II SA/Op 325/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 2 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia 1) umorzyć postępowanie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych, 2) ustanowić skarżącemu radcę prawnego. Przedmiotem skargi T. R., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...], utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...], Nr [...], wydaną z upoważnienia Burmistrza Nysy w przedmiocie zasiłku celowego. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy, wnosząc swoją prośbę na wymaganym urzędowym formularzu. Zwrócił się w nim o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, bądź adwokata. Uzasadniając swoje żądanie skarżący wskazał na złą sytuację życiową, która wynika z okoliczności, że skarżący jest osobą samotną, niezdolną całkowicie do pracy i do samodzielnej egzystencji. Ponadto, T. R. wskazał, że nie posiada wykształcenia prawniczego, a niniejsza sprawa, w ocenie wnioskodawcy, wymaga dogłębnej wiedzy i znajomości przepisów prawa. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący podał, że prowadzi samotnie gospodarstwo domowe i mieszka w lokalu mieszkalnym spółdzielczo – lokatorskim o powierzchni 35,7 m² (zadłużenie mieszkania wynosi na dzień [...] 8.701,84 zł). Jedynym dochodem T. R. jest renta inwalidzka z ZUS w wysokości 1.015,04 zł miesięcznie. Skarżący nie wykazał posiadania składników majątkowych. Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." referendarz sądowy zważył, co następuje: Przepis art. 199 P.p.s.a. określa zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Wyjątkiem od niej są dwa rodzaje zwolnień od kosztów sądowych – zwolnienie z mocy ustawy i zwolnienie przyznane przez sąd, w formie określonej w art. 245 §1 P.p.s.a. Zwolnienia ustawowe zostały katalogowo wymienione w art. 239 P.p.s.a., a wśród spraw, co do których stosuje się zwolnienia znalazły się sprawy z zakresu pomocy społecznej. Zgodnie bowiem z art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach dotyczących pomocy i opieki społecznej, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Ustawodawca przewidział jednakże odstępstwa od tej zasady, polegające na zwolnieniu od obowiązku uiszczania kosztów sądowych pewnych kategorii podmiotów i spraw. Ustawa P.p.s.a. odróżnia dwa rodzaje zwolnień od kosztów sądowych – zwolnienie z mocy ustawy i zwolnienie przyznane przez sąd. Zwolnienia ustawowe zostały katalogowo wymienione w art. 239 P.p.s.a., a wśród spraw, co do których stosuje się zwolnienia znalazły się sprawy z zakresu pomocy społecznej. Zgodnie bowiem z art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach dotyczących pomocy i opieki społecznej, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. T. R. skarżąc decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu w sprawie zasiłku celowego został zatem, z mocy samej ustawy P.p.s.a., na podstawie przywołanego wyżej art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a., zwolniony od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Wobec tego orzekanie Sądu w tym zakresie staje się zbędne, a postępowanie z wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowe. Wobec powyższego, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. 258 § 3 P.p.s.a., postępowanie sądowe w przedmiocie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych podlegało umorzeniu. Oprócz ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych określonej grupy podmiotów i spraw, ustawodawca przewidział także na gruncie P.p.s.a, o czym była mowa na wstępie, instytucję prawa pomocy, która stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Zgodnie z brzmieniem art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy po spełnieniu określonych przesłanek warunkujących przyznanie jej tego prawa, zawartych w art. 246 P.p.s.a. Pomimo tego, że wnioskodawca wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego), jego wniosek należało potraktować i rozpoznać, jako wniosek złożony w zakresie częściowym obejmujący ustanowienie pełnomocnika z urzędu, wobec ustawowego zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych. Referendarz sądowy zważył więc, iż skarżący, jak wyżej wykazano, został z mocy samej ustawy zwolniony od kosztów sądowych, zatem jego wniosek o udzielenie prawa pomocy należało rozpatrzyć jako wniosek o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym wyłącznie ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Stosownie zatem do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w tym zakresie następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym, przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. W ocenie referendarza sądowego, przewidziana przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, w przypadku T. R. została spełniona. Biorąc bowiem pod uwagę sytuację materialną, rodzinną i zdrowotną strony - wysokość uzyskiwanego dochodu w kwocie 1.015,40 zł miesięcznie, brak oszczędności i majątku, który mógłby służyć pozyskaniu środków pieniężnych na sfinansowanie kosztów toczącego się postępowania, prowadzenie jednoosobowego gospodarstwa domowego, a także zły stan zdrowia skarżącego - uznać należało, że uiszczenie kosztów wynajęcia zawodowego pełnomocnika z wyboru pozostaje poza możliwościami finansowymi skarżącego. Referendarz oparł swój pogląd w sprawie na podstawie przedstawionej sytuacji bytowej skarżącego, wynikającej ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, która to sytuacja znajduje także potwierdzenie w danych zawartych w aktach administracyjnych sprawy. Z powyższych względów za zasadne należało przyjąć stanowisko, iż skarżącemu należy udzielić prawa pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie mu radcy prawnego z urzędu, na zasadzie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a., co orzeczono w sentencji postanowienia.