II SA/Op 346/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Sachanbińska po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. O. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu z dnia 17 listopada 2017 r. o umorzeniu postępowania z wniosku S. O. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o oddaleniu wniosku w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi S. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 24 kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku pielęgnacyjnego postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Skarżąca S. O., działając przez pełnomocnika - matkę R. O., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 24 kwietnia 2017 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Pełnomocnik skarżącej złożyła pismo z wnioskiem o zwolnienie jej córki od ponoszenia wszelkich opłat i kosztów sądowych z uwagi na brak środków finansowych. Na wezwanie Sądu skarżąca przesłała wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym domagała się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Uzasadniając wniosek wskazała, że nie zna się na prawie administracyjnym i nie stać jej na opłacenie adwokata. Podała, że od września 2013 r. pozostaje bez renty socjalnej, a jej stan zdrowia nie uległ poprawie, bo nadal czeka ją druga operacja, gdyż ma problemy z poruszaniem się, chodzi o kuli. Ponadto nie ma możliwości wglądu do akt sprawy, co również utrudnia obronę jej praw. Skarżąca wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką i ojcem. Ojciec S. O. ma majątek w postaci domu poniemieckiego w [...], wymagającego generalnego remontu, jest to 1/3 część własności. Obecnie dom ten zamieszkuje starsza siostra skarżącej z rodziną. Ojciec nie pobiera od nich żadnych opłat, a musi częściowo opłacać podatek od nieruchomości. Rodzice skarżącej mają także mieszkanie o powierzchni [...] m2 w [...]. Ojciec skarżącej prowadzi działalność gospodarczą "A" i tego tytułu osiągnął w 2016 r. dochód wynoszący 12.256,40 zł, a z innych źródeł 608,52 zł. Z kolei matka skarżącej jest bezrobotna i nie osiągnęła żadnego dochodu, zaś skarżąca w 2016 r. osiągnęła dochód z umowy zlecenia, za wykonywanie pracy umysłowej, w kwocie 37.779,60 zł i dochód z innych źródeł - 358 zł. Łącznie dochód netto rodziny wynosi 51.002,52 zł (rubryka nr 10 formularza PPF). Do wniosku załączono zaświadczenie z PUP w [...] z dnia 6 września 2017 r., z którego wynika, że R. O. jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku od dnia 30 listopada 2016 r. Na zaświadczeniu tym R. O. złożyła oświadczenie, że nie prowadzi żadnej działalności zarobkowej, nie ma żadnych źródeł dochodu, gdyż do 30 listopada 2016 r. opiekowała się chorą córką. W związku z tym wezwano stronę skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania, poprzez nadesłanie szeregu dokumentów i wyjaśnień dotyczących skarżącej i członków jej rodziny, w szczególności: 1) wyciągów z posiadanych rachunków bankowych z ostatnich 3 miesięcy, tj. za czerwiec, lipiec i sierpień 2017 r., 2) deklaracji podatkowej składnej przez skarżącą i jej ojca za rok 2016 r., 3) deklaracji podatkowej składnej przez matkę skarżącej za rok 2016 r., 4) dokumentu obrazującego aktualny stan zaciągniętej pożyczki na potrzeby edukacyjne i wysokość miesięcznej raty do spłaty, 5) wskazanie, czy członkowie rodziny korzystają z pomocy społecznej, a jeśli tak, to jakich i w jakiej wysokości, 6) wykazanie, czy skarżąca pobiera jakieś stypendia na studiach, przez przesłanie odpowiedniego zaświadczenia z uczelni, 7) wykazanie miesięcznych kosztów utrzymania zajmowanego lokalu. Pouczono pełnomocnika skarżącej, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie 14 terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i może skutkować jego odmową. Pełnomocnik skarżącej odpowiedziała na wezwanie w dniu 17 października 2017 r., pismem z dnia 8 października 2017 r. Wyjaśniła w nim m.in., że: - umowa najmu lokalu we [...] jest ustna, a za czynsz, gaz, wodę i energię skarżąca płaci od 850 zł do 1000 zł miesięcznie, zaś za telefon - 105 zł, - rodzina skarżącej nie posiada żadnych lokat bankowych, rachunków bankowych, w tym dewizowych, a należności za opłaty regulują na poczcie lub przelewem bankowym, - rodzina nie korzysta z pomocy społecznej, - skarżąca nie pobierała stypendium na studiach na [...]. W piśmie z dnia 8 października 2017 r. przedstawiono też wydatki ponoszone z tytułu utrzymania mieszkania w [...], a do pisma dołączono: kserokopię dokumentu obrazującego aktualny stan pożyczki zaciągniętej przez pełnomocnika u swojego zięcia na zakup używanego laptopa; zaświadczenie o nieprowadzeniu działalności gospodarczej przez R. O. i nieuzyskaniu przez nią dochodu w 2016 r., zaświadczenie o dochodach S. O. za 2016 r. i o nieprowadzeniu przez nią działalności gospodarczej, dowody opłacenia podatku od nieruchomości, PIT-36 i PIT/B dotyczący S. O. i R. O. Ponadto w sprawie o sygn. akt II SA/Op 349/17 pełnomocnik oświadczyła, że od dnia 1 października 2017 r. rozpoczęła studia na I roku [...] w [...] w [...]. Z kolei do sprawy o sygn. akt II SA/Op 348/17 załączyła wydruki z rachunku bankowego S. O. w B, przedstawiające przelew opłat za najem mieszkania we [...] w dniach 2 października 2017 r., 4 września 2017 r., 5 lipca 2017 r. i 9 czerwca 2017 r. Postanowieniem z dnia 17 listopada 2017 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu umorzył postępowanie z wniosku skarżącej o zwolnienie z kosztów sądowych oraz oddalił wniosek w zakresie ustanowienia adwokata. Referendarz wyjaśnił, że skarżąca korzystała z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, zatem postępowanie z jej wniosku o prawo pomocy w tym zakresie było bezprzedmiotowe. Rozpatrując natomiast wniosek co do ustanowienia adwokata, referendarz uznał, że skarżąca nie wykazała, aby jej sytuacja bytowa uniemożliwiała poniesienie kosztów pełnomocnika z wyboru. Przede wszystkim referendarz odnotował, że skarżąca w niepełny sposób wykonała wezwanie do uzupełnienia wniosku przez przedłożenie stosownych dokumentów, a to wyciągów bankowych. Stwierdziła bowiem, że członkowie rodziny nie posiadają rachunków bankowych, tymczasem z akt sądowych sprawy o sygn. akt II SA/Op 348/17 wynika, że dokonywała ze swojego rachunku bankowego opłat za najem mieszkania we [...]. Referendarz ustalił, że skarżąca tworzy wspólne gospodarstwo domowe z ojcem i matką, zamieszkują oni w mieszkaniu własnościowym w [...]. Jednocześnie skarżąca studiuje we [...] i tam utrzymuje wynajmowane mieszkanie, a koszt wynajmu - według jej oświadczenia - to od 850 zł do 1.000 zł miesięcznie. Ojciec skarżącej w roku 2016 r. osiągnął przychód w wysokości 156.277,92 zł, dochód w kwocie 12.864,92 zł, a po opodatkowaniu dochód wyniósł 4.380,65 zł. Dochód skarżącej z tego roku, po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu, to 38.137,60 zł, a po opodatkowaniu - 31.838 zł. Referendarz wskazał, że wykazane przez rodzinę skarżącej wydatki wynikają m.in. z konieczności utrzymania dwóch mieszkań, tj. w [...] (średnio ok. 821,01 zł miesięcznie) i we [...] (ok. 1.364 zł miesięcznie). Ponadto rodzina opłaca podatek od nieruchomości położonej w [...] w wysokości 5,75 zł miesięcznie, a także ponosi opłaty za telefon córki i jej rehabilitację - 165 zł miesięcznie oraz z tytułu składki ubezpieczeniowej matki skarżącej w wysokości 65 zł i kosztów ubezpieczenia zdrowotnego ojca - w wysokości 1.200 zł. Zdaniem referendarza, tak przedstawiona sytuacja materialna rodziny budzi wiele wątpliwości, ponieważ pomimo niskich dochodów miesięcznych jej członków (3.018 zł) jest w stanie ponosić wydatki w wysokości 2.420,76 zł (nieuwzględniające jeszcze wykazywanych kosztów wyżywienia od 800 zł do 1.000 zł), zwłaszcza na wynajmowanie mieszkania we [...], choć skarżąca twierdzi, że zakończyła już proces edukacji na studiach. Ponadto referendarz miał na uwadze, że rodzice skarżącej posiadają własnościowe mieszkanie, zaś ojciec dodatkowo jest współwłaścicielem domu. Uwzględnił nadto możliwości zarobkowania przez matkę skarżącej, która jest osobą bezrobotną i podjęła studia, co może wiązać z dodatkowymi wydatkami. Dalej, referendarz podkreślił, że nie kwestionuje złego stanu zdrowia skarżącej, jednak dostrzegł, że jest ona reprezentowana przez swoją matkę, która na bieżąco podejmuje czynności procesowe w jej imieniu. Informacyjnie podał, że na obecnym etapie postępowania udział pełnomocnika nie jest niezbędny, gdyż sąd rozpoznaje sprawę niezależnie od zawartych w skardze zarzutów i wniosków oraz powołanej podstawy prawnej, a także udziela stronom potrzebnych wskazówek i pouczeń. We wniesionym sprzeciwie od postanowienia z dnia 17 listopada 2017 r. pełnomocnik skarżącej wskazała, że przesłała do Sądu wszystkie żądane dokumenty. W kwestii rachunków bankowych wyjaśniła, że przekazując informacje w tym zakresie nie działała w złej wierze. Chodziło jej o to, że członkowie wspólnego gospodarstwa domowego nie posiadają żadnych lokat bankowych, rachunków bankowych, w tym lokat dewizowych - czyli nie posiadają żadnych oszczędności. Pełnomocnik stwierdziła, że nie czuje się kompetentna do prowadzenia sprawy córki, obecnie rozpoczęła nieodpłatnie studia i nie będzie mogła uczestniczyć i zajmować się sprawami, w których jest pełnomocnikiem. Jednocześnie podała, że studia dzienne są kosztowne, na co jej nie stać. Ponadto ma kłopoty zdrowotne, np. z [...] i nie może sobie pozwolić na pełną diagnostykę w tym zakresie, ostatnio miała też dwie operacje [...]. Ponadto próbowała znaleźć pracę, ale ze względu na wiek (ponad 50 lat) - bezskutecznie. Z kolei na założenie własnej działalności nie miała odpowiednich środków. Natomiast w Urzędzie Pracy odmówiono jej pomocy w formie bezpłatnych kursów podnoszących kwalifikacje na rynku pracy. Pełnomocnik wskazała również, że z powodu swej niekompetencji, zbyt wielu zajęć i przepracowania przeoczyła pewien istotny fakt, a mianowicie to, że córka posiada jedno konto do wpłacania opłat oraz do otrzymywania wypłaty z tytułu umowy zlecenia, co zostało opatrznie zrozumiane i nie może dyskryminować córki w uzyskaniu fachowej pomocy prawnej. Podniosła, że rodzinie bardzo trudno jest wyżyć. Nie korzystają z pomocy MOPS-u, ponieważ ten odmówił im pomocy. Dalej wyjaśniła, że córka nie może jeździć na rozprawy, gdyż boi się utraty pracy, a jest to jej stałe źródło utrzymania. Trzy lata temu córka pożyczyła 6.500 zł z przeznaczeniem na pokrycie wydatków na studia. Pożyczkę spłaciła dopiero w 2017 r., jednak nie dysponuje dokumentami potwierdzającymi tę okoliczność, gdyż pożyczkodawca zmarł. Wcześniej pożyczyła 500 zł na badanie TK w szpitalu, za co zmuszona była zapłacić prywatnie. Niestety, pełnomocnik nie wiedziała, że pożyczkę należy podać w wyszczególnieniu dotyczącym sytuacji finansowej rodziny. Poza tym podniosła, że mąż i córka szukają dodatkowych źródeł utrzymania, lecz to nie oznacza, że ich sytuacja materialna jest tak dobra, jak uważa referendarz. Nie wyszczególniła wszystkich dodatkowych źródeł dochodów, ponieważ nie było na to miejsca w tabelce, natomiast mąż sprzedaje oprócz aut rowery i inne przedmioty na aukcjach internetowych. Także córka sprzedaje swoje używane rzeczy w Internecie. Podobnie ona sama, ale bezskutecznie. Pełnomocnik poinformowała, że mieszkanie w [...] wymaga kapitalnego remontu, na który jej nie stać. Mąż dużo choruje, lecz prowadzi działalność gospodarczą, która stanowi jedyne źródło utrzymania rodziny. Dowodziła, że zarówno ona, jak i mąż oraz córka nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, gdyż pomimo wzrostu wynagrodzenia córki, nie został wzięty pod uwagę obecny wzrost kosztów utrzymania, artykułów spożywczych oraz leków. Wyjaśniła, że z braku środków załączyła do sprzeciwu kserokopie swoich zwolnień lekarskich tylko w jednej z czterech spraw. Z ustaleń Sądu wynika, że do żadnej ze spraw S. O. nie dołączono zwolnień lekarskich. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Sprzeciw jest niezasadny. Stosownie do art. 260 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.), dalej "P.p.s.a.", od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw, sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Z uwagi na ustawowe zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych, słusznie referendarz rozpoznał wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata z urzędu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym może nastąpić w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem, jako przesłankę udzielenia tego prawa ustawodawca wskazał brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto ustawodawca przesądził, iż przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 P.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zdaniem Sądu, oceniając przedstawioną przez S. O. sytuację majątkową i zdolności płatnicze w kontekście przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., referendarz sądowy prawidłowo uznał, iż skarżąca nie wykazała, że rzeczywiście nie jest w stanie opłacić w niniejszej sprawie pełnomocnika z wyboru. Stanowiska tego nie mogą zmienić złożone w sprzeciwie dodatkowe wyjaśnienia, z których wynika przykładowo, że pomimo, iż rodzina posiada rachunki bankowe, to pełnomocnik skarżącej nie przesłała ich na wezwanie referendarza sądowego, ponieważ źle zrozumiała wezwanie. Taka argumentacja jest mało wiarygodna, zwłaszcza że wezwanie referendarza w tej mierze było bardzo wyraźne, a ponadto - co istotne - wraz ze sprzeciwem nadal nie przedłożono żądanych wyciągów. Odnotować również trzeba, że pełnomocnik skarżącej poniosła, iż zarówno ona, jak i mąż mają problemy zdrowotne, lecz nie przesłała żadnych dokumentów na potwierdzenie tych okoliczności, w tym choćby własnych zwolnień lekarskich, pomimo zaznaczenia w sprzeciwie, że je dołącza. Poza tym strona skarżąca podniosła, że wobec trudnej sytuacji finansowej starała się o wsparcie z opieki społecznej, ale dostała decyzje odmowne, jednak i w tym przypadku w ogóle nie udowodniła, że sytuacja materialna rodziny była na tyle ciężka, iż rzeczywiście zmuszała ją do wystąpienia o pomoc społeczną. Nie sposób nie dostrzec, że zła sytuacja materialna rodziny uprawniała skarżącą do ubiegania się o stypendium socjalne, lecz tego - jak podaje - nie pobierała. W tej kwestii nie nadesłała też stosownego zaświadczenia z uczelni. Skarżąca twierdzi również, że musiała w przeszłości korzystać z pożyczek zaciąganych u osób trzecich w celu zaspokojenia potrzeb życiowych, ale obecnie nie jest w stanie tego potwierdzić, ponieważ na tę okoliczność nie sporządzono żadnych dokumentów, a pożyczkodawca zmarł. Takie tłumaczenie strony skarżącej jest - w ocenie Sądu - nieprzekonujące, tym bardziej, że większość osób pożyczających pieniądze zabezpiecza swoje ewentualne roszczenia z tego tytułu w formie pisemnej. Podsumowując powiedziane dotychczas wskazać przyjdzie, że strona skarżąca generalnie starała się przekonać Sąd, iż pozostaje w bardzo trudnej sytuacji materialnej, a jednocześnie nie ujawniła nawet podstawowych dokumentów, jakie najpełniej mogłyby zobrazować stan finansów jej rodziny, czyli rachunków bankowych lub innych dokumentów, z których wywodziła te twierdzenia. Podzielając zatem stanowisko referendarza sądowego co do możliwości poniesienia przez skarżącą kosztów w zakresie ustanowienia pełnomocnika z wyboru, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że przedstawiona przez skarżącą sytuacja majątkowa i wykazane zdolności płatnicze oraz możliwości zarobkowe członków rodziny, nie dają podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., uprawniające do przyznania pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy jeszcze zauważyć, że skoro skarżąca ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w części nie dołożyła należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie opłacić pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny, to musi się liczyć z negatywną oceną jej wniosku. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest bowiem przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05, zamieszczone na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym Sąd za zasadne uznał utrzymanie w mocy orzeczenia referendarza sądowego, w którym orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.