek od nieruchomości, wodę, wywóz śmieci), - sprecyzowanie i udokumentowanie danych dotyczących wysokości miesięcznych wydatków związanych z leczeniem wnioskodawcy i jego żony (np. leki, rehabilitacja, wizyty u lekarzy), - przesłanie odcinka z ZUS lub oświadczenia o wysokości emerytury wnioskodawcy i jego żony, także w kwocie netto, za ostatni miesiąc. Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku. Skarżący odpowiedział na wezwanie w przepisanym terminie, przesyłając w dniu 3 grudnia 2007 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej), pismo przewodnie z dnia 30 listopada 2007 r. i wymienione w nim załączniki. Skarżący w urzędowym formularzu wniosku wskazał, że wnosi o zwolnienie go z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu, uzasadniając prośbę niskimi dochodami jego i żony, nie pozwalającymi mu ponieść kosztów sądowych. Podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką Z. M., ich wspólny miesięczny dochód to kwota 2172 zł (wskazał ją jako brutto), na którą składają się jego emerytura wynosząca 1549 zł (podał jako brutto), i jego żony w kwocie 623 zł (podał jako brutto). Skarżący oświadczył, że ma majątek w postaci domu o powierzchni 107 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 1,53 ha, oraz oszczędności w kwocie 4000 zł. Jako inne dane, które składający oświadczenie uważa za istotne, skarżący podniósł, że z uwagi na choroby serca, miażdżycę, stawy, na leczenie wydają około 1060 zł miesięcznie. W aktach sprawy znajduję się też, przesłane przez skarżącego, zaświadczenie lekarskie z dnia 28 września 2007 r., że jest on przewlekle leczony z powodu choroby wieńcowej serca stan po zawale, cierpi też na dusznicę bolesną, cukrzycę typu II, nadczynność tarczycy, chorobę wrzodową dwunastnicy w stanie po krwawieniu z przewodu pokarmowego, przerost prostaty, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa szyjnego i lędźwiowego, uszkodzenia mięśni i ścięgien obręczy barkowej lewej, miażdżycę uogólnioną z zajęciem naczyń mózgowych i kończyn dolnych, żylaki kończyn dolnych, nadto wskazano jakie aktualnie pobiera leki. W aktach sprawy są też 3 karty leczenia szpitalnego skarżącego z dnia 4 grudnia 2001 r., 19 lutego 2002 r., i 15 lutego 2003 r. W uzupełnieniu wniosku w dniu 3 grudnia 2007 r., skarżący przesłał: 1. odcinki emerytur z listopada 2007 r., wynika z nich, że skarżący ma emeryturę w wysokości netto 549 zł, a jego małżonka w kwocie netto 623 zł, ich łączny dochód miesięczny to kwota netto 2172 zł, 2. oświadczenie z dnia 30 listopada 2007 r., że na zakup artykułów żywnościowych, środków piorących i higienicznych wydają z żoną, miesięcznie kwotę 600 zł, 3. oświadczenie z dnia 30 listopada 2007 r., że na leki, wizyty i badania, wydają z żoną miesięcznie 433 zł, 4. decyzję o wymiarze podatku od nieruchomości za 2007 r. w kwocie 62 zł, 5. Dwa wyciągi z konta bankowego jeden z listopada 2007 r. drugi zakres od 1 sierpnia 2007 r. do 27 listopada 2007 r., wykazujący kwotę salda 52,95 zł, 6. fakturę z dnia 28 listopada 2007 r. na zakup opału na kwotę 2052 zł, dopisał na niej, że zakup drewna opałowego to kwota 150 zł za miesiąc, podał kwotę za miesiąc 625 zł, przy czym uzyskał ją z podzielenia łącznej kwoty zakupu opału wskazanej jako 2852 zł przez 6 miesięcy, a do tego dodał (nieudokumentowaną) kwotę 150 zł za drewno, 7. fakturę z dnia 1 lipca 2007 r. za wodę na kwotę 65,01 zł, za okres od 1 lipca 2007 r. do 31 grudnia 2007 r., 8. fakturę z dnia 30 września 2007 r. za wywóz śmieci bez wskazania za jaki jest okres, na kwotę 20, 87 zł 9. dwa rachunki za prąd z listopada 2007 r., na łączną kwotę 70,87 zł, 10. oświadczenie z dnia 30 listopada 2007 r., iż zużywa miesięcznie gaz za cenę 40 zł, nie ma rachunku, gdyż kupuje go w butlach w systemie sprzedaży obwoźnej, 11. dokument obowiązkowego ubezpieczenia OC budynków na rok 2007, z dnia 7 grudnia 2006 r., kwota składki 322 zł. Skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w całości. W przywołanej wyżej ustawie P.p.s.a., przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku, gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Skarżący przesłał wyniku wezwania większość żądanych dokumentów, nie przesłał jednakże zaświadczenia o wysokości dochodów z jego gospodarstwa rolnego, a jeśli chodzi o koszty leczenia, to nie przedłożył on rachunków, a złożył na tę okoliczność oświadczenie. Referendarz uznał jednak, że ze względów ekonomii procesowej, nie jest wskazane ponowne wzywanie skarżącego do uzupełniania wniosku o przyznanie prawa pomocy, o wyżej wskazane dokumenty, gdyż zebrany w sprawie materiał pozwala już na dokonanie oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy. Przechodząc do oceny sytuacji skarżącego referendarz sądowy zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się 0 przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, 1 pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl.). W ocenie referendarza sądowego sytuacja materialna skarżącego uprawnia go do przyznania mu prawa pomocy, ale jedynie w zakresie częściowym, a nie jak tego żądał w całkowitym. Skarżący wykazał, że ma dochód miesięczny gospodarstwa domowego w kwocie netto 2172 zł, podał, iż miesięcznie z tej kwoty na utrzymanie i leczenie przeznaczana jest kwota 1033 zł, ponadto opłaty za media i inne koszty utrzymania domu, (np. woda, gaz ogrzewanie), to kwota około 557 zł, na którą przyjęto wywóz śmieci 20,87 zł, woda 10,83 zł (65,01 zł przez liczbę 6 miesięcy za jaki kwota została uiszczona), prąd 70,07 zł, 340,17 zł ogrzewanie (kwotę 2852 zł podzielono przez liczbę miesięcy w roku, dodając do wyniku kwotę 150 zł drewno), podatek od nieruchomości miesięcznie 5,16 zł (kwota 62 zł przez liczbę miesięcy w roku), 26,80 zł z tytułu składki OC (kwota 322 zł przez liczbę miesięcy w roku). Łącznie zatem skarżący wydaje z tytułu niezbędnych kosztów utrzymania swojej rodziny około 1590 zł, po odjęciu tej kwoty od dochodu jego gospodarstwa domowego pozostaje mu kwota 582 zł, skarżący wykazał ponadto, że ma oszczędności w kwocie 4000 zł. Nie można zatem uznać, że nie może on ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co stanowi przesłankę przyznania prawa pomocy w całości. Biorąc pod uwagę, że skarżący jest przewlekle chory i wymaga stałego leczenia, referendarz sądowy ocenił z drugiej strony, że kwota dochodu miesięcznego jaki ma jego gospodarstwo domowe skarżącego, biorąc pod uwagę obecne ceny żywności, leków, a nadto chociażby niezbędnej odzieży, czy ewentualnych kosztów dojazdu, przykładowo do lekarza, a tych dwóch rodzajów wydatków skarżący nie wykazał, jest kwotą która może zaspokoić niezbędne potrzeby życiowe skarżącego i jego żony, ale już poniesienie z niej dodatkowych kosztów, może być dla skarżącego uciążliwe. Referendarz sądowy przyjął zatem, że sytuacja materialna skarżącego pozwala na przyjęcie wystąpienia przesłanki przyznania mu prawa pomocy w części, określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., a mianowicie, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, z tego względu zwolnił go z obowiązku poniesienia kwoty wpisu sądowego od skargi wynoszącej 200 (dwieście) złotych. Skarżący chciał zwolnienia go od kosztów sądowych w całości i ustanowienia adwokata z urzędu, jednakże fakt posiadania przez niego oszczędności w kwocie 4000 zł, wskazuje, że ma on środki, które może przeznaczyć na adwokata z wyboru i poniesienie ewentualnych dalszych kosztów postępowania, w razie ich powstania. Wniosek zatem skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie kosztów postępowania, przekraczających kwotę wpisu i ustanowienie adwokata z urzędu oddalono, orzekając jak w sentencji postanowienia.