II SA/Op 353/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Krupiński po rozpoznaniu w dniu 25 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. W. z dnia 4 października 2010 r. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 września 2010 r. o ustanowieniu dla skarżącej radcy prawnego z urzędu i odmowie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. W. na postępowanie Burmistrza Głuchołaz w przedmiocie sfałszowania dokumentacji technicznej postanawia 1. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych, 2. ustanowić skarżącej radcę prawnego. W. W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na postępowanie Burmistrza Głuchołaz w przedmiocie sfałszowania dokumentacji technicznej, która postanowieniem tut. Sądu z dnia 26 lipca 2010 r. została odrzucona. Postanowienie to zostało doręczono skarżącej w dniu 29 lipca 2010 r., a skarżąca w dniu 5 sierpnia 2010 r. złożyła na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniając swoje żądanie wnioskodawczyni wskazała na jej trudną sytuację majątkową spowodowaną niskimi dochodami. Wskazując na zamiar złożenia skargi kasacyjnej od postanowienia o odrzuceniu skargi i wymóg sporządzenia jej przez profesjonalnego pełnomocnika, podniosła, że nie jest w stanie pokryć kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. W oświadczeniu o stanie rodzinnym podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z córką J. J. Źródłem dochodu jest zasiłek przedemerytalny skarżącej w kwocie 841,17 zł i jej wynagrodzenie z umowy o pracę świadczonej w wymiarze 1/8 etatu w kwocie 172 zł oraz alimenty dla córki w kwocie 400 zł, co łącznie stanowi dochód miesięczny w kwocie 1413 zł. Ponadto wnioskodawczyni podała, iż w skład jej majątku wchodzą mieszkanie o powierzchni 48 m² oraz grunt wraz z posadowionym na nim budynkiem usługowym o powierzchni 0,04 ha i samochód osobowy marki [...] (po wypadku) o wartości 4000 zł. Dodatkowo skarżąca wyjaśniła, że jej córka J. J. studiuje we W. na ostatnim roku studiów, a koszty utrzymania przez skarżącą mieszkania oraz mediów wynoszą 450 zł miesięcznie. Pismem z dnia 9 sierpnia 2010 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie: deklaracji podatkowej odnośnie podatku dochodowego od osób fizycznych składanej do Urzędu Skarbowego za rok 2009, ewentualnie zaświadczenia z właściwego Urzędu Skarbowego, że takiej deklaracji nie składała oraz wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont, lokat dewizowych z okresu ostatnich 2 miesięcy, ewentualnie należących do osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Ponadto zobowiązano wnioskodawczynię do wskazania, w jakiej wysokości osiąga dochody z prowadzonego sklepu, poprzez nadesłanie składanych w związku z tym deklaracji podatkowych lub przedłożenie zaświadczenia z właściwego Urzędu o wysokości osiąganych dochodów; zaświadczenia czy córka pobiera czy nie pobiera stypendium studenckie socjalne lub naukowe z uczelni oraz sprecyzowanie i udokumentowanie danych dotyczących wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania (np. czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz śmieci itp.). Przedmiotowe wezwanie zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do jego treści w zakreślonym przez Sąd terminie może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku. W odpowiedzi na powyższe skarżąca przesłała niepotwierdzoną przez Urząd Skarbowy kopię deklaracji podatkowej za 2009 r. wykazującej dochód w kwocie 11423,55 zł; zaświadczenie Międzyzakładowej Spółdzielni Mieszkaniowej z dnia 17 sierpnia 2010 r. o ponoszonych kosztach utrzymania mieszkania z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 348,29 zł miesięcznie; kserokopie rachunków z sierpnia 2010 r. za gaz na kwotę 11,94 zł i za energię elektryczną na kwotę 112,91 zł; odcinek zasiłku przedemerytalnego z czerwca 2010 r., który wynosi 841,17 zł brutto. Wobec tego, że wnioskodawczyni nie przesłała wszystkich żądnych dokumentów referendarz ponownie pismem z dnia 19 sierpnia 2010 r. wezwał skarżącą do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o prawo pomocy, poprzez: przesłanie deklaracji podatkowej odnośnie podatku dochodowego od osób fizycznych składanej przez nią do Urzędu Skarbowego za rok 2009, potwierdzonej przez Urząd Skarbowy, ewentualnie zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o wysokości osiągniętego w 2009 r. dochodu; wskazanie jakiej wysokości dochody osiąga z prowadzonego sklepu, poprzez nadesłanie składanych w związku z tym deklaracji podatkowych lub przedłożenie zaświadczenia z właściwego Urzędu o wysokości osiąganych dochodów; zaświadczenia czy córka pobiera czy nie pobiera stypendium studenckie socjalne lub naukowe z uczelni; przedłożenia wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont, lokat dewizowych z okresu ostatnich 2 miesięcy, ewentualnie należących do osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym; oświadczenie czy korzysta lub osoba pozostająca z nią we wspólnym gospodarstwie domowym z świadczeń pomocy społecznej, a jeżeli tak to w jakiej wysokości. Odpowiadając na wezwanie skarżąca przesłała oświadczenie córki J. J. o możliwości przedłożenia przez nią zaświadczenia z uczelni o niepobieraniu przez nią stypendium socjalnego w październiku 2010 r. w związku z rozpoczęciem roku akademickiego; zaświadczenie z Urzędu Skarbowego o dochodzie za 2009 r. wynoszącym 11423,55 zł, kopię odcinka pocztowego z dnia 25 sierpnia 2010 r., potwierdzającego wpłatę do Komornika sądowego na rzecz J. J. alimentów od B. J., na kwotę 450 zł. Ponadto w aktach sądowych znajdują się nadesłana przez skarżącą kopia aktu notarialnego Rep. A Nr [...] o nabyciu przez nią w 2002 r. działki gruntu w G. za kwotę 10320 zł i pawilonu handlowego za kwotę 24400 zł, przy czym na cenę pawilonu zaliczono nakłady W. W. na jego budowę. Postanowieniem z dnia 21 września 2010 r. referendarz sądowy ustanowił dla skarżącej radcę prawnego z urzędu i odmówił zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając swoje stanowisko wywiódł, że dochód rodziny skarżącej w kwocie 1413 zł netto przewyższa minimalne wynagrodzenie za pracę na rok 2010 r. ustalone w kwocie brutto 1317 zł (patrz: obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2010 r. - M. P. Nr 48, poz. 709). Ponadto skarżąca jest właścicielką nieruchomości, a zgodnie z prezentowanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądem posiadanie majątku, w tym nieruchomości, rzutuje na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego, np. na jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek (por. teza II postanowienia NSA z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04, publikowane "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzecznictwo" pod redakcją Bogusława Dautera, Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa 2007, teza 137, s. 467). Dalej referendarz argumentował, że dochód skarżącej nie jest wysoki, wynosi on na jedną osobę w jej gospodarstwie domowym około 700 zł, a po uwzględnieniu kosztów utrzymania mieszkania na życie pozostaje jej 939,86 zł, czyli 469,93 zł na osobę. Ma ona jednak nieruchomość w postaci działki gruntu i znajdującego się na niej kiosku handlowego, co również powoduje, że nie można jej uznać za osobę całkowicie pozbawioną środków do życia zasługującą na przyznanie prawa pomocy w całości. W oparciu o powyższe referendarz uznał, że sytuacja materialna skarżącej uprawnia ją do przyznania prawa pomocy w części, określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., a mianowicie, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Od powyższego orzeczenia skarżąca wniosła sprzeciw, w którym wyjaśniła, że pieniądze zainwestowane w budowę kiosku spożywczego i kupno działki nr [...] oszczędzała od 18 roku życia, tj. od podjęcia pacy w [...] w G. Wskazała również na okoliczność spalenia kiosku w 1999 r. i poniesione z tego powodu straty. Wnioskodawczyni podała, iż od 2002 r. ze sklepu nie osiągała żadnych zysków, co zmusiło ją do podjęcia pracy w N. w gospodarstwie rolnym. Natomiast w chwili obecnej, dokonała wpłaty za studia córki za drugie półrocze w kwocie 2500 zł, co potwierdza przedłożony przez nią wydruk z wykonanej operacji przelewu. Oświadczyła także, iż nie posiada innych oszczędności, a córka nie otrzymuje stypendium naukowego i w roku akademickim 2009/2010 nie pobierała żadnych świadczeń socjalnych, na dowód czego przedstawiła zaświadczenie A we W. z dnia 9 października 2010 r. Do sprzeciwu skarżąca dołączyła również zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2009 (PIT - 37), z którego wynika, że uzyskała dochód w wysokości 11423,55 zł oraz zaświadczenie OPS w Głuchołazach z dnia 4 października 2010 r. o niepobieraniu przez nią oraz córkę świadczeń z pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie W. W. wniosła sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 września 2010 r. w ustawowym terminie siedmiu dni, a więc postanowienie to utraciło moc, natomiast wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpoznaniu przez Sąd. W pierwszej kolejności należy wskazać, iż stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, a zatem wnioskowanym przez skarżącą, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1 P.p.s.a. należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona ma zatem obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast rozpoznając wniosek zobowiązany jest wskazać z jakich względów uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Informacje niezbędne dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy strona postępowania ma obowiązek przedstawić w urzędowym formularzu wniosku, wykazując tym samym, że spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy wynikające z art. 246 P.p.s.a. Zasadą bowiem jest, że wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (art. 252 § 2 P.p.s.a.). W. W. wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, winna była zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącej pod względem wyżej podanych przesłanek ustawowych, Sąd wziął pod uwagę dane zawarte we wniosku skarżącej, jak również oparł się na materiale dowodowym, zebranym w trybie art. 255 P.p.s.a. W wyniku tak przeprowadzonego postępowania Sąd uznał, że skarżąca wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez spowodowania zachwiania w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Pozostający w dyspozycji rodziny skarżącej miesięczny dochód w wysokości 1413 zł oraz wykazany majątek, nie dają podstaw do wygospodarowania środków na opłacenie kosztów sądowych (w szczególności wpisu od skargi kasacyjnej). Skarżąca musi bowiem z wyżej wskazanego dochodu pokryć koszty utrzymania mieszkania kształtujące się na poziomie 473,14 zł miesięcznie, koszty związane z opłacaniem czesnego za studia córki w kwocie 2500 zł czy koszty bieżącego utrzymania członków rodziny, do których zaliczyć należy koszty ubrania, zakupu środków czystości czy wyżywienia. Wysokość wydatków na bieżące utrzymanie w stosunku do wysokości uzyskiwanego dochodu i wobec oświadczenia skarżącej o braku zgromadzonych oszczędności, przemawiają za poglądem, iż wnioskodawczyni nie jest w stanie wygospodarować także środków na wynajęcie zawodowego pełnomocnika z wyboru. Powyższy pogląd potwierdzają przedłożone w sprawie dokumenty, w szczególności odcinek zasiłku przedemerytalnego, kserokopie rachunków za gaz, energię elektryczną, zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2009, zaświadczenie OPS w Głuchołazach z dnia 4 października 2010 r. o niepobieraniu przez nią oraz córkę świadczeń z pomocy społecznej oraz zaświadczenie Międzyzakładowej Spółdzielni Mieszkaniowej z dnia 17 sierpnia 2010 r. o ponoszonych kosztach utrzymania mieszkania z tytułu opłat eksploatacyjnych. Ponadto Sąd uwzględniając fakt, iż skarżąca została pouczona w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy o treści art. 233 § 1 Kodeksu karnego o odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy, uznał za wiarygodne wyjaśnienia udzielone przez nią w odpowiedzi na wezwanie Sądu o złożenie dodatkowych oświadczeń i stosownych dokumentów. W związku z powyższym Sąd jako wiarygodne uznał oświadczenie skarżącej o nieosiąganiu dochodu z prowadzonego kiosku handlowego. Przy ocenie możliwości poniesienia przez skarżącą kosztów sądowych w niniejszej sprawie Sąd wziął również pod uwagę rozmiar obciążenia finansowego ciążącego na niej w związku z dalszym procedowaniem, w tym uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej. Reasumując, uznać należało, że ograniczone środki finansowe jakimi dysponuje skarżąca, przy wysokości wykazanych przez nią stałych wydatków, do których dodać również należy koszty ubrania, wyżywienia czy koszty leczenia, wskazują, że W. W. jest osobą, której należy przyznać prawo pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. W tym stanie rzeczy, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.