II SA/Op 355/11

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 5 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] w D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...], w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia na skutek wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawo pomocy. Stowarzyszenie [...] w D., reprezentowane przez dwóch członków Zarządu, wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, z dnia [...], nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. W skardze stowarzyszenie zawarło prośbę o przyznanie pomocy prawnej w osobie pełnomocnika z urzędu, a także zwolnienie z kosztów postępowania przed sądem. W związku z tym referendarz sądowy przesłał stronie skarżącej urzędowy formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy przeznaczony dla osób prawnych i jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej, stosownie do art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., wzywając do jego wypełnienia i odesłania w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania. Stowarzyszenie odesłało wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w dniu 29 lipca 2011 r. (data nadania w placówce pocztowej). Wskazało w uzasadnieniu wniosku, że Stowarzyszenie jako organizacja zajmująca się sferą użyteczności publicznej nie posiada wystarczającej merytorycznej wiedzy, aby skonstruować zarzuty pozwalające na wzruszenie zaskarżonej decyzji, uzyskanie przedmiotowego zezwolenia przez wnioskodawcę przyczyni się do ograniczenia działalności prowadzonej przez Stowarzyszenie. Ponadto Stowarzyszenie wskazało, że nie posiada środków finansowych na opłacenie profesjonalnej pomocy prawnej, a środki finansowe będące w jego posiadaniu przeznacza wyłącznie na cele statutowe. W rubryce nr 8 przeznaczonej do wpisania wysokości zysku lub straty za ostatni rok bilansowy Stowarzyszenie wpisało kwotę 631 zł nie podając czy jest to strata czy zysk, a w rubryce nr 9.2 służacej do podania stanu i numeru rachunku bankowego z ostaniego miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku podało, że ma na koncie bankowym kwotę 20764,86 zł. Stowarzyszenie nie zakreśliło w rubryce nr 4 wniosku o jaki zakres prawa pomocy wnosi, ale referendarz sądowy uznał, iż mając na uwadze treść prośby zawartej w skardze i uzasadnienia we wniosku, należy przyjąć, że wnosi ono o przyznanie prawa pomocy w całości to jest poprzez zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, nie wzywał zatem o zakreślenie w w/w rubryce zakresu prawa pomocy. Ponadto referendarz uznał, że nie zachodzi potrzeba wzywania Stowarzyszenia stosownie do art. 255 P.p.s.a., do przesłania oświadczenia, co do majątku stowarzyszenia, w szczególności powstałego ze składek członkowskich, ewentualnych darowizn, spadków zapisów, dochodów z działalności własnej, dochodów z majątku stowarzyszenia, ofiarności publicznej, dotacji (art. 33 i 35 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach, tj. Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 855, ze zm.). Powodem takiej decyzji był fakt, że Stowarzyszenie wskazało, iż aktualnie na koncie bankowym posiada kwotę 20764,86 zł, czyli jak widać posiada środki na pokrycie kosztów sądowych i opłacenie pełnomocnika z wyboru. Według art. 246 § 2 pkt 1, przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przy kwocie 20764,86 zł aktywów na koncie w ocenie referendarza nie można przyjąć, że Stowarzyszenie spełnia, którąkolwiek z przesłanek przyznania prawa pomocy, czy to w zakresie całkowitym, czy chociażby częściowym. Należy w tym miejscu określić cel ustanowienia instytucji prawa pomocy przez ustawodawcę, a było nim zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Skutki przyznania prawa pomocy znajdą bowiem odzwierciedlenie zarówno po stronie dochodowej, jak i wydatkowej budżetu, ze względu na możliwe zmniejszenie dochodów z uwagi na zwolnienie od opłat sądowych, jak i na zwiększenie wydatków ze względu na konieczność pokrycia za stronę należnego od niej zwrotu wydatków oraz kosztów wynagrodzenia przyznanego jej zawodowego pełnomocnika. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji), czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214 § 1 P.p.s.a. (zob. na temat prawa pomocy H. Knysiak-Molczyk, Prawo pomocy w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, PS 2003, nr 11-12, s. 72-93; P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" (w:) J. Stelmasiak, J. Niczyporuk, S. Fundowicz (red.), Polski model sądownictwa administracyjnego, Lublin 2003). Na potrzebę stworzenia warunków skutecznego dostępu do sądów administracyjnych osobom fizycznym i prawnym, w tym prawa do pomocy prawnej, a także takiego kształtowania kosztów postępowania, aby nie stanowiły czynnika odstraszającego od złożenia skargi zwrócono uwagę w zasadzie (principle) 2d (49, 50) rekomendacji Komitetu Ministrów Rady Europy z dnia 15 grudnia 2004 r. w sprawie kontroli aktów administracyjnych (Recommendation Rec (2004)20 of the Committee of Minister to member states on judicial review of administrative acts) (patrz: [w:] B. Dauter. B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi", Komentarz, Zakamycze, 2005, s. 585). Prawo pomocy ma być zatem instytucją realnie ułatwiającą dostęp do sądu, a nie jedynie iluzoryczną. Przyznanie prawa pomocy jest zatem uzależnione jedynie od stanu majątkowego wnioskodawcy, nie można natomiast, jak chciałoby tego Stowarzyszenie brać pod uwagę, że poniesienie kosztów postępowania spowoduje okrojenie możliwości realizacji jego celów statutowych. Szczególnie, że na podstawie art. 50 § 1 P.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi, jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Reasumując Stowarzyszenie występując ze skargą, może to czynić skutecznie tylko wówczas, gdy służy to realizacji celów jakie ma przewidziane w statucie, a zatem przeznaczając pieniądze zgromadzone na koncie bankowym na pokrycie kosztów postępowania skieruje je na cele statutowe. Referendarz sądowy uznał zatem, iż wykazany majątek Stowarzyszenia nie kwalifikuje go do przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Wobec powyższego, na podstawie art. 260 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.